Back

ⓘ Վանաձոր




Վանաձոր
                                     

ⓘ Վանաձոր

Վանաձոր, Հայաստանի մեծութեամբ երրորդ քաղաքն է եւ հանրապետութեան հիւսիսային մասին մէջ կը գտնուի Լոռիի մարզին կեդրոնը։ Բնակչութիւնը 100.000-էն աւելի է։ Վանաձորի նախկին անունը Կիրովական էր, իսկ քաղաքի հին անունը՝ Ղարաքիլիսա։

                                     

1. Պատմութիւն

Քաղաքացիական բնակավայր է 1924-էն։ 1929-1930 թուականներուն կազմուած է Ղարաքիլիսայի հետագային՝ Կիրովական, այնուհետեւ Վանաձոր առաջին յատակագիծը ճարտարապետներ՝ Կարօ Հալապեան, Միքայէլ Մազմանեան եւ Գէորգ Քոչար, որմով կը նախատեսուէր քաղաքին տարածքը ընդլայնել արեւմտեան եւ արեւելեան ուղղութիւններով՝ Դիմաց թաղամասին մէջ։ Մինչեւ 1935 կոչուած է Ղարաքիլիսա։ իւնուար 1935-ին Հայկական ԽՍՀ Կեդրոնական գործադիր կոմիտէին նախագահը կորոշէ յեղափոխական Սերգէյ Միրոնովիչ Կիրովի յիշատակը յաւերժացնելու նպատակով Ղարաքիլիսա քաղաքը վերանուանել Կիրովական։ 1939-ին գլխաւոր յատակագիծով ճարտարապետներ՝ Ն. Զարքարեան, Ա.Մինասեան որոշակի դարձած է քաղաքին պատկերը՝ զարգացման հեռանկարներով արդիւնաբերական կեդրոն եւ ամառանոց։ 1949-ին կազմուած է նոր գլխաւոր յատակագիծ մը ճարտարապետներ՝ Յ. Դաւթեան եւ Ռ. Գրիգորեան։ 1950-ական թուականներուն կառուցուած է Կիրովի անուան այժմ՝ Հայքի հրապարակը՝ քաղաքին վարչակառավարչական կեդրոնը։ Անսամպլային կառուցապատման ուշագրաւ նմուշներ են Տիգրան Մեծ պողոտան, Թումանեան փողոցը եւ Շահումեանի հրապարակը՝ իր արհեստական լիճերով, եւ քաղաքային կեդրոնական այգին։ ԺԹ. դարուն քաղաքին մէջ եղած է երկու եկեղեցի՝ կառուցուած 1831-ին 1828-ի երկրաշարժէն քանդուած հին եկեղեցւոյ տեղը եւ 1895-ին ռուսական եկեղեցին։

Նախախորհրդային շրջանին հոս գործած են եկեղեցական ծխական հիմնուած 1853-ին, Օրիորդաց 1879, պետական երկդասեայ ռուսական 1897 եւ ռուս պաշտօնեաներու զաւակներու 1908 դպրոցներ։

Վանաձոր կը գտնուի Փամպակի եւ Բազումի լեռնաշղթաներուն միջեւ ինկած նեղ ու երկար գոգաւորութեան մէջ՝ Փամպակ եւ Տանձուտ գետերու միախառնման վայրին մէջ։ Քաղաքէն կանցնի Թիֆլիս-Գիւմրի երկաթուղին, ինչպէս նաեւ քանի մը ինքնաշարժի խճուղիներ։ Ծովու մակերեւոյթէն 1350 մ բարձր է։ Քաղաքին մէջէն կը հոսին Փամպակ, Տանձուտ եւ Վանաձոր գետերը։ Քաղաքը ունի մեղմ, բարեխառն կլիմայ։ Վանաձորը եւ անոր շրջակայքը հարուստ են հնագիտական յուշարձաններով։ Օրինակ՝ քաղաքին արեւելեան մասին մէջ՝ Տանձուտ գետի աջ ափին Դիմաց թաղամաս գտնուած են վաղ պրոնզի դարաշրջանէն Ք.ա.4-րդ հազարամեակ վաղ հայկական շրջանին Ք.ա. 6-5-րդ դարեր վերաբերող բնակատեղիներ եւ այլ յուշարձաններ, որոնցմէ յատկապէս արժէքաւոր են Թագաւորանիստը եւ Մաշտոցի բլուրը՝ իրենց դամբարաններով։ Կենթադրուի, որ նախկին Ղարաքիլիսա սեւ եկեղեցի անուանումը թաթարական է եւ դրուած է ԺԳ. դարու սկիզբը ներկայիս Վանաձորի հիւսիսային բլուրին վրայի սեւ քարէ եկեղեցւոյ անունով։ Խաչատուր Աբովեանի վկայութեամբ տեղացիները գաղթած են Երեւանէն։

1978-ին քաղաքին մէջ գործած են արդիւնաբերական 27 նախագիծեր։ Այդ ժամանակաշրջանին արդիւնաբերութեան յառաջատարը Ալեքսանդր Միասնիկեանի անուան քիմիական գործարանն էր այժմ մասամբ կը գործէ "Վանաձոր-Քիմպրոմ" քիմկոմբինատ ՓԲԸ-ն։ Ժամանակին քաղաքին մեծ նախագիծերէն եղած են քիմիական մանրաթելերու, ճշգրիտ գործասեղաններու, կահոյքի եւ կարի արտադրական միաւորումները։ "Պոլիմերսոսինձ" գիտաարտադրական միաւորումը իր բնագաւառին յառաջատար գիտական կեդրոններէն էր։ Հանրապետութեան եւ անոր սահմաններէն դուրս մեծ համբաւ ունեցած այն ատենուան Կիրովականի կահոյքի, մորթի-մուշտակի, կարի գործարանները, "Լոռի" հանքային ջուրերու գործարանն ու թեթեւ արդիւնաբերութեան այլ նախագիծեր։

