Back

ⓘ Համ




                                               

Գարեջուր

Գարեջուր ը Աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ սպառող եւ լայն տարածում ունեցող դեղին գոյնի ոգելից ըմպելի մը, որ կը պատրաստուի գարիի հունտերուն խմորումով։ Ջուրէն եւ թէյէն ետք, ամէնէն շատ ժողովրդականութիւն ունեցող խմիչքը: Հատիկները կը թրջեն, որպէսզի ծիլ տան։ Ծիլ տուած գարին, որ մալտ կը կոչուի, գաղջ ջուրի մէջ կը դրուի։Այս խառնուրդէն կը հանեն անուշ հեղուկ մը, որ կեռացնեն հմուլի ծաղիկներուն հետ, որ կու տայ լեղի համ մը։ Բնախմորի ազդեցութեան տակ, քաղցուին շաքարը կը լուծուի ալքոհոլի եւ բնածխային կազի մէջ։ Գարեջուրին համը աւելի զօրացնելու համար երեք ամիս կարասներուն մէջ կամբարեն։ Գարեջուրին փրփուրը կը վերց ...

Համ
                                     

ⓘ Համ

Համ, այն զգայութիւնը կամ տպաւորութիւնն է երբ կունենանք ճաշելու ընթացքին: Համի զգայնութիւնը կը ստանանք հիմանակ լեզուի, աւելի նուազ չափով՝ քիմքի, կոկորդի եւ խռչափողի շնորհիւ:

                                     

1. Համի Զգայութիւն

Մարդ արարածը ունի համի չորս տարբեր զգայութիւններ՝ կծու, թթու, աղի եւ քաղցր: Համի զգայութիւնը գոյութիւն ունի լեզուի մակերեսին վրայ գտնուող պտկիկներու papillae շնորհիւ:

Լեզուն ունի չորս տարբեր լեզուապտկիկներ, որոնք են՝

  • Թելապտիկներ filform papillae. այս պտկիկներ կը տարաղուին ամբողջ լեզուի մակերեսին վրայ
  • Սնկապտկիկներ fungiform papillae. այս պտկիկները լեզուի առջեւի մասին վրայ կը գտնուին, եւ լեզուի 2/3 մակերեսը կը գրաւեն
  • Շրջեզերեայ պտկիկներ circumvallete papillae. այս պտկիկներ 8-12 հատ են եւ կը գտնուին լեզուի յետսմասի մէջտեղի մակերեսին վրայ.
  • Թերթապտկիկներ foliate papillae. այս պտկիկներ կը գտնուին լեզուի յետսմասի երկու ծայրամասերուն վրայ.

Վերոյիշեալ առաջին երեք խմբաւորումները իրենց մջ բազմաթիւ մանրապտկիկներ buds ունին, ինչ որ կը բացակայի թելապտկիկներու մէջ: Այս լեզուապտկիկները կը գրգռուին կերակուրներու մէջ գտնուող քիմիական հիւթերով եւ համի չորս զգայութիւններ կը փոխանցուին կարգ մը փջիջներու միջոցով դէպի ուղեղի համի զգայութեան կեդրոնը: Երբ լեզուապտկիկները յաճախ կը գրգռուին՝ համի չորս զգայութիւնները կը նուազին: Համի զգայութիւնը կարեւոր դեր կը խաղայ մարմինի սննդառութեան մէջ. անոր միջոցով անհատը կ՛ունենայ իր նախասիրած համով եւ անհամ ուտելիքները:

                                     

2. Համի Զգայութեան Խանգարում

Առողջ անձ մը, բնական պայմաններուշջ, իրարմէ կը զատորոշէ համի չորս զգայութիւնները. սակայն որոշ պատճառներով համի զգայութիւնը կը խանգարուի, կը տկարանայ եւ նոյնիսկ ամբողջովին կանհետանայ:

                                     

2.1. Համի Զգայութեան Խանգարում Պատճառներ

  • Տեղայնական պատճառներ. լեզուի բորբոքումները եւ լեզուի զօրաւոր գրգռութիւնները կը վնասեն լեզուապտկիկները եւ այս պատճառով համի զգայութեան խանգարում կը յառաջանայ: Ծխախոտի երկարատեւ գործածութինը համի զգայութեան վնաս կրնայ յառաջացնել
  • Արտաքին պատճառներ. արտաքին պատճառներ կը համարուին օրինակ դէմքի անդամալուծութիւն facial paralysis, լսողական ջիղի ուռեր acoustic neuroma, լուսնոտութիւն epilepsy, հոգեբանական որոշ հիւանդութիւններ, վահանագեղձի thyroid gland դանդաղ աշխատանք, շաքարախտ, հակախլիրդային դեղերու եւ Ք.ճառագայթի գործածութիւն: Այս պարագաներուն, հիւանդին համի զգայութիւնը կրնայ նուազիլ եւ խանգարուիլ: Հիւանդը կրնայ նաեւ ունենալ լեզուի ցաւ, այրուածք, բերնի չորութիւն եւ մետաղեայ համի զգայութիւն: Այս վերջին ախտանշանները առաւելաբար կը տեսնուին այն հիւանդներուն մօտ, որոնք զօրաւոր հականեխիչ հեղուկներ կը գործածեն բերնի եւ լինտի մաքրութեան համար, ինչպէս նաեւ խոռոչատապէ, քիթի եւ կոկորդի տարբեր բորբոքումներէ տառապողները


                                     

3. Դարմանում

Համի զգայութեան խանգարումի ախտապատճառը գիտնալէ ետք դարմանումը կը դիւրանայ, սակայն կան պարագաներ երբ ախտապատճառը անկարելի կըլլայ տգիտնալ եւ այս կացութեան մէջ դարմանումը կը դժուարանայ:

Բնական համի զգայութիւնը կախեալ է հոտառութենէն: Երբ հոտառութիւնը տկար է, այս պարագային համի զգայութիւնը դարձեալ կը տկարանայ: Այս երկու զգայարանքները միասին կը գործեն, եւ զգայութիւնները կը փոխանցեն ուղեղին՝ մեկնաբանելու համար: