Back

ⓘ Հայ Գուսաններ




Հայ Գուսաններ
                                     

ⓘ Հայ Գուսաններ

Գուսան, ստեղծագործող եւ կատարող արուեստագէտ՝ հին եւ միջնադարեան Հայաստանի մէջ։ Դեռ 5-րդ դարուն, "Պատմութիւն Հայոց" աշխատութեան մէջ՝ Մովսէս Խորենացին յիշատակած է Գողթան երգիչներու մասին։

Գողթան երգիչները գուսան-վիպասաններ էին, որոնք ստեղծած եւ կատարած են Հայկազն Տիգրանի, Շամիրամի, Աժդահակի, Արտաշէսի եւ Սաթենիկի եւ ուրիշներու մասին երգեր։ Վաղ միջնադարեան հայերէն թարգմանութիւններուն եւ բնագիրներուն մէջ՝ Գուսանը կօգտագործուէր իբրեւ հին յունական միմոս μίμος բառի համարժէք, կը ներառէ ընդհանրական իմաստ մը, որ կը համապատասխանէ նոր ժամանակներուն ընթացքին ընդունուած մասնագէտ հասկացողութեան։ Գուսան կոչուած են երգիչները, նուագածոները, պարողները, պատմա-առասպելական զրոյցներ եւ վիպական երգեր աւանդողերը, ժողովրդական հրապարակային թատրոնի դերասանները՝ ձեռնածուները, աճպարարները, լարախաղացները եւ խեղկատակները։ Հայաստանի մէջ՝ կին գուսանները կոչուած են վարձակ։

Ուշ միջնադարի ընթացքին, գուսաններու տարբեր խումբեր պարզապէս վերածուեցան աշուղներու կամ սազանդարներու։

                                     
  • կայուն ձեւերով, բարքերու ծիսականութիւն եւ թատերական զուարճալիքներ, թափառող գուսաններ եւ այլն, միւս կողմէն եկեղեցական թատերակարգ պատարագով, ժամերգութեամբ
  • Աշուղական արուեստը ձեւաւորուած է 16 - 17 - րդ դարերուն: Նախապէս հայ աշուղները կը կոչուէին գուսաններ անոնց մասին ամենահին տեղեկութիւնը 5 - րդ դարէն է, եւ անոնց
  • Ես պուճուր եմ Լուսնեակ գիշեր Ջաղացս պատիկ - պատիկ ժողովրդական, գուսաններ Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի, Շահէնի երգերը Հանդէս եկած է ԽՍՀՄ քաղաքներու