Back

ⓘ Քորտոպայի Պատմական Կեդրոն




Քորտոպայի Պատմական Կեդրոն
                                     

ⓘ Քորտոպայի Պատմական Կեդրոն

Քորթոպայի պատմական կեդրոն, Եւրոպայի ամենահին քաղաքներէն մէկը: 1994-ին Քորթոպայի հին քաղաքը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ, չնայած դեռեւս 1984-ին այդ նոյն հին քաղաքի մէկ մասը` Քորթոպայի մզկիթը, արդէն հռչակուած էր Համաշխարահային ժառանգութեան առարկայ: Քորթոպան Անտալուսիայի ամենահին քաղաքն է: Կը գտնուի Սպանիոյ հարաւարեւմտեան մասը` Կուատալքիվիր գետի աջ ափին:

                                     

1. Պատմութիւն

Քորթոպան հիմնադրուած է Հռոմէական կայսրութեան շրջանին` մ.թ.ա. 2-րդ դարուն, երբ անոր զբաղեցուցած տարածքը կը գտնուէր Քարթակենի տիրապետութեան տակ: Քորթոպան եղած է տուրտէտան ցեղի կեդրոնը: Քաղաքը հռոմէացիները գրաւած են Երկրորդ Փունիկեան պատերազմի ժամանակ մ.թ.ա. 218-201: Քորթոպան եղած է առաջին քաղաքը, որ Հռոմը հիմնադրած է այդ տարածքին: Օքթաւիանոս Օգոստոս կայսեր օրօք այն եղած է հին հռոմէական Պեթիքա նահանգի գլխաւոր քաղաքը: Մ.թ.ա 25-14-ներուն` Օգոստոսի կառավարման շրջանին, քաղաքի սահմանները ընդարձակուած են, եւ Քորթոպան զբաղեցուցած է Կուատալքիվիրի գետի երկու ափերու տարածքները: Քաղաքը ենթարկուած է վանտալներու, Բիւզանդիայի, վեստկոթերու նուաճումներուն, իսկ 711-ին այն նուաճուած է Արաբական խալիֆայութեան զօրքերու կողմէն: 721-ին այստեղ առաջին անգամ կառուցուած է մզկիթ: 756-ին Քորթոպան դարձած է Քորթոպայի ամիրայութեան, իսկ 929-ին` Քորթոպայի խալիֆայութեան մայրաքաղաքը: 8-րդ դարու սկիզբը նշանաւորուած է Քորթոպայի զարգացմամբ: Իսլամներու կողմէն նուաճումը քաղաքին տուած է արեւելեան դիմագիծ. կառուցուած են քանի մը հարիւր մզկիթներ, պալատներ ու հասարական շինութիւններ:

10-րդ դարուն քաղաքը հասած է իր զարգացման գագաթնակէտին: Այն դարձած է լուսաւորութեան ու գիտութեան կեդրոններէն մէկը, ունեցած է մինչեւ մէկ միլիոն բնակիչ, բազմաթիւ պալատներ, մզկիթներ, քարուանսարաներ եւ եղած է արաբական գիտութեան, պոէզիայի ու արուեստի կեդրոն: Քորթոպայի խալիֆայութեան անկումէն ետք` 1031-ին, Քորթոպան կրցած է պահել իր ինքնուրոյնութիւնը մինչեւ 1070-ը, երբ սկսած է ենթարկուիլ Սեւիլիայի ամիրայութեան: Ռեքոնքիսթայի շրջանին` 1236-ին, քաղաքը անցած է Քորթոպայի արքայ Ֆերտինանտ Գ ի տիրապետութեան տակ եւ յետագային սկսած է յիշատակուիլ որպէս Քասթիլիայի, ապա նաեւ Սպանիոյ տարածք: Ֆերնանտօն կը վերականգնէ Քորթոպայի եպիսկոպոսութիւնը, որ գոյութիւն ունեցած է 294-էն եւ դադարած գոյութիւն ունենալէ 10-րդ դարու վերջը: 1482-ին կատարուած է առաջին հրադատութիւնը: 1523-ին մզկիթային համալիրի կեդրոնը սկսած է կաթողիկէ մեծ վանքի շինարարութիւնը:

