Back

ⓘ Պոլիս




                                               

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա)

Ըստ 1360 եւ 1361 թուակիր երկու ձեռագիրներու յիշատակարաններու Ղալաթիոյ մէջ գոյութիւն ունեցած է Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի մը։ Իսկ Արմաշի վանքին մատենադարանը գտնուած ձեռագրի մը յիշատակարանին համաձայն Կոզմա անուն վաճառական մը 1391ին Պոլիս գալով կառուցանել տուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին եւ Աւետ անուն դարբին մը շինած՝ Սուրբ Խաչ մատուռը։ Այս յիշատակարաններուն առընթեր Ղուկաս Վարդապետ Ինճիճեան կ՚արձանագրէ, թէ Կոզմա անուն վաճառականը 1391ին Պոլիս եկած եւ գնած է եկեղեցւոյ հողը։ Եկեղեցւոյ որմերուն վրայ տեղադրուած երկու արձանագրութիւններ կը յստակացնեն, թէ եկեղեցին 1431 թուականին գոյութիւն ունէր։ ...

                                               

Արմէն ճամբար ("Քամփ Արմէն", Պոլիս)

2015, 27 Հոկտեմբերին, Թուզլա շրջանի հայկական ճամբարը, կը վերադարձուի բուն տիրոջ՝ Կէտիկ Փաշայի Աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրամին:

                                               

Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան

Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան Ծնած է Էնտիրէս Շ.Գարահիսար, Արմաշական, Վրդպտ. Ձեռնադր. 1909-ին. Ծննդավայրը, յետոյ Պոլիս կրթ. եւ քարոզչական զբաղումներ ունեցած է 2 տարի, մինչեւ առաջնորդ ընտրուիլը Քղիի 1912-15։ Հեղինակ Նոր կշիռ՝ Նոր արժէք գրքոյկին. աշխատակցակ է "Հայրենիք" ի, Ա­զա­տա­մարտ թեր­թի եւ այլ Հանդէսներու.

                                               

Ներսէս Զաքարեան

Ծնած է Իզմիթ 1883թ.։ Ընթացաւարտ Իտատի, Առեւտռրական եւ Ֆրէրներու վարժարաններէն։ Թուրք լեզուի մասնագէտ՝ պաշտօնավարած է Պոլիս եւ այլուր կարգ մը դպրոցներ։ Հնչակեան գործիչ։ Ազգ. Երեսփոխան ընտրուած Կէտիկ փաշայէն։ Հրատարակութիւնները "Քերական Օսմ. Լեզուի", "Ապագայ" եւ "Նոր Աշխարհ" թերթերը։

                                               

Վարդան Քհնյ. Ասլանեան

Ծնած է Բինկեան 1863-ին: Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալէ վերջ երեք տարի կը հետեւի դեղագործութեան: 1884-ին Պոլիս գրատուն մը կը հիմնէ: 1889-ին կը շրջագայի Եւրոպա եւ կ՝այցելէ Բարիզի արուեստահանդէսը: Դարձին՝ հիւսուածեղէնի գործարան մը հաստատելով պատուանշան կ՝ստանայ: 1892-ին ծննդավայրը կ՝երթայ եւ ուսուցչութեամբ կ՝զբաղի՝ մինչեւ իր քահանայ ձեռնադրուիլը 1897, տարի պաշտօնաւարելով Զմառա գիւղը Տիվրիկ: Կը հրաուիրուի Խարբերդ, Ս. Կարապետ թաղին իբր քարոզիչ քահանայ, միաժամանակ աւանդելով Թլկատինցիի դպրոցին եւ աղջկանց Սմբատեան ճեմարանին մէջ պատմութեան, աշխարհագրութեան եւ կրօնի դասեր: Հին ու նոր Ուիտի դասագիրք ...

