Back

ⓘ Վարդավառ




Վարդավառ
                                     

ⓘ Վարդավառ

Պայծառակերպութեան տօնը մեր նախնիները կոչած են Վարդավառի տօն, որու արմատները ժողովուրդը կը կապէ ջրհեղեղէն ետք ծիածանով մարդ-Աստուած հաշտութեան հետ։ Այդ ջուրը իրարու վրայ նետելով՝ կարծես մարդիկ իրարու կը յիշեցնեն ջրհեղեղը, նաեւ կը բացատրեն, թէ ինչո՞ւ եղաւ ջրհեղեղը։ Այսինքն, սթափեցման սովորութիւն մըն է եւ մաքրագործուելու իմաստ ունի" ։Ս․Գրիգոր Լուսաւորիչ այս տօնին միացուցած է հին հայ հեթանոս մեր հայրերուն Վարդավառի աւանդութիւնը, երբ վարդերու տօնին մեր հեթանոս հայրերը իրարու վրայ ջուր կը սրսկէին։ Մինչեւ այսօր կը պահուի այս աւանդութիւնը։ Գրիգոր Լուսաւորիչ տեսնելով, որ անհնար է այդ տօնը վերացնել հայկական աւանդութիւններէն, տօնը փոխարինուած է Յիսուս Քրիստոսի այլակերպութեան տօնով, ինչ որ մինչեւ այսօր կը շարունակուի տօնախմբուիլ:

Ժողովուրդը Քրիստոնէական շրջանին ալ սիրելով այս տօնը, զայն նշանակած է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հինգ տաղաւար տօներէն մին, անգամ մը եւս շեշտելու համար անոր կարեւորութիւնն ու ժողովուրդին կապուածութիւնը: Վարդավառի տօնակատարութիւնը միշտ ալ Զատկուան տօնէն 98 օր ետք կը նշուի, որ ընդհանրապէս կը զուգադիպի 28 Յունիսէն 1 Օգոստոսի միջեւ:

Նախաքրիստոնէական շրջանին Վարդավառի տօնը կապուած էր հայկական դիցարանի ջուրի,սիրոյ,պտղաբերութեան ու գեղեցկութեան Աստուծոյ` Աստղիկին:Այդ օրերէն իսկ Վարդավառը կը տօնախմբուէր մեծ հանդէսներով: Մարդիկ Աստղիկ Աստուածուհիին կը նուիրէին վարդեր ու իրարու վրայ ջուր կը թափէին:Վարդավառը միաժամանակ եղած է ջուրի պաշտամունքի, պտղաբերութեան ու արգասաւորութեան ուժերուն նուիրուած տօն: Տօնը նաեւ առիթ եղած էր անցեալին, որ մեր նախահայրերը անձրեւ խնդրելու աղօթք եւ ծէս կատարէին:

Քրիստոնէական գետնի վրայ եւս անցեալին Վարդավառը տօնուած է աւելի մեծ տարողութեամբ: Մարդիկ Վարդավառի տօնին իրենց տուները կը զարդարէին կանաչ ոստերով, ծաղկեփունջեր կը նուիրէին իրարու, եկեղեցիին հասկեր կը նուիրէին, իբրեւ արտերու եւ այգիներու օրհնութիւն:Անասնապահներ իրենց անասունները ծաղիկներով կը զարդարէին ու ժողովուրդը խնճոյքներ եւ ջրախաղեր կը կազմակերպէր: Մինչեւ այսօր Հայաստանի մէջ Վարդավառը կը տօնախմբուի մեծ հանդիսութիւններով ու ջրախաղերով, որոնց համար գոյութիւն ունի նաեւ յատուկ Վարդավառի միջազգային փառատօն:

                                     

1. Տօնակատարութիւն, ժողովրդական սովորութիւններ

Անցեալին սովորութիւն էր Վարդավառը տօնել սարերու վրայ, աղբիւրներու ակունքներուն մօտ, այդ առիթով կազմակերպել ուխտագնացութիւններ դէպի սրբավայրերը: Յիշենք այդ առիթով տեղի ունեցող քանի մը աւանդութիւններ:

  • Ուրախութեան, խնդուքի պատկերներ կը ներկայացնէին, աղաւնի կը թռցնէին կենսունակութեան նպատակով
  • Սովորութիւն էր նաեւ մինչեւ Վարդավառի օրը խնձոր չուտել, այդ օրը խնձոր ղրկել իր սիրած անձին
  • Խաչ փունջեր կազմել վարդերով, ծաղիկներով եւ ցորենի հասկերով ու նուիրել եկեղեցիին, բերքի առատութեան համար եւ կամ նուիրել սիրած անձերու
  • Բաց դաշտերուն մէջ, ակունքներու մօտ կողով մը կը զարդարէին. յատակը ցորենի հասկեր կը դնէին, մէջտեղը խաչափայտ մը, զայն կը զարդարէին եղանակի ամէն տեսակի բանջարեղէններով եւ պտուղներով: Կը զետեղէին տախտակի մը վրայ եւ շուրջը շրջանակներ կազմելով, երիտասարդ թէ տարեց, միասին կը պարէին ի նշան միասնականութեան եւ կենսունակութեան
  • Ուխտի կերթային, մանաւանդ Մշոյ Ս. Կարապետ եկեղեցին: Ուխտաւոր մանուկներուն մազերը կը կտրէին, հսկայ կաթսաներով մատաղ կեփէին, կերուխում կըլլար: Տղամարդիկ ձիարշաւ կը կատարէին. իւրաքանչիւրը կը փորձէր իր դիմացինին գլուխը ջուրին մէջ թաթխել: Կիներ ու աղջիկներ ճօճախաչ կոչուող մրցումը կը կատարէին օդօդուիլ, պարան ցատկել
  • Սովորութիւն էր նաեւ աղջիկ ուզել, նշանել, աշնան ամուսնացնելու նպատակով
  • Իրարու վրայ ջուր թափել եւ թրջուած հագուստնրով մնալ ամբողջ օրը՝ կը նշանակէր ջուրերու առատութիւն եւ իղձերու իրականացում: Հարսերը իրենց կեսուրներուն վրայ գաղտնի ջուր կը թափէին, իբրեւ սիրոյ եւ միասնականութեան արտայայտութիւն

Այժմ վարդավառը կը նշուի Զատիկէն 14 շաբաթ ետք։ Այս տօնը սիրուած է յատկապէս փոքրերու կողմէ։

                                     

2. Գրականութիւն

  • "Вардавар" и "Мерелоц" // Тифлисский листок. - Тифлис, 1889. - № 162.
  • Բարթիկյան, Հրաչ Վարդավառը հունական պարբերականներում // Պատմա-բանասիրական հանդես. - 2009. - № 1. - P. 211-222. - ISSN 0135-0536.
  • Devrikyan, Vardan Transfiguration and the feast of Vardavar. - Yerevan: Magalat, 2006. - 57 с. - ISBN 9993067156
  • Russell James R. The Etymology of Armenian Vardavar // Annual of Armenian Linguistics. - Cleveland, 1992. - Vol. 13. - P. 63–69.
  • Ստեփանյան, Գոհար Համբարձում-Վարդավառ. ընդհանրություններ և առանձնահատկություններ // Պատմա-բանասիրական հանդես. - 2005. - № 3. - P. 193-207. - ISSN 0135-0536.
  • Taqizadeh S. H. The Iranian Festivals Adopted by the Christians and Condemned by the Jews // Bulletin of the School of Oriental and African Studies. - University of London, 1940. - Vol. 10. - № 3. - P. 632-653.
  • Е. Т А. Праздник Преображения господня у армян Вардавар // Кавказ. - Тифлис, 1888. - № 201.
  • Ohanyan H. The Feast of Transfiguration and the celebration of Vardavar // Water as a symbol of spiritual rebirth in the Armenian apostolic orthodox holy church. - Burbank, 2015. - P. 63-68.
                                     
  • համաժողովրդական մեծ հանդիսութիւններով եւ արարողութիւններով Այդ տօնը կոչուած է Վարդավառ եւ ցայսօր կը պահպանուի Վարդավառը Հայ եկեղեցւոյ տաղաւար տօներէն է ու կը
  • Հեքիաթ Երկու պատմուածք հազար ու մէկ գիշերներէն Աւարայրի պատերազմը 1934 Վարդավառ 1932 Ծովինար Եղիսաբէթ Փեհլիվանեան - Երգեր դաշնամուրի նուագակցութեամբ
  • են Սուրբ Ծնունդ եւ Աստուածայայտնութիւն, Սուրբ Զատիկ, Այլակերպութիւն կամ Վարդավառ Վերափոխումն Սուրբ Աստուածածնի եւ Խաչվերաց Հին Կտակարանին մէջ կը նկարագրուի
  • Աստուածայայտնութիւն Սուրբ Զատիկ Խաչվերաց Վերափոխումն Սուրբ Աստուածածնի Վարդավառ Այդ տօներու յաջորդ օրը մեռելոց է, կը կատարուի գերեզմանօրհնէք Հայ եկեղեցին
  • լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ Վարդավառ Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն