Back

ⓘ Վահանագեղձ




Վահանագեղձ
                                     

ⓘ Վահանագեղձ

Վահանագեղձ ը, կը գտնուի վիզին յառաջամասը։ Ան կազմուած է երկու բաժիններէ՝ աջ եւ ձախ, որոնք միացած են իրարու վահանագեղձային վզիկով մը, եւ որոնք կը շրջապատեն խռչափողը առջեւէն եւ երկու կողմերէն:

Վահանագեղձը կ՛արտադրէ երկու կարեւոր ներազդակներ hormones՝ thyroxine-T4 եւ triiodothyronine-T3, որոնք կը գործեն մարմնի բոլոր հիւսկէններու բջիջներուն վրայ: T3 եւ T4 ներազդակները մեծ դերակատարութիւն ունին սաղմի եւ նորածինի աճման եւ զարգացման գործընթացին մէջ, ի մասնաւորի ուղեղային եւ մարմնական somatic հիւսկէններու պարագային: Անոնք մարդու կեանքի ամբողջ տեւողութեան կը կանոնաւորեն բնասպիտի, ածխաջրատներու եւ ճարպերու նիւթափոխանակումը metabolism: T3 ներազդակը ամէնէն աւելի գործողն է: T4 ներազդակը երկարակեաց է եւ կրնայ փոխուիլ T3 ներազդակի գրեթէ բոլոր հիւսկէններուն մէջ՝ պահանջի համաձայն: Հետեւաբար T4ը կարելի է նկատել որպէս T3 ներազդակի շտեմարան: Վահանագեղձը կարտադրէ նաեւ calcitonin ներազդակը, որ կը կանոնաւորէ մարմնի կիրի համաչափութիւնը, այսինքն՝ գերարիւնակրութեան hypercalcemia պարագային ան կը նուազեցնէ արեան կիրի քանակը:

T3 եւ T4 ներազդակներու արտադրութիւնը տեղի կ՛ունենայ վահանագեղձի մէջ, շնորհիւ մանիշի iodine գոյութեան եւ ներգործութեան: Սննդանիւթերու մէջ գտնուած մանիշը կը ներծծուի աղիքներու պատերուն կողմէ եւ կը հասնի վահանագեղձ՝ արեան շրջանառութեան միջոցաւ: Վահանագեղձին մէջ մանիշը որոշ փոխանակումներու ենթարկուելէ ետք՝ կարտադրուին T4 եւ T3 ներազդակները, որոնք շուտով կը մտնեն արեան շրջանառութեան մէջ: Անոնց մեծ տոկոսը կը միանայ արեան մէջ գտնուող յատուկ բնասպիտներու հետ եւ կը փոխադրուի մարմնի զանազան հիւսկէններուն, իսկ պզտիկ մէկ տոկոսը՝ առանց միանալու բնասպիտներուն՝ դարձեալ կը հասնի մարմնի զանազան հիւսկէններուն: T4 եւ T3 ներազդակներու արտադրութիւնը վահանագեղձին մէջ կը ղեկավարուի մակուղեղի pituitary gland յատուկ մէկ ներազդակով, որ կը կոչուի՝ TSH ներազդակ: Արեան մէջ T4 եւ T3 ներազդակներու նուազումով՝ TSH ներազդակը առատօրէն կ՛արտադրուի մակուղեղին մէջ։ Մեծ քանակութեամբ արտադրուած այս TSH ներազդակը վահանագեղձը կը մղէ յաւելեալ աշխատանքի, որպէսզի պահանջուած T3 եւ T4 ներազդակները արտադրուին: Արեան T3 ներազդակի 3/4ը կը յառաջանայ գեղձէն դուրս, իսկ մնացեալ 1/4ը կ՛արտադրուի ուղղակի գեղձին մէջ:

Վահանագեղձի T3 եւ T4 ներազդակներու նուազումը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ վահանագեղձի զանազան հիւանդութիւններու հետեւանքով, սակայն անոնք կրնան նուազիլ նաեւ ոչ վահանագեղձային կարգ մը սուր եւ մնայուն հիւանդութիւններու հետ միատեղ, օրինակ՝ սուր ծոմապահութիւն starvation, յոռի սննդառութիւն malnutrition, մարմնական մեծ արկածներ, սրտի կաթուած myocardial infarction եւ երիկամունքի ու լեարդի ձախողանք:

                                     

1. Վահանագեղձի յայտնումը

Վահանագեղձը կը յայտնուի հետեւեալ հիւանդագին վիճակներով.