                                     

2. Կրթութիւն

Վանաձորի մէջ կը գործեն պետական երկու բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններ՝ Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանի Վանաձորի մասնաճիւղը եւ Վանաձորի պետական համալսարանը, ինչպէս նաեւ ուսումնարաններ, երաժշտական, գեղարուեստի եւ մարզական դպրոցներ։

Վանաձորի պետական մանկավարժական հիմնարկը բացուած է 1969-ին, Հայկական հեռակայ մանկավարժական հիմնարկին հիման վրայ։ Ժամանակին ունեցած է 4 չորս բաժանմունք՝ պատմաբանասիրական, բնագիտական-թուաբանական, կենսաբանական, մանկավարժութեան եւ տարրական կրթութեան մեթոտիքայի վերջինս՝ հայկական եւ ռուսական բաժիններով առկայ եւ հեռակայ բաժիններ, 17 ամպիոն, 9 ուսումնագիտական տարրալուծարան, գրադարան շուրջ 16200 հատոր գիրք եւ մարզական համալիր։ Հիմնարկը կը պատրաստէր հայոց լեզու, հայ գրականութիւն, թուաբանութիւն, բնագիտութիւն, ուսուցման միջոցներ, պատմութիւն, կենսաբանութիւն, քիմիագիտութիւն, երգ-երաժշտութիւն, գիւղատնտեսագիտութիւն, նախադպրոցական հիմնարկներու մասնագէտներ եւ ուսուցիչներ։ Կը հրատարակէր գիտաշխատութիւններու եւ գիտական զեկուցումներու ժողովածոներ։ 1970-1977 թուականներուն հիմնարկը ունեցած է 5732 շրջանաւարտ հեռակայ՝ 5000։ Ժամանակին հոս ուսանելու եկած են նաեւ Վրաստանէն, Աբխազիայէն, Ազրպէյճանէն եւ Հիւսիսային Կովկասէն։

Այսօր միջազգային կապերու շրջանակներուն մէջ ՎՊՄԻ-ն համագործակցութիւն մը կը ծաւալի Ֆրանսայի, Գերմանիոյի եւ Ռուսաստանի քանի մը համալսարաններու հետ։

                                     
  • Լեւոն Յովհաննէսի Հախվերդեան 26 Դեկտեմբեր 1924 1924 - 12 - 26 Վանաձոր Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, ԱԽՖՍՀ, Խորհրդային
  • ռուսական բաժինները նոյն թուականի նոյեմբեր ամսուան ընթացքին տեղափոխուեցին Վանաձոր տեղի մանկավարժական հիմնարկին մէջ ուսումը շարունակելու համար: Արցախեան
  • իւղաբեր B. napus հազուադէպ կը հանդիպուի Տաւուշի Իջեւան եւ Լոռիի Վանաձոր մարզերուն մէջ, կանճրակ B. campestris կաղամբուկ երկարացած B. elongata
  • ամսուն Շահան Արծրունին բարեգործական համերգներով ելոյթ ունեցեր է Գյումրի, Վանաձոր Բերդ, Աշտարակ, Գորիս եւ Ստեփանակերտ քաղաքներուն մէջ Համերգներէն բացի
  • կողմէն հիմնուած Նոր Գետիկի վանքը վերանուանուած է Գոշավանք Գոշի վանք Վանաձոր քաղաքին մէջ կը գործէ Մխիթար Գոշի անուան հայ - ռուսական միջազգային համալսարանը
  • Մեծամօր, Հին Շիրակաւան, Վերին Նաւեր, Ուջան, Լճաշէն, Քարաշամբ, Առաջաձոր, Վանաձոր Թռեղք, Լոռի Բերդ, Արթիկ, Հառիճ, Հոռոմ, Բարձր Հայք, Արածանիի հովիտ, Բալահովիտ
  • մնացած են բազմաթիւ բնակավայրեր Շէնգաւիթ, Շրէշ բլուր դամբարաններ Լճաշէն, Վանաձոր ժայռապատկերներ Արագածի, Գեղամայ եւ Զանգեզուրի լեռներ ամրոցներ եւ այլն:
  • կուսակցութեան Լոռիի մարզային խորհուրդը որոշեց մասնակցիլ 2 Հոկտեմբեր 2016 - ին Վանաձոր քաղաքին մէջ կայանալիք տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւններուն
  • իշխանութիւնը պահպանուեցաւ հիմնականօրէն Համամլու Սպիտակ - Ղարաքիլիսէ Վանաձոր - Դիլիջան - Շամշադին Տաւուշ գօտիին մէջ Ապստամբութիւնը կը հենէր ժողովրդական
  • Ճարտարապետութեան Ազգային Թանգարան, Լեւոն Կիւրեղեան, 15 մարտ - 15 մայիս 2015 Վանաձոր Լեւոն Կիւրեղեան, 3 Հոկտեմբեր - 20 դեկտեմբեր 2015 Léon Gurekian, Il Concilio

Users also searched:

աշխատանք վանաձորում,

...
...
...