                                               

Վահրամ Թորգոմեան

Վահրամ Թորգոմեան, հայ բժիշկ, բանասեր։ Ծնած է Կ. Պոլիս։ Մասնագիտական կրթութիւնն ստացած է Փարիզի մէջ։ 1884-ին աւարտած է համալսարանը, վերադարձած է ծննդավայր եւ իր բժշկական գործունէութեան զուգընթաց մասնակցած է հասարակական, մշակութային կեանքին։ 1880-ականներու վերջերը հրատարակեր է գրքոյկներ, գերազանցապէս դպրոցական բժշկութեան հետ կապուած հարցերու մասին։ Մամուլի մէջ հանդէս եկեր է բանասիրական յօդուածներով։ Մօտ երեք հատորանոց ընդարձակ եւ հմտալից ծանօթագրութիւններով հրատարակեր է Երեմիա Չելեպիի "Պատմութիւն Ստամպոլա" չափածոյ երկը, որուն Ա հատորը լոյս տեսեր է Վիեննայի մէջ 1913-ին, իսկ Բ եւ Գ հատորները Մ ...

                                               

Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան

Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան, Կ․ Պոլսոյ հայոց պատրիարք: Ընտրուած է Վանայ առաջնորդ։ Մկրտիչ Խրիմեանի առաջնորդութեամբ Վանի մօտակայ Վարագայ վանքը արեւելեան Վենետիկ դարձուցած է։ 1863-ին Ազգային Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք առաջին շրջանի պատրիարքները եւ կարգ մը ամիրաներ տուժած էին նոր օրէնքէն։ Ազգային ժողովի նիստերը դադրած էին, այս պատճառով ժողովուրդը դառնացած էր Պատրիարքարանէն: Պատրիարքարանը նիւթական տագնապի մէջ ինկած էր, բայց ժողովուրդը անտարբեր էր։ Ժողովուրդը կը պահանջէ Պատրիարքին հրաժարականը եւ սահմանադրութեան գործադրութիւնը։ Պուրսացի Պօղոս Պատրիարք կը ստիպուի հրաժարիլ։ Կայսր Ապտիւլ Ազիզ Ա ի Կառ ...

Պոլիս
                                     

ⓘ Պոլիս

Կոստանդնուպոլիս, քաղաք, որ ժամանակին հանդիսացած է Հռոմէական կայսրութեան մայրաքաղաք, Բիւզանդիոյ մայրաքաղաք, կարճ ժամանակի մը համար, Լատինական կայսրութեան մայրաքաղաք եւ Օսմանեան կայսրութեան մայրաքաղաք։

Հիմնադրութեան օրէն մինչեւ ԺԳ․ դարը Կոստանտնուպոլիսը Եւրոպայի ամէնէն մեծ եւ հարուստ քաղաքը եղած է եւ Կոստանտնուպոլսոյ Պատրիարքարանը կարեւոր դեր խաղցած է քրիստոնէութեան տարածման: ԺԵ․ դարասկիզբին իր մարզերուն մեծ մասը վերջնական կորսնցնելէ ետք Բիւզանդական կայսրութիւնը կը սահմանափակուի Կոստանդտնուպոլսոյ եւ անոր շրջակայքը՝ Մորէաս Պեղոպոնեզ՝ Յունաստան:

1453-ին, երկարատեւ պաշարումէն ետք, քաղաքը կը գրաւեն օսման թուրքերը։ Կռիւներէն ետք քաղաքը՝ մեծ մասամբ, կ՛ աւերուի։

                                     

1. Հայերը Կոնստանդնուպոլսոյ մէջ

Հայեր բնակութիւն հաստատած են Բիւզանդական կայսրութեան կազմաւորումին սկիզբէն։ Անոնք ընդհանրապէս զինուորականներ, վաճառականներ, ճարտարապետներ կամ ուսումնառութեան եկած երիտասարդներ էին։ Հայերու թիւը ստուարացած էր, երբ Թ․ - ԺԱ․ դարերուն Բիւզանդիոյ գահին կը տիրեն հայ մակետոնական հարստութիւնը։

1453-ին Կոստանտնուպոլիսը գրաւելէն ետք Մեհմետ Բ. սուլթանը, որպէսզի հակակշռէ յոյն բնակչութիւնը, մեծ թուով հայ եւ հրեայ շինարար վարպետներ կը վերաբնակեցնէ քաղաքը։ 1461-ին կը հաստատուի Կոստանտնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւնը Յովակիմ Պրուսացի եպիսկոպոսի գլխաւորութեամբ: Անոր կը շնորհուի նոյն իրաւասութիւնները, որ ունի Յունաց Տիեզերական պատրիարքը։

Հայերը, ինչպէս յոյները, քաղաքը կը կոչեն՝ Պոլիս եւ յաճախ կը գրեն՝ Կ.Պոլիս:

1930-ին քաղաքը կը կոչուի Իսթանպուլ թրքերէն՝ Istanbul․ անուն որ մինչեւ այսօր կը պահէ:

                                     

2.1. Պատմութիւն Հիմնում

Կոստանտնուպոլիսը 324 թուականին հիմնադրած է Մեծն Կոստանտինոս Ա. 272-337 Հռոմի կայսրը, արդէն գոյութիւն ունեցող Բիւզանդիոն անկախ քաղաք-պետութիւն տեղը, որ հիմնած էին Մեղարայ քաղաք-պետութենէ եկած յոյն գաղթականները, մտաւորապէս Ք.Ա. 657-ին:

Ք.Ա. 512, Դարէհ Ա․ Բիւզանդիոնը կը գրաւէ։ Պարսիկներու տիրապետութիւնը կ՛ աւարտի Ք.Ա. 478-ին, երբ սպարտացի զօրավար Փաւսանիաս քաղաքը կը գրաւէ: Ք.Ա. 150-ին Բիւզանդիոնը կ՛ իյնայ Հռոմէական կայսրութեան կազմին մէջ:

Կոստանտինոս Ա. կայսրը, 324-ին կը սկսի հիմնադրել Կոստատնուպոլիսը, որպէսզի միացնէ Հռոմէական կայսրութիւնը եւ տարածէ քրիստոնէութիւնը։ Քաղաքին հիմնադրումը ունի բացառիկ նշանակութիւն, որովհետեւ կը հանդիսանայ տեսակ մը բաժանարար գիծ հին եւ միջնադարեան ժամանակաշրջաններու միջեւ։

Քաղաքը, հիմնադրութեան առարին տարիներէն իսկ, կը սկսի արագօրէն ընդարձակուիլ եւ կէս դար ետք Թէոտոսիոս կայսրի օրով կը կառուցուի քաղաքին արեւմտեան կողմը պաշտպանող երկրորդ պարիսպը:

                                     

2.2. Պատմութիւն Յուստինիանոսի Ժամանակները

Պատերազմներու մէջ յաջողութիւններ ձեռք բերած Յուստինիանոս Ա. 527-565 կայսրը յայտնի է իր բարեփոխումներով եւ կատարած աշխատանքներով: Հռոմի օրինակով ան կը կառուցէ ձիարշաւարան մը, որը ժամանակի ընթացքին կը ստանայ կարեւոր քաղաքական նշանակութիւն: Հոն ժողովուրդը կրնայ իր հաւանութիւնը արտայայտել կայսրին հանդէպ, բացայայտօրէն քննադատել իշխանութիւնները եւ նոյնիսկ պահանջել անցանկալի նախարարներու հրաժարականը: Յուստինիանոսի օրով քաղաքացիական կարգը քաղաքական հարցի կը վերածուի:

Յուստինիանոսի իշխանութեան տարիներուն Կոստանտնուպոլսոյ բնակչութեան թիւը 500 000 կը հասնի: Սակայն, ընկերվարական կառոյցը կը խախտուի541-542 թուականներու միջեւ, երբ ժանտախտի համաճարակին պատճառով կ՛ ոչնչանայ քաղաքին բնակիչներու մօտաւորապէս 40%-ը:

                                     