  • Վահանագեղձատապ – բորբոքում thyroiditis։
  • Վահանագեղձի հանգուցաւոր ծաւալում nodular goiter։
  • Վահանագեղձի չարորակ ուռեր malignant tumor։
  • Վահանագեղձի պարզ ծաւալում simple goiter։
  • Վահանագեղձի ենթա-արտաթորում, կամ ենթավահանագեղձութիւն hypothyroidism, ուր T3 եւ T4 ներազդակներու արտաթորումը բնականէն շատ աւելի նուազ կ՛ըլլայ։
  • Յետ ծննդաբերութեան վահանագեղձաբորբ։
  • Հաշիմոթոյի հիւանդութիւն։
  • Վահանագեղձի լաւորակ ուռեր benign tumors։
  • Վահանագեղձի գերարտաթորում, կամ գերվահանագեղձութիւն hyperthyroidism, ուր T3 եւ T4 ներազդակներու արտաթորումը բնականէն շատ աւելի կ՛ըլլայ։
                                     

2. Գերվահանագեղձութեան ախտապատճառները

  • Գերվահանագեղձութիւնը կը յառաջանայ հետեւեալ ախտապատճառներով եւ հիւանդութիւններու պարագային.
  • Վահանագեղձի հանգուցաւոր ծաւալում։
  • Որոշ դեղերու գործածութիւն։
  • Վահանագեղձի T3 եւ T4 ներազդակներու առատ արտադրութիւն։
  • Յղութիւն։
  • Մակուղեղի TSH ներազդակի առատ արտադրութիւն։
  • Վահանագեղձի ընդհանուր համահաւասար ծաւալում։
  • Վահանագեղձատապ – բորբոքում։

Գերվահանագեղձութան ախտանշաններն են. վահանագեղձի ծաւալում goiter եւ հանգուցաւորում nodulatory, ջղագրգռութիւն, սրտի արագ զարկ եւ բաբախում, արագաշարժութիւն, առատ քրտինք եւ արցունք, տաքի անհանդուրժողականութիւն, յոգնածութիւն, շատակերութիւն, կշիռքի կորուստ, անքնութիւն, փորհարութիւն, մարմնական տկարութիւն, աչքերու սեւեռում stare, կոպերու թուլութիւն եւ կախուածութիւն, ակնազօդի conjunctiva կարմրութիւն, ցցուն ակնագունդեր exophthalmia, երկտեսողութիւն:

Գերվահանագեղձութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի արեան T3 եւ T4 ներազդակներու բարձրացումով եւ վահանագեղձի գերարտաթորումի ախտանշաններու գոյութեամբ: Տեսնուած է որ T3 ներազդակը ընդհանրապէս աւելի կը բարձրանայ քան T4 ներազդակը: Գերվահանագեղձութեան դարմանումը կ՛ըլլայ հակավահանագեղձային դեղերու, եւ շողագործօն մանիշի կիրարկումով:

Յաճախ վահանագեղձի գերաշխատանքը եւ T3 եւ T4 ներազդակներու գերարտաթորումը չափազանցօրէն անընդունելի սահմաններու կը հասնին եւ կը ստեղծուի վտանգաւոր հիւանդագին կացութիւն մը, ուր հիւանդը կ՛ունենայ շատ բարձր ջերմ, գերյոգնութիւն, մկանային կորուստ, զգացական խանգարում, չափազանց անհանդարտութիւն, շփոթ, հոգեկան վերիվայրումներ, նողկանք, փսխուք, փորհարութիւն, դեղնութիւն, մահաքունակ վիճակ: Այս պարագային հիւանդը կը կարօտի շտապ օգնութեան եւ հիւանդանոցային խնամքի:

  • Ենթավահանագեղձութիւնը կը յառաջանայ երկու ձեւերով.