17-րդ դարուն Քորթոպան յայտնուած է ճգնաժամի մէջ, որ բացասական ազդեցութիւն ունեցած է քաղաքի զարգացման վրայ: 1767-ին ճիզուիտները վտարուած են Քորթոպայէն եւ ընդհանրապէս Սպանիայէն: 18-րդ դարուն քաղաքը դարձեալ սկսած է զարգացում ապրիլ, սակայն դարակիսուն միջնադարեան պատի աւերումը բացասական ազդեցութիւն կը թողնէ քաղաքի յետագայ զարգացման վրայ:

20-րդ դարուն ժողովրդագրական աճը կը դառնայ քաղաքային նոր թաղամասերու առաջացման պատճառ: 21-րդ դարուն Քորթոպայի մէջ կարելի է գտնել տարբեր ժամանակներու նիւթական յուշարձաններ` կամուրջներ, պատեր, աշտարակներ, ամրոցային դարպասներ, ջրաղացներ, մզկիթներ, եկեղեցիներ, մենաստաններ, պալատներ եւ այլն:

                                     

2. Քորթոպայի մզկիթ

Մզկիթի շինարարութիւնը սկսած է 786-ին` իսլամներու կողմէ Քորթոպան նուաճելէ ետք: Այն մեծութեամբ երրորդ մզկիթն է աշխարհի մէջ: Մզկիթի շէնքը կարծես մայր տաճար ըլլայ: Ամէն նուաճողէ ետք մզկիթը ենթարկուած է բազմաթիւ փոփոխութիւններու: Ապտ ալ Ռահման Գ ը կառուցած է նոր մինարէթ, Ալ Հաքամ Բ ը 961-ին ընդարձակած է հրապարակը եւ հարստացուցած միհրապը, Ալ Մանսուր Իպն Ապի Աամիրը 987-ին իրականացուցած է վերանորգում: Ֆերտինանտ Գ ը Քասթիլացիի կողմէն 1236-ին Քորթոպան գրաւելէ ետք մզկիթը վերածուած է քրիստոնէական եկեղեցւոյ:

Ներկայիս այն հռոմէակաթողիկէ տաճար է:

Պատկերասրահ

                                     

3. Հռոմէական կամուրջ

Քորթոպայի Հռոմէական կամուրջը 16-կամարանի կամուրջ է` 250 մ. երկարութեամբ: Այն կառուցուած է հռոմէացիներու կողմէն Կուատալքիվիր գետի վրայ մ.թ. 45-ին` Մունտի ճակատամարտէն ետք: Կամուրջը եղած է Հռոմէն Քատիս տանող ճանապարհի հատուածին եւ կոչուած Աւկուսթինեան: Եղած է քաղաքի միակ կամուրջը: 8-րդ դարուն այն վերակառուցած են մաւրերը, յետագային` քրիստոնեայ իշխանաւորները: Որոշ տուեալներով վերջին փոփոխութիւնները կատարուած են 1876-ին: 14-րդ դարուն կամրջի համալիրին հարաւային կողմէն աւելցուած է Քալաորի աշտարակը, իսկ 16-րդ դարուն հակառակ կողմէն` Փուերթա տէլ Փուենթէի մուտքի դարպասները իսպաներէնից թարգմանաբար նշանակում է "կամրջի դռներ". դրանք որոշ ժամանակ եղել են նաեւ Կորդովայի պատմական կենտրոնի մուտքը ամրոցային պատէն: Դարպասները կառուցուած են 1571-ին ճարտարապետ Գերման Ռուիսի նախագիծով Վերածնունդի ոճով: 17-րդ դարուն կամրջի կեդրոնը քանդակագործ Պերնապէ Կոմէս տէլ Ռիոն կանգնեցուցած է հրեշտակապետ Ռաֆայէլի մարմարէ քանդակը: Ռաֆայէլը պատկերուած է սիան վերին հատուածին, իսկ անոր ոտքերուն մօտ անոր կը փառաբանեն հրեշտակները:

2004-էն Հռոմէական կամուրջը բաց է միայն հետիոտներու համար:

Պատկերասրահ



                                     

