Back

ⓘ Սուրբ Ստեփանոս Վանք




Սուրբ Ստեփանոս Վանք
                                     

ⓘ Սուրբ Ստեփանոս Վանք

Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի Վանք, իններորդ դարու հայկական համալիր, կը գտնուի Ատրպատականի հայոց թեմի հոգեւոր իշխանութեան տակ, Ճուլֆայէն 16 քմ դէպի արեւմուտք եւ ծովու մակերեսէն 890 մ. բարձրութեան վրայ, Դարաշամբ շրջանին մէջ, ուր նաեւ կը գտնուի համանուն հայկական գիւղը:

Եկեղեցւոյ անունը, որ նաեւ վանքին անունն է, կնքուած է ի յիշատակ քրիստոնէութեան համար նահատակուած Սուրբ Ստեփանոս նախավկային:

Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Թադէոս վանքերը, Դարաշամբ գիւղը, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, Հովիւի մատուռը եւ Ձորձորի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին 2008 թուականին ընդգրկուած են ԻՒՆԵՍՔՕ-ի ցանկին մէջ, "Իրանի պատմական եկեղեցիներ" անուան տակ:

                                     

1. Հիմնադրութիւն

Վանքի հիմնադրութեան մասին կան տարբեր կարծիքներ: Հայ պատմիչներէն շատեր կ՛ըսեն, թէ անիկա հիմնուած է Քրիստոսի 12 առաքեալներէն Սուրբ Բարթողիմէոսի կողմէ, Ա. դարուն, Քրիստոսի յարութենէն ետք, երբ աշակերտները սկսած են քարոզել Աւետարանը:

Գրաւոր առաջին տեղեկութիւնը Խաչիկ Ա. Արշարունի կաթողիկոսի 976-ի կոնդակն է, որմով հաստատուած են վանքին հարկատու կալուածներու սահմանները։ Նոյն թուականին վանքը վերահաստատած եւ վերաշինած է Բաբգէն եպս. Չարեանը։

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ օծման ներկայ գտնուած են Խաչիկ Ա. Արշարունին եւ Հայոց Աշոտ Ողորմած թագաւորը, որոնք վանքին նուիրած էին ընդարձակ կալուածներ։ Աշոտի դուստր Հռիփսիմէն 981-ին վանքին կտակած է Աստապատի իր դաստակերտը, այգիներ, արտեր։ Կտակին մէջ նշուած է, որ վանքապատկան երեք եկեղեցիները՝ Սուրբ Ստեփանոսը, Սուրբ Աստուածածինը եւ Սուրբ Գէորգը, խարխուլ էին, եւ գլխաւոր եկեղեցին Սուրբ Ստեփանոսը նորոգած է իր հայրը։

13-14-րդ դարերուն վանքը յայտնի մշակութային կեդրոն եղած է, 1332-ին այնտեղ տասէն աւելի վանականներ ձեռագիրներ ընդօրինակած են, գործած է նաեւ դպրոց։

16-րդ դարու վանքը խարխուլ վիճակ ունեցած է: 1589-ին Մարտիրոս վարդապետը նորոգման աշխատանքներ կատարած է։ Մովսէս Գ. Տաթեւացի կաթողիկոսը 1631-ին վանքին դրամահաւաքի իրաւունք տուած եւ յորդորած է ժողովուրդը՝ օժանդակել այս կարեւոր հոգեւոր կեդրոնի պահպանման։

Ըստ 17-րդ դարու պատմիչ Առաքել Դաւրիժեցիի, 1633-ին վանահայր դարձած Յակոբ Ջուղայեցին ապագայ կաթողիկոս Յակոբ Դ. Ջուղայեցի մինչեւ հիմքերը քանդած է վանքի եկեղեցին ու միւս շինութիւնները եւ կառուցած է նոր եկեղեցի, պարիսպներ եւ անոնց կից բնակելի ու օժանդակ շէնքեր։ Ըստ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ գմբէթի թմբուկի արձանագրութեան, այդ կատարուած է 1643–55-ին, սակայն շինարարութիւնը շարունակուած է մինչեւ 1662-ը։ Յակոբ Դ. Ջուղայեցիի Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրուելէ 1655 ետք վանքին շինարարութիւնը շարունակած են Յովհաննէս, Պետրոս եւ Յակոբ Շամբեցի վանահայրերը. կառուցած են արեւմտեան պարիսպը, սեղանատունը, խուցերը եւ զանգակատունը։ 1759-ին վանքին շէնքերը վնասուած են երկրաշարժէն։ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին յետագային նորոգուած է 1704, 1826 եւ 1865-ին, հիւսիսային բակի սենեակները նորոգուած են 1832-ին, իսկ 1840-ին երկրաշարժէն վնասուած զանգակատունը՝ 1879-ին։

1917–21-ին թուրքերը չորս անգամ թալանած են վանքը եւ հրկիզած՝ գրադարանը։ 1973-ին, մինչեւ վանք, կառուցուած է երթուղի։ 1983-ին, իրանահայ համայնքին եւ "Երկիր եւ մշակոյթ" Փարիզ կազմակերպութեան նիւթական օժանդակութեամբ Իրանի պետական "Միրասէ ