Back

ⓘ Ս. Զատիկ




Ս. Զատիկ
                                     

ⓘ Ս. Զատիկ

Ս. Զատիկ կամ Յիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Յարութեան տօն, քրիստոնեայ եկեղեցիներու, ինչպէս նաեւ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հնագոյն եւ գլխաւոր տօնը, հինգ տաղաւար տօներէն մէկը։

Սկիզբ առած է հրեաներու կողմէ նշուող Պասէք տօնէն, որու ատեն ըստ քրիստոնէական դաւանանքին, Ա. դարուն ստոյգ թուականը վիճելի է՝ 27-33 թուականներուն միջեւ ինկած ժամանակաշրջանին Երուսաղէմի մէջ խաչուած եւ յարութիւն առած է Յիսուս Քրիստոս։ Պասէքը հրեաներուն կողմէն ինչպէս նախապէս այնպէս ալ այսօր կը տօնուի ի նշան եգիպտական գերութենէն ազատագրման եւ մասնաւորապէս Հին Կտակարանին մէջ նկարագրուող այն դրուագին, երբ Աստուած նոխազի արեան միջոցով զատեց իր ժողովուրդը եգիպտացիներուն վրայ ուղարկուած աղէտէն՝ անդրանիկ զաւակներուն կոտորածէն։ Քրիստոնէական ուսմունքին համաձայն՝ այդ իրադարձութիւնը նախանշան էր Յիսուս Քրիստոսի Գառն Աստուծոյ կամովին մահուան ընդունման եւ իր արեան հեղման՝ յանուն մարդկութեան փրկութեան։ Քրիստոնէական եկեղեցիները Յիսուս Քրիստոսի Յարութիւնը կը տօնեն իբրեւ Զատիկ, որովհետեւ ըստ քրիստոնէական ուսմունքին, Քրիստոսն է յաւիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որու միջոցով մարդը կը ստանայ մեղքերու թողութիւն, ապա՝ կեանք եւ յարութիւն։ Պօղոս առաքեալ Յիսուսը այդպէս ալ կը կոչէ՝ Զատիկ, ".քանզի Քրիստոս՝ մեր զատիկը, մորթուեցաւ." Ա. Կորնթ. 5.7-8։ Զատիկը շարժական տօն է, այսինքն իւրաքանչիւր տարի անոր նշման օրը կը փոխուի։ Հայ առաքելական եկեղեցին անիկա կը նշէ գարնան գիշերհաւասարին յաջորդող լուսնին լրման առաջին Կիրակի օրը, որ կիյնայ 22 Մարտէն ետք մինչեւ 26 Ապրիլ 35 օր ժամանակահատուածին վրայ։

Ս. Զատիկը Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ 5 տաղաւար տօներէն մէկն է: Յիսուս Քրիստոսի խաչելութենէն եւ մահէն ետք` երեկոյեան, բարեպաշտ մարդիկ Անոր մարմինը իջեցուցին խաչէն եւ դրին վիմափոր գերեզմանի մը մէջ՝ մեծ քարով մը փակելով: Երեք օր ետք` կիրակի առաւօտեան, իւղաբեր կիներ` Մարիամ Մագթաղենացին, Յակոբին մայրը՝ Մարիամը եւ Սողոմէն, գացին գերեզման՝ անուշաբոյր իւղերով օծելու Քրիստոսի մարմինը, սակայն զարմանքով տեսան, որ քարայրի մուտքին քարը հեռացուած է, իսկ գերեզմանը` թափուր: Մինչ անոնք շուարած էին, երկու հրեշտակ անոնց երեւցան եւ ըսին.

Յարութեան լուրը կիները աւետեցին առաքեալներուն, որմէ ետք Յիսուս երեւցաւ անոնց: Քրիստոսի Յարութիւնը դարձաւ քրիստոնէական վարդապետութեան եւ հաւատքին հիմքը:

Զատկուան կը նախորդէ Աւագ Շաբաթը։ Զատկուան հետ առնչուող գլխաւոր արարողութիւնները կը սկսին Աւագ շաբթուան Շաբաթ օրը եւ կաւարտին Երկուշաբթի օր։ Շաբաթ երեկոյեան կը մատուցուի Քրիստոսի յարութեան ճրագալոյցի կամ ճրագալոյսի պատարագ, որմով կը վերջանայ Զատկուան նախորդած եօթ շաբաթ տեւած Մեծ Պահքի շրջանը։ Պատարագի աւարտին հաւատացեալները զիրար կողջունեն "Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց" աւետիսով եւ կը ստանան "Օրհնեալ է յարութիւնը Քրիստոսի" պատասխանը։

Ժամերգութիւն տեղի կունենայ եւ Պատարագ կը մատուցուի բուն զատկական Կիրակի օրը։

Ս. Զատկուան տօնին հաւատացեալները հաւկիթ կը ներկեն: Ներկուած հաւկիթը կը համարուի Յարութեան եւ նոր կեանքի խորհրդանիշ: Կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ խաչեալ Յիսուսին կենդանարար արիւնը, որ թափեցաւ մարդկութեան փրկութեան համար: Ըստ Ս. Գրիգոր Տաթեւացիի՝ "Միայն Զատկուան հաւկիթ կը ներկենք, որովհետեւ հաւկիթը աշխարհին օրինակն է", եւ ինչպէս իմաստունները կըսեն. "Դուրսի կեղեւը երկինքին նման է, թաղանթը՝ օդին, ճերմկուցը՝ ջուրին, դեղնուցն ալ երկիրն է: Իսկ կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ Քրիստոսի արիւնը: Եւ մենք կարմիր հաւկիթը մեր ձեռքերուն մէջ առնելով` մեր փրկութիւնը կը հռչակենք":

Ըստ հայկական աւանդութեան, հաւկթախաղ տեղի կունենայ երկու հոգիի միջեւ։ Հաւկիթը կոտրողը ախոյեան կը համարուի, իսկ կոտրած հաւկիթը կուտեն։ Աւանդութիւն է Զատկուան հաւկիթները ուտել թարխունով, աղով եւ լաւաշով։

Արեւմտեան երկիրներու աւանդութեան համաձայն, հաւկիթները կը պահեն խոտերու կամ կանաչ դաշտերու միջեւ եւ երեխաները կը փորձեն զանոնք գտնել։ Անիկա կը կոչուի "Զատկուան հաւկթաորս" ։

Հայերը Զատիկը նշած են քրիստոնէութենէն առաջ։ Զատիկ կոչուած է ձմրան գարունէն զատուիլը։ Կըսուի, թէ սկզբնական շրջանին անիկա եղած է անշարժ տօն մը եւ համընկնած է 21 Մարտի գիշերահաւասար օրուան հետ՝ գիշեր – ցերեկն իրարմէ զատելու իմաստով։ Հայ հեթանոսական նոր տարուան եւ պարսկական Նովրուզ տօնին, որոնք կը սկսին գարնան գիշերահաւասարին, հաւկիթ կը ներկեն։ Հայ հեթանոսական նոր տարուան ալ ներկուած հաւկիթ կուտէին թարխունով, աղով եւ լաւաշով:

                                     
  • Evdomada Ծաղկազարդի յաջորդող Մեծ Պահքի վերջին շաբաթը, որ կ աւարտի Ս Յարութեան տօնով Ս Զատիկ որու ընթացքին կը յիշուի Վերջին ընթրիքը, Յիսուս Քրիստոսի դատավարութիւնը
  • վէպ Տե ս նաեւ Ստորոգութիւն: 1886 ծնունդներ Յունուար 1 Գարեգին Նժդեհ Տէր - Յարութիւնեան, մ.1956 ռազմական եւ քաղաքական գործիչ Ապրիլ 3 Զատիկ Խանզատեան
  • Գրիգոր Քէշիշեան ծն.1921 հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ 23 Յունուար Զատիկ Խանզատեան ծն.1886 ֆրանսահայ քարտէսագէտ 04 Մարտ Վախթանգ Անանեան ծն.1905
  • տեւեն քանի մը օր Այդ տօներն են Սուրբ Ծնունդ եւ Աստուածայայտնութիւն, Սուրբ Զատիկ Այլակերպութիւն կամ Վարդավառ, Վերափոխումն Սուրբ Աստուածածնի եւ Խաչվերաց
  • կ ամբողջացնէ Նոր Ուխտով: Հին պատուիրանները կ ամբողջացնէ նորով սիրոյ պատուիրանով: Զատիկ կը նշանակէ ազատութիւն եւ այդ օրը կրկնակի ազատութեան օր է: Աստուած մարդկութիւնը
  • 1782, Մոսքով վաճառական 1870. Յովհաննէս Գազանճեան մ.1915 լեզուաբան 1886. Զատիկ Խանզատեան մ.1980, Փարիզ ֆրանսահայ քարտէսագէտ 1963. Յարութիւն Սելիմեան
  • ընկերութիւնը եւ Հայ մշակոյթի ուսումնասիրման ու պաշտօնագրման կեդրոնը, Հռոմի մէջ Զատիկ ընկերակցութիւնը Հայկական ճարտարապետութիւն կ ուսումնասիրեն Հռոմի համալսարանի
  • სიყვარულის დღე Ապրիլ 15 - ին Շարժական տօներ Կարմիր Ուրբաթ, Աւագ Շաբաթ, Զատիկ წითელი პარასკევი, დიდი შაბათი, ბრწინვალე აღდგომა Յաղթանակի Օր ფაშიზმზე გამარჯვების
  • սկսի Մեծ պահքը, որու 49 օրերու ընթացքին այլեւս հաւկիթ պիտի չուտեն մինչեւ Ս Զատիկ Որոշ տեղերու մէջ հաւկիթ խաշելու փոխարէն ձուածեղ կը պատրաստէին: Առաւօտ
  • 10 - ին Պատարագներ կը մատուցին բոլոր եկեղեցական տօներուն. Սուրբ Ծնունդ, Զատիկ Սուրբ Երրորդութիւն եւ այլն Այդ օրերուն Աւստրիացիները եկեղեցին առանձնայատուկ