4. Եպիսկոպոսական պալատ

Քորթոպայի Եպիսկոպոսական պալատը կը գտնուի քաղաքի պատմական կեդրոնի սիրտը` Քորթոպայի մզկիթի արեւմտեան ճակատին դիմաց: Պալատը կառուցուած է 16-րդ դարուն. այդ ժամանակաշրջանին այն եղած է խալիֆներու ալքասար եւ վեսթկոթերու իշխանական նստավայր, սակայն քաղաքի նուաճումէն ետք այն վերակառուցուած է, աւելացուած են քանի մը շինութիւններ` պալատը դարձնելով եպիսկոպոսական նստավայր: 1745-ին պալատին մէջ մեծ հրդեհ բռնկած է, որմէ ետք այն վերակառուցուած է: 18-րդ դարուն կառուցուած է պալատի ներքին բակը:

Ներկայիս այս շէնքին մէջ տեղակայուած է Թեմական թանգարանը, որու բացումը կայացած է 1989-ին: Թանգարանի սրահներէն մէկում կախուած են Քորթոպայի բոլոր եպիսկոպոսներու դիմանկարները` սկսած 1238-էն:

Պատկերասրահ

                                     

5. Սան հիւանդանոց

Սան հիւանդանոցը կը գտնուի Քորթոպայի մզկիթի տաճարի արեւմտեան ճակատամասին դիմաց: Շինութիւնը կառուցուած է 16-րդ դարուն: 16-19-րդ դարերուն շէնքին մէջ գործած է հիւանդանոց մայրերու ու մանուկներու համար, իսկ 1981-էն մինչ օրս այնտեղտեղակայուած է Քոնկրէսի պալատը, ինչպէս նաեւ Զբօսաշրջութեան գրասենեակը:

Շէնքի հիմնական մասը մենաստանն է, որ կառուցուած է մավրիտանական ոճով, իսկ ժամատունը` գոթական ոճով: Շէնքի ճարտարապետը Էրնան Ռուիզ Ա ն է, որ 1514-ին աւարտած է շէնքի ճակատամասի կառուցումը:

Պատկերասրահ

  • Պալատի ճակատամաս
  • Պալատի ներքին բակ
                                     

6. Սինագոգ

Քորթոպայի սինագոգը կը գտնուի քաղաքի հրեական թաղամասի փողոցներէն մէկում: Այն կառուցուած է մութեխար ոճով: Սինագոգը համանման միակ շինութիւնն է ողջ Անտալուսիայի մէջ եւ երեք սինագոգերէն մէկը Սպանիոյ մէջ: 1315-ին սկսած է սինագոգի շինարարութիւնը: 1391-ին Քորթոպայի հրեական բնակչութեան կոտորածի ժամանակ այն գրեթէ ամբողջովին ոչնչացած է: Հրեաներու վտարումէն ետք` 1492-ին, սինագոգը տարբեր ժամանակներու օգտագործուած է որպէս հիւանդանոց, եկեղեցի, մանկապարտէզ:

1884-ին Քորթոպայի սինագոգը հռչակուած է Սպանիոյ ազգային յուշարձան: 2016-ին սինագոգը դարձած է Քորթոպայի ` ամենաշատ այցելուներ ունեցող երկրորդ շինութիւնը:

Պատկերասրահ

                                     

7. Քրիստոնեայ թագաւորներու ալկասար

Ալկասարը կառուցուած է 1328-ին Ալֆոնսօ Զ. արքայի կողմէ: Այն եղած է Իզապելլա Ա Քասթիլացիի եւ Ֆերտինանտ Բ. Արակոնցիի նստավայրը: Ալկասարը եղած է Էնրիքէ Դ ի եւ Ալֆոնսոյի միջեւ քաղաքացիական պատերազմի վայրը, որու ընթացքին նորացուած են պաշտպանական կառոյցները: Այս նոյն ժամանակաշրջանին կառուցուած է Ալկասարի աշտարակը, որ ներկայիս յայտնի է Ինքուիզիցիայի աշտարակ անունով: Ալկասարի աշտարակը քառակուսի է: Անոր մակերեսը կը կազմէ 4.100 մ², իսկ այգիներու մակերեսը` 55.000 մ²: Կառոյցը ունի 4 աշտարակ:

