Back

ⓘ Կիլիկիոյ Երաժշտական Արուեստ




Կիլիկիոյ Երաժշտական Արուեստ
                                     

ⓘ Կիլիկիոյ Երաժշտական Արուեստ

Երաժշտարուեստը ։ Կիլիկիոյ մէջ երաժշտական մշակոյթը սկզբնաւորուած է 10-11-րդ դարերուն՝ բուն Հայաստանէն փոխանցուած երաժշտական բանաւոր եւ գրաւոր աւանդոյթներու հիման վրայ։ ժողովրդական երգ-երաժշտութիւնը ծաղկած է հատկապէս 11-12-րդ դարերուն, նկատելիօրէն ազդած հոգեւոր երգարուեստի վրայ, նպաստած հայ տաղերգութեան ծագմանն ու զարգացմանը եւ այլն։ Գուսան, արուեստին մէջ համալրուած ու կատարելագործուեած է ժողովրդական եւ մասնագիտացուած նուագարաններու միակցութիւնը, զարգացած են հայրենները եւ քնար, ու վիպարգական բանահյուսութիւնը։ Ժողովրդական եւ գուսանական երգերէն սակաւաթիւ նմուշներ պահպանուած են, մեզ հասած նիւթերը հիմնականին կը վերաբերին հոգեւոր երաժշտութեանը։ Անիի անկումէն ամիջապէս ազգային հոգեւոր երգարուեստը ծաղկած է նաեւ Կիլիկիոյ մէջ։ Քիչ աւելի ուշ գրեթէ լիակատար իրագործուած են հայ հոգեւոր մասնագիտացուած երաժշտութեան՝ որպէս միաձայնային արուեստի, պատմական բազմադարեան զարգացման գլխաւոր միտումները։ Ամբողջապէս ազգայնացուած են պաշտամունքն ու պաշտոներգութիւնը՝ քրիստոնէական երաժշտաբանաստեղծական կենցաղաւարող ժանրերու վերջնական հայացմամբ։ Մեղեդային, վիպաքնարականութեան տարրերու շնորհիւ հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը դարձած է քրիստոնէական արուեստի ազգային շքեղ հատուածներէն։ Շարականերգութիւնը հարստացուած է դարձուածքի, զարտուղի, ծանր ու ստեղի տիպի եղանակներով։ 13-րդ դարու 1-ին տասնամեակներուն Սիսի մէջ ստեղծուած է խազաւոր Շարակնոցի առաւել ամբողջ, խմբագրութիւնը, որ դարձած է Գեւորգ Սկեւռացիի 13-րդ դարու վերջին խմբագրութեան հիմքը։ Ջարգացած են նաեւ "մանրուսման եղանակները", որոնք կը հանդիպին 13-րդ դարէն՝ շարք մը ուրոյն խմբագրութիւններուն մէջ՝ ժամանակի հեղինակաւոր երաժշտապետներու անուններով ։ 13-րդ դարու կեսերուն Սիսի մէջ ստեղծուած է զարդոլորուն երգեցողութիւններու մէկ այլ մատեան՝ Գանձարանը։ Աւարտին տեսք ստացած են թուերգի նշաններով Աւետարանը, Խազաւոր Շարակնոցը, Ճաշոցը, Մաշտոցը, Ճառընտիրը եւ այլն։ Վանական համալիրներուն մէջ, անոնց կից բարձրագոյն տիպի դպրոցներուն եւ արուեստանոցներուն մէջ դաստիարակուած են ժամանակի նշանաւոր երաժիշտ բանաստեղծներ Գրիգոր Գ. Պահլաւունին, Ներսէս Լամբրոնացին, Գրիգոր Սկեւռացին, Գրիգոր Անաւարզեցին եւ ուրիշներ։ Ներսէս Շնորհալիի ստեղծագործութիւնը մեծ ու նշանակալի երեւոյթ է համահայկական, նաեւ համաքրիստոնէական չափանիշներով։ Կիլիկիոյ՝ հայկական երաժշտամշակութային զարգացման մայրուղիէն դուրս գալէն ետք ալ երկար ժամանակ շարունակուած է անոր աւանդոյթներու ազդեցութիւնը հայ իրականութեան վրայ։ Առհասարակ ուշ միջնադարուն հայ գրիչները, երգիչներն ու խազագետներն օգտուած են կիլիկեան ծիսակատարկան մատաններէն եւ աշխատած միաձուլել Կիլիկեան ու բուն Հայաստանի երաժշտական լաւագոյն աւանդոյթները։

                                     
  • աթոռը Կիլիկիոյ մայրաքաղաք Սիսէն Վաղարշապատ տեղափոխելուն Մեծոփեցին նաեւ սրբագրած, խմբագրած ու մշակած է կրօնա - դաւանաբանական, ծիսական, երաժշտական գեղարուեստական
  • փոխադրուի Իսկ Կիլիկիոյ հայկական իշխանութեան շրջանին 1147, Հռոմկլա բերդը, ուր կը մնայ մօտաւորապէս 150 տարի 1203 կը փոխադրուի Կիլիկիոյ մայրաքաղաք Սիս