2.3. Պատմութիւն Փորձութիւններու Ժամանակաշրջան

Է․ դարուն, աւարները եւ այնուհետեւ՝ պուլկարները կը գրաւեն Պալքաններու մեծ մասը, փորձեր ընելով գրոհել Կոստանտնուպոլիսը արեւմուտքէն: Նոյն ատեն պարթեւ Սասանեանները արեւելքէն կը թափանցեն Անատոլիա: 626-ին պաշարումը յաղթահարելէն ետք Հէրակլիոս Իրաքլիոս կայսրը Պարսկաստան կ՛ արշաւէ եւ կարճ ժամանակ ետք կը վերականգնուի նախկին կարգավիճակը: Սակայն, կը յաջորդեն նոր պաշարումներ՝ արաբներու արշաւանքներ․ առաջինը՝ 624-678 եւ երկրորդը 717-718 թուականներուն: Թէոտոսիոս կը կարողանայ պարսպապատ քաղաքը անառիկ պահել ցամաքին կողմէ, իսկ նոր ստեղծուած "յունական կրակ" անուանումով յայտնի վառուցիկ նիւթը թոյլ կու տույ, որ բիւզանդական տորմիղը չէզօքացնէ արաբներուն նաւերը եւ մայրաքաղաքը պահէ անառիկ: Երկրորդ պաշարման ընթացքին պուլկարներու Թերուել խանի վճռական օգնութեամբ քաղաքը կը փրկուի եւ ան կը ստանայ "Եւրոպայի փրկիչ" անունը:

                                     

2.4. Պատմութիւն Մակետոնեաններու Եւ Կոմնենոսներու Ժամանակաշրջան

Բիւզանդիոյ եւ անոր հետ միասին՝ Կոստանտնուպոլսոյ երկրորդ մեծագոյն բարգաւաճումը տեղի կ՛ ունենայ Մակետոնական Հայկական հարստութեան իշխանութեան ընթացքին: 856-1071 Բարսեղ Բ. կայսրը մեծ յաղթանակներ կը տանի արաբներուն եւ պուլկարներուն դէմ, որուն համար նոյնիսկ Պուլկարասպան անունը ստացած էր։ Այդ ժամանակաշրջանին կը զարգանան գիտութիւնը, նկարչութիւնը՝ որմնանկարչութիւն եւ սրբապատկերներ ու գրականութիւնը: Մտաւորապէս 425-ին Թէոտոսիոս Բ ի կողմէ կը հիմնադրուի Կոստանտնուպոլսոյ Բարձրագոյն Դպրոցը, որ իր տեսակին մէջ Եւրոպայի առաջին համալսարանը կը դառնայ:

Կը սկսի առաքելական գործունէութիւնը, առաւելապէս՝ սլավերուն շրջանը․ օրինակ Կիւրեղի եւ Մէթոտիոսի գործունէութիւնը: Հռոմի պապի եւ Պոլսոյ պատրիարքի անհամաձայնութեան պատճառով, 1054-ին քրիստոնէական աշխարհը կը բաժնուի եւ Կոստանտնուպոլիսը կը դառնայ Ուղղափառութեան կեդրոն:

Կոստանտնուպոլիսը՝ Բիւզանդիոնի կեանքին բոլոր բնագաւառներէն ներս հիմնարար դեր կ՛ ունենայ: 1071-էն, երբ կը սկսին սելճուկ թուրքերու արշաւանքները, Պոլիսը նորէն կ՛ ընկղմի խաւարի մէջ:

Կոմնենոսներու հարստութեան տիրապետութեան ժամանակները 1081-1185 Կոստանտնուպոլիսը կը վերապրի իր վերջին բարգաւաճման շրջանը, որ սակայն նոյնը չէ, ինչպէս էր Յուստինիանոսի եւ Մակետոնեաններու ժամանակ:

ԺԱ․ եւ ԺԲ․ դարերուն առեւտրական տիրապետութիւնը իրենց ձեռքը կառնեն ճէնովացիները եւ վենետիկցիները ու կը հաստատուին Ղալաթիոյ մէջ:



                                     

