Back

ⓘ 1917-ի Փետրուարի Յեղափոխութիւն




1917-ի Փետրուարի Յեղափոխութիւն
                                     

ⓘ 1917-ի Փետրուարի Յեղափոխութիւն

1917-ի Փետրուարի յեղափոխութիւն ը, թիւով երկրորդն է՝ յաջորդած 1905-ի յեղափոխութեան եւ նախորդած՝ 1917-ի պոլշեւիք յեղաշրջումին։

Փետրուարեան յեղափոխութեամբ Ռուսիոյ մէջ խառն դարաշրջանը ծայր կառնէ, երբ ոչ միայն Ռոմանով գերդաստանը գահընկէց կըլլայ, այլեւ Ռուսիան կը դադրի կայսրութիւն ըլլալէ եւ կը տատանի դրամատիրական վարչակարգը՝ ցնցելով եւ ի վերջոյ կը փոխուի երկրին վերնախաւը։

                                     

1. Պատճառները

  • Խոշոր արդիւնաբերողները եւ առեւտրականները եւս դժգոհ էին ցարի քաղաքականութենէն։ Ցարի ընտանիքին պատկանող անձերն անգամ կը տրտնջէին։
  • Նիքոլա Բ կայսեր անկարողութիւնը իշխել երկիրը՝ վրիպած անձերը իբրեւ նախարար եւ զօրավար պաշտօնի կոչելով։
  • Քարուքանդ տնտեսութիւնը։
  • Տէրութեան իշխան դասակարգը պաշարած կաշառակերութիւնը։
  • Աշխարհամարտին՝ Ռուսիոյ ձախաւեր մասնակցութիւնը՝ ռազմաճակատներու վրայ իրերայաջորդ պարտութիւններով եւ երկրի ներսի կեանքին տակն ու վրայ ըլլալով։
  • ժողովուրդը որ այս ամէնը տեսնելով եւ յեղափոխական զանազան քարոզիչներէն ազդուելով՝ այլեւս չէր հաւատար ցարին, եկեղեցականներուն եւ տեղական իշխանութեանց։
                                     

2. Յեղափոխութեան Ժամանակագրութիւնը

  • 26 Փետրուար, տակնուվրայութիւնը կը շարունակուի։ Բանակը եւս անհնազանդ է։ Ոստիկանութիւնն անկարող է խաղաղ կացութիւնը վերահաստատել։ Նիքոլա Բ կը յետաձգէ Խորհրդարանի նիստերը մինչեւ Ապրիլ 1, ինչ որ իբրեւ Խորհրդարանի ցրուում կընկալուի։
  • 23 Փետրուար, ծայր կառնէ համայնական գործադուլը։ Հազարաւոր բանուորները կը տողանցեն "Դադրեցուցէ՛ք պատերազմը", "Անկցի՛ մենիշխանութիւնը", "Հաց տուէք"
  • 24 Փետրուար, աւելի քան 200 հազար բանուոր, 214 գործատուն եւ ամբողջ ուսանողութիւնը կը մասնակցի գործադուլին։
  • 21 Փետրուար, անօթի ընդվզումներ Փետրոկրատի մէջ։ Ամբոխները կը կողոպտեն ու կը ջարդեն փուռերը։
  • 25 Փետրուար, մասնակիցներուն թիւը 305 հազարի կը հասնի, 421 գործատուն անդամալոյծ կը կենայ։ Բանուորներուն կը միանան արհեստաւորներն ու մանր պաշտօնեաները։ Զինուորները կը մերժել ապստամբները ցրուել։
  • 27 Փետրուար, զինեալ ապստամբութիւն։ Պատերազմի չմասնակցող զօրաբաժինները չեն հպատակիր հրամանատարներուն եւ կը միանան ապստամբներուն։ Կէսօրէ ետք իրենց կը միանան ընտրանի կայազօրի գունդերը։ Կը գրաւուին զինարանները, գլխաւոր նամակատունը, հեռագրատունը, երկաթուղիի կայարաններն ու կամուրջները։

Խորհրդարանը կեանքի կը կոչէ "Փետերսպուրկի մէջ կարգ ու կանոնը վերահաստատող եւ տէրութեան ատեաններու եւ հպատակներու միջեւ յարաբերութիւնը կատարող" Առժամեայ Յանձնախումբ մը։

  • 28 Փետրուար, գիշերը Առժամեայ այդ Յանձնախումբը կը յայտարարէ որ ամբողջ իշխանութիւնը կը ստանձնէ։
  • 1 Մարտ, ապստամբութիւնը կը յորդի Քրոնշթատթ արուարձանը եւ Մոսկուա։ Պալատականները Ցարին կը թելադրեն կա՛մ հաւատարիմ բանակը Փետրոկրատ մտցնել կա՛մ ալ՝ Խորհրդարանին իշխանութեան տակ եղող կառավարութիւն մը կեանքի կոչել։ Վերջին տարբերակը կենթադրել ցարին իշխանութեան զգալի սահմանափակումը Անգլիոյ օրինակով։
  • 2 Մարտ, գիշեր, Նիկոլա Բ կը ստորագրէ այդ կառավարութիւնը հաստատող հրովարտակը, սակայն բանը բանէն անցած կըլլայ՝ հպատակները կը պահանջեն իր գահընկէցութիւնը։
  • 28 Փետրուար, կապստամբին այլ գունդերը եւ նաւազները։ Աւրորա ռազմանաւը ապստամբներուն ձեռքը կանցնի։

Գլխաւոր սպայակոյտի պետ զօրավար Ալեքսէեւ հեռագիրներ կուղարկէ բոլոր ռազմաճակատներու հրամանատարներուն՝ հարցնելով իրենց կարծիքը, թէ Ցարը պէ՞տք է հրաժարի արդեօք՝ իր որդիին թողլով գահը։ Հինգ այս հրամանատարներուն ալ պատասխանը կըլլայ՝ ցարը պէտք է հրաժարի։

  • 2 Մարտ, կէսօրէ ետք Նիկոլա Բ կը հրաժարի՝ գահը թողլով ժառանգ, իր որդի Ալեքսէին, խնամակալութեամբ Ցարի կրտսեր եղբօր՝ մեծն իշխան Միխայիլի։ Նոյն օրը ցարը կը հրաժարի նաեւ գահաժառանգին անունով։
  • 4 Մարտ, լրագիրները կը հրապարակեն Նիկոլայի եւ Միխայիլ մեծն իշխանի հրաժարման հրովարտակները։
                                     

3. 1917-ի Փետրուարի Յեղափոխութեան Հետեւանքները

  • Բազմազգ տէրութիւնը կը բաժնուի, կը ստեղծուին անկախ պետութիւնները, ընդ որում՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը։
  • Ջնջուած է մահապատիժը։
  • Ջնջուած են Հրեաներու՝ բնակավայր ընտրելու սեղմումները եւ բնակութեան համար հաստատուած պարտաւորիչ տարածքները։
  • Ծայր կառնէ արհեստակից միութեանց շարժումը։
  • Ազատ արձակուած են քաղաքական բանտարկեալները։
  • Շնորհուած է քաղաքական ազատութիւնը։
                                     

4. Փետրուարի Յեղափոխութեան Չլուծուած Խնդիրները

  • Պատերազմը կը շարունակուի։
  • Իշխանութեան տագնապը տեւական կը դառնայ
  • Գիւղացին կը մնայ հողազուրկ։
  • Ընկերութիւնը բաժնուած է եւ անկարող միաբանիլ հասարակաց որ եւ է կէտի վրայ։