Back

ⓘ Քրտերէն




Քրտերէն
                                     

ⓘ Քրտերէն

Քրտերէն, հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի հնդիրանական լեզուախումբին պատկանող լեզու։ Քրտերէն կը խօսի աշխարհի մէջ 21 միլիոն անձ։ Լեզուն կը գործածուի Թուրքիոյ, Իրաքի, Իրանի, Սուրիոյ, Հայաստանի, Լիբանանի եւ այլ երկիրներու մէջ, ուր կայ քիւրտ բնակչութիւն։

Ժամանակակից քրտերէնը ունի բարբառներ, որոնցմէ հիմնականները երկուքն են՝ հիւսիս-արեւմտեան եւ հարաւ-արեւելեան։ Ամենատարածուած բարբառը, որ կը գործածուի քիւրտերու մեծամասնութեան կողմէ, կը հանդիսանայ հիւսիս-արեւմտեանը կուրմանջի։ Կուրմանջի բարբառով կը խօսին Թուրքիոյ, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջաններու, Հիւսիսային Իրաքի եւ ԱՊՀ երկիրներու քիւրտերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարաւ-արեւելեան կամ քիւրտի բարբառը, կը գործածեն Իրանի ՝ Մեհապատի, Սանհէնտեժի եւ Քերմանշահի, նաեւ Իրաքի՝ Ռեվանտուզի, Էրպիլի, Քիրքիքի եւ Սուլեյմանի քիւրտերը։

Մոկրիանիի բարբառը կը խօսուի Պիրանշահր եւ Պիժար քաղաքներուն մէջ:

                                     

1. Բնութագիր

Ինչպէս բոլոր ժողովուրդներուն, այնպէս ալ քիւրտ ժողովուրդին լեզուին ծագումը սերտ կերպով կը զուգակցուի անոր պատմական զարգացման հետ։ Քրտերէնը կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուախումբի իրանական ճիւղին։ Անիկա իր մէջ ունի նաեւ հնագոյն միտիական լեզուէն տարրեր‌։ Գտնուելով մօտ յարաբերութիւններու մէջ դրացի այնպիսի ժողովուրդներու հետ, ինչպիսիք են հայերը, պարսիկները, թուրքերը եւ արաբները, քրտական լեզուն որոշ ազդեցութիւն կրած է անոնցմէ եւ ինքն ալ իր հերթին ազդած է անոնց վրայ։

Քրտերէնը, Քիւրտիստանի Հիւսիսէն մինչեւ Հարաւ ինքնուրոյն եւ միասնական լեզու եղած է։ Սակայն միասնութիւնը կը խախտի արաբական Խալիֆաթի տիրապետութեան ժամանակաշրջանին, Ք.ե. Է. դարէն սկսեալ, իսլամութեան տարածումով։

Բազմաթիւ քիւրտ գրողներ եւ բանաստեղծներ իրենց աշխատութիւնները կը գրէին արաբական այբուբենով, սակայն լեզուն քրտերէնն էր‌։

                                     
  • 2 956 615 97, 94 Քուրմանճի հիւսիսային քրտերէն եզտիներուն լեզուն 31 479 1, 04 Ռուսերէն 23 484 0, 78 Ասորերէն 2402 0, 08 Քրտերէն 2030 0, 07 Ուքրաներէն 1176 0, 03
  • խալֆաներուն, լաւ ուսած է քերականութիւն, ճարտասանութիւն եւ գրաբար Սորված է նաեւ քրտերէն ու թարգմանութիւն գրաբարէ թրքերէն Առանց ճիգի, Ճաչոցի ընթերցուածները սահուն
  • դասաւանդած է հնագիտութիւն եւ Հայաստանի պատմութիւն, հայկական արձանագրագիտութիւն, քրտերէն 1916 թ - ին Վանի մէջ Ն. Մառի հետ պեղումներ կատարելով յայտնաբերած է Ուրարտու
  • Քաղաք Ալաշկերտ Երկիր Թուրքիա ԲԾՄ 1820 մեթր Պաշտօնական լեզու Թրքերէն եւ քրտերէն Բնակչութիւն 34 180 մարդ 2018 Կրօնական կազմ Շիա Իսլամ Ժամային գօտի UTC 3
  • մարդ մասնակցած է թաղման յաջորդած բողոքի երթին: Անոնք հայերէն, թրքերէն եւ քրտերէն ցուցանակներով դատապարտած են Տինքի սպանութիւնը վանկարկելով դարձեալ Մենք

Users also searched:

...
...
...