2.5. Պատմութիւն Անկում

13 Ապրիլ 1204-ին Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւեն Խաչակիրները՝ Խաչակիրներու Չորրորդ արշաւանք։ Անոնք մայրաքաղաքը կը հրդկիզոն եւ կաւերեն: Քաղաքը կը դառնայ Խաչակիրներու Լատինական կայսրութեան մայրաքաղաքը, որուն տնտեսական առաւելութիւնը կանցնի վենետիկցիներուն: 1261-ին ճենովացիներու օգնութեամբ բիւզանդացիները ետ կը գրաւեն քաղաքը եւ իշխանութիւնը կանցնի բիւզանդական Փալէոլողոներու հարստութեան ձեռքը:

Մինչեւ ԺԴ․ դարու կէսերը Կոստանտնուպոլիսը կը մնայ կարեւոր առեւտրական կեդրոն։ Այնուհետեւ աստիճանաբար կը սկսի տկարանալ: Քաղաքին տնտեսութիւնը կ՛ իյնայ վենետիկցիներուն եւ ճենովացիներուն ձեռքը: Այդ ժամանակաշրջանին օսմանցի թուրքերը քանի մը փորձեր կ՛ ընեն Կոստանտնուպոլսոյ տիրանալ: Մեհմետ Նուաճողին կողմէ 1452-ին Ռումէլի ամրոցին կառուցումը կը նախատեսէր մայրաքաղաքին ճակատագիրը եւ 29 Մայիս 1453-ին երկարատեւ պաշարումէն ետք, Կոստանտնուպոլիսը կը յանձնուի: Ան կը դառանյ նոր ուժեղ պետութեան՝ Օսմանական կայսրութեան մայրաքաղաքը:

                                     

2.6. Պատմութիւն Օսմանական Կայսրութեան Ժամանակաշրջանը՝ 1453-1922

Քրիստոնէական Ուղղափառ Եկեղեցին այլեւս կը գտնուի օսմանցիներու վերահսկողութեան ներքեւ: Մեհմետ Բ ի երբ Կոստանդնուպոլիս կը մտնէ ներկայիս յայտնի իբրեւ Թոփքափուի դարպաս, ան անմիջապէս իր ձին հեծած կ՛ ուղուի դէպի Ս. Սոֆիա, ուր իր զինուորներուն կը հրամայէ դադրեցնիլ մարմարները ջարդել եւ բաւարարուիլ աւարով եւ գերիներով. "ասիկա իրեն կը պատկանի:" Ան կը հրամայէ, որ իմամ մը գայ հոն է զան երգէ եւ ուղղափառ տաճարը դարձնել իսլամներու մզկիթ՝ հաստատելով իսլամական կրօնի տիրապետութիւնը Կոստանտնուպոլսոյ մէջ:

Մեհմետի գլխաւոր գործը կ՛ ըլլայ մայրաքաղաքի պաշտպանական կառոյցներու վերակառուցումը եւ բնակչութեան վերափոխումը: Շինարարութիւնները կը սկսին քաղաքը գրաւելէն անմիջապէս ետք․ պարիսպներու նորոգում, միջնաբերդի եւ նոր պալատի կառուցում: Մեհմետ կայսրութեան տարածքին հրաման կ՛ արձակէ, որով՝ իսլամները, քրիստոնեաները եւ հրեաները պիտի բնակեցնեն քաղաքը: Ամբողջ օսմանական կայսրութեան տարածքին գերեվարածներ եւ տեղահանուածներ կ՛ ուղարկուին Կոստանտնուպոլիս: Այդ բնակիչները կոչուեցան "Sürgün" յունարէն՝ σουργουνιδες.



                                     
  • Պոլիս Օսմանեան Կայսրութիւն - 4 Յունուար 1941 1941 - 01 - 04 Վիշի հայ արձակագիր եւ հրապարակագիր, Վարժապետին Աղջիկը վէպին հեղինակը Ծնած է Պոլիս ուր
  • Յուլիս 1863 1863 - 07 - 23 Սկիւտար, Թուրքիա - 19 Յունիս 1934 1934 - 06 - 19 Պոլիս Թուրքիա հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ: Սկզբնական շրջանին Սիպիլ
  • Սալբի, Վիեննա, 1911: Դաւիթ Բէկ, Կ. Պոլիս 1913, 832 էջ: Խենթը: Ջալալէդդին, Կ. Պոլիս 1913, 384 էջ: Ջալալէդդին, Կ. Պոլիս 1913, 93 էջ: Պարսկական պատկերներ
  • Յունիս 1956, Պոլիս Կ Պոլսոյ հայոց պատրիարք, հանրային գործիչ Կ. Պոլսոյ հայոց 84 - րդ Պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆեան վախճանած է 8 Մարտ 2019, Պոլիս Աւազանի
  • Յակոբ Կրճիկեան 1806, Բերա Պոլիս - 14 Հոկտեմբեր 1865, Պոլիս հանրային հասարակական եւ ազգային գործիչ Կրճիկեան Յակոբ Էֆենտին արհեստաւոր Յովհաննէս Կրճիկեանի
  • Յունուար 1886 1886 - 01 - 19 Բինկեան, Տեւրիկ - 5 Յուլիս 1908 1908 - 07 - 05 Պոլիս Օսմանեան Կայսրութիւն արեւմտահայ քնարերգակ բանաստեղծ, հայ գրականութեան
  • Պէշիկթաշ, Պոլիս Օսմանեան Կայսրութիւն - 8 Յունիս 1954 1954 - 06 - 08 Փարիզ, Ֆրանսա հայ գրող, քննադատ, բանասէր, լրագրող եւ հանրային գործիչ Ծնած է Պոլիս Ակնցի
  • Համբարձում Ալաճաճեան 1840, Պոլիս 15 Մարտ 191840, Պոլիս Օսմանեան Կայսրութիւն - 15 Մարտ 1907 1907 - 03 - 15 07 տաճկահայ հրապարակախօս Ծնած է Կ. Պոլսոյ
  • 1834, Սկիւտար, Կ. Պոլիս - 1887, Փարիզ Օսմանահայ հասարակական քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս Ծնած 1834 - ին, Սկիւտարի մէջ Պոլիս Նախնական կրթութիւնը
  • Հայր Ղուկաս Ինճիճեան Ղուզիոս Միքայէլեան, 1758, Պոլիս Օսմանեան Կայսրութիւն - 2 Յուլիս 1833 1833 - 07 - 02 Վենետիկ, Աւստրիական Կայսրութիւն հմուտ վարդապետ
                                               

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս - Գընալը Կղզի)

Սարգիս Էֆէնտի Թաշճեան 1847-1907, Էրմէնեան ընտանիք։ Վերժին Թաշճեան կողակիցը Սարգիս Էֆէնտիի, վախճանած 1935ին, Վիկտորիա եւ Կարապետ Փափազեաններ,

                                               

Յակոբ Աշոտ Եպսկ․ Փափազեան

Յակոբ Աշոտ Եպսկ․Փափազեան, հոգեւորական։ Ծնած է Պոլիս 1847-ին եւ Եպիսկոպոս ձեռնադրուած 1898-ին։ Վարած է քարոզչական եւ առոջնորդական պաշտօններ՝ մայրաքաղաքս ու գաւառները։ Տառապանքի տակ վախճանած է Իզմիրի զինուորական բանտը․ Կիլիկիոյ աղէտին մասին մատուցած իր տեղէկագրին մէկ պատճէնին՝ իր թղթերուն մէջէն գտնուած ըլլալուն հետեւանօք։

                                               

Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (այլ կիրառումներ)

Ազգային Կեդրոնական Վարժարան անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարան Պոլիս Ազգային Կեդրոնական Վարժարան Մուշ Ազգային Կեդրոնական Դպրոց Նոր Ջուղա

Users also searched:

կենտրոնական ոստիկանություն,

...
...
...