  • Առիւծներու աշտարակ սպ.՝ Torre de los Leones - հիւսիսարեւմտեան աշտարակն է, աշտարակներէն ամենահինը: Այստեղ գտնուած է սուրբ Եւստաթէոսի ժամատունը
  • Յարգանքի աշտարակ սպ.՝ Torre del Homenaje - պալատի գլխաւոր աշտարակն է, կը գտնուի հիւսիս-արեւելքը: Այս աշտարակի ճարտարապետութիւնը կը տարբերի գոթական ոճի զարդապատկերներով: Նախապէս աշտարակի վրայ եղած է ժամացոյց
  • Աղաւնիի կամ Գիշերային պահակազօրի աշտարակ սպ.՝ Torre de la Paloma o Torre de la Vela - հարաւարեւելեան աշտարակն է: 19-րդ դարակիսուն աւերուած է, սակայն վերականգնուած է 20-րդ դարու առաջին կիսուն
  • Ինքուիզիցիայի աշտարակ սպ.՝ Torre de la Inquisición - հարաւարեւմտեան աշտարակն է: Այն պալատի ամենաբարձր աշտարակն է, ունի բաց պատշգամ: Նախապէս եղած է ինքուիզիցիայի արխիւ

1931-ին Ալկասարը հռչակուած է պատմական յուշարձան, որմէ ետք կատարուած են վերականգնողական աշխատանքներ:

Պատկերասրահ

  • Ալկասարի աշտարակներ


                                     

8. Կալաորի աշտարակ

Աշտարակը կառուցուած է 12-րդ դարու վերջը` Սպանիոյ իսլամական գերիշխանութեան շրջանին որպէս պաշտպանական կառոյց Կուատալքիվիրի ձախ ափին: 14-րդ դարուն, երբ Քորթոպան կը նուաճեն քրիստոնեաները, շէնքը կը վնասուի, ապա յետագային կը վերակառուցուի: 1931-ին այն դարձած է մշակութային պահպանուող առարկայ: Ներկայիս Կալաորի աշտարակին մէջ կը գործէ Անտալուսիայի պատմութեան ու տարբեր շրջաններու մշակոյթի թանգարանը: Այս թանգարանը կ՛անուանեն նաեւ Երեք մշակոյթներու թանգարան: Շէնքը ունի 14 սրահներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը նուիրուած է Քորթոպայի պատմութեան որոշակի շրջանի:

Պատկերասրահ

                                     

9. Կուատալքիվիրի ջրաղացներ

Կուատալքիվիր գետի երկայնքով գետի երկու ափերուն տեղակայուած են ընդհանուր հաշուով 11 ջրաղաց: 2009-ին անոնք հռչակուած են Անտալուսիայի պատմական ժառանգութեան առարկաներ: Անոնք են`

  • Սուրբ Լորենսի ջրաղաց
  • Երջանկութեան ջրաղաց
  • Քարպոնէլ ջրաղաց
  • Լոպէ Կարսիաի ջրաղաց
  • Սուրբ Ռաֆայէլի ջրաղաց
  • Մարտոսի ջրաղաց
  • Ալպոլաֆիա ջրաղաց
  • Պապալօ ջրաղաց
  • Սուրբ Անթօնիոյի ջրաղաց
  • Էնմտէիօ ջրաղաց
  • Քասիլիաս ջրաղաց
                                     

9.1. Կուատալքիվիրի ջրաղացներ Ալպոլաֆիա ջրաղաց

Կառուցուած է հռոմէական տիրապետութեան շրջանին: Հռոմէացիներու համար այն ծառայած է որպէս հացահատիկ աղալու ջրաղաց: Արաբներու տիրապետութեան շրջանին խալիֆը հրամայած է վերափոխել ջրաղացը` փոխելով նաեւ անոր գործառոյթը. այն ծառայած է ջուրը գետէն արքայական նստավայր հասցնելու միջոց: 15-րդ դարուն ջրաղացի աղմուկի պատճառով, որ դուր չէ եկած թագուհի Իզապելլա Ա ին, ջրաղացը չեն գործարկած: 16-րդ դարուն միաբանուհիները պատուիրած են վերականգնել ջրաղացը: Ջրաղացը ունի պատմական մեծ նշանակութիւն. այն եղած է առաջին տեղը, որտեղ եւրոպացիները սկսած են թուղթ արտադրել, որ նախապէս կը ներմուծէին Չինաստանէն:

Պատկերասրահ

                                     
  • Եկեղեցիներու համաշախարհային խորհուրդը եւ այլն Նոր Հարաւային Ուելսի նահանգ Քորտոպայի նահանգ Պուէնոս Այրեսի նահանգ Բրիտանական Գոլոմպիա Օնթարիօ ներառեալ Թորոնթօ

Users also searched:

...
...
...