Հիմնական primary, որ կը յառաջանայ.

  • Հաշիմոթօ հիւանդութեամբ։
  • Վահանագեղձի բորբոքումով։
  • Գերվահանագեղձութեան դարմանումի ընթացքին, որ կը պատահի շողագործօն մանիշի եւ այլ դեղերու գործածութեամբ, եւ կամ վահանագեղձի վիրահատումով։

Երկրորդական secondary, որ կը յառաջանայ մակուղեղի TSH-ի անբաւարար արտադրութեամբ: TSH ներազդակը կը գործէ վահանագեղձին վրայ եւ կը յառաջացնէ անոր ծաւալումը: Երկրորդական ենթավահանագեղձութիւնը հազուագիւտ երեւոյթ մըն է, ուր կը տեսնուին մորթի եւ մազի չորութիւն, մորթի տժգունութիւն, կրծքագեղձի հիւծում եւ արեան ճնշումի նուազում:

Վահանագեղձի ենթա-արտաթորումը կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի եւ առանց սեռի խտրութեան, սակայն ան աւելի կը պատահի տարեցներու եւ իգական սեռին մօտ:

Անոր ախտանշաններն են. պաղի անհանդուրժողականութիւն, պնդութիւն, մոռացկոտութիւն, շատակերութիւն, ճարպակալում, ոտքերու թմրութիւն եւ զգացողականութեան նուազում, դէմքի տափակ-մելամաղձոտ արտայայտութիւն dull face, ձայնի խռպոտութիւն, կոպերու յոգնածութիւն-կախուածութիւն drooping, մորթի չորութիւն, սրտի զարկի նուազում, արեան գերքարօթինութիւն hypercarotenemia:

Ախտաճանաչումը կը փաստարկուի արեան քոլեսթերոլի եւ TSH-ի բարձրացումով, ինչպէս նաեւ վահանագեղձի ներազդակներու նուազումով:

Ենթավահանագեղձութեան դարմանումը կը կատարուի T4 եւ T3 ներազդակներու գործածութեամբ:

                                     

3. Վահանագեղձատապ-բորբոքում thyroiditis

Ան ժահրային ժամանակաւոր բորբոքում մըն է, ուր հիւանդը կ՛ունենայ բարձր ջերմ, ցաւ, վահանագեղձի գերաշխատանքային ժամանակաւոր ախտանշաններ եւ, երբեմն, վահանագեղձի ծաւալում: Այս պարագային դարմանումը կ՛ըլլայ ցաւաբեկ դեղերով եւ քորթիզոնի գործածութեամբ: Ընդհանրապէս հիւանդը մի քանի շաբաթներ ետք կը վերադառնայ իր առողջ վիճակին:

                                     
  • անբնական երեւոյթներ: Հեշտոցային Արիւնահոսութիւն Քիթի Արիւնահոսութիւն Վահանագեղձ Կրիփ Եւ Հարբուխ Շաքարախտ Asbarez օրաթերթ, Յոդուածներ, Դկտ. Կարպիս Հարպոյեան
  • տրուի ամէն տարի անգամ մը Հեշտոցային Արիւնահոսութիւն Քիթի Արիւնահոսութիւն Վահանագեղձ Երիկամ Շաքարախտ Մարսողութիւն Eccles R November 2005 Understanding
  • կը պատահի վարակումը: Հեշտոցային Արիւնահոսութիւն Քիթի Արիւնահոսութիւն Վահանագեղձ Կրիփ Եւ Հարբուխ Շաքարախտ Gates Robert H. 2003 Infectious disease secrets
  • մկաններէ եւ մկանաձգաններէ tendon աւշագեղձերէ եւ խումբ մը օրկաններէ վահանագեղձ յարվահանագեղձեր, որկորի սկզբնաժին եւ խռչափող: Այս բոլորը ծածկուած են

Users also searched:

թունավոր զոբի բուժում, խպիպ ախտանշաններ, հարվահանագեղձ, վահանաձեւ գեղձի սննդակարգը,

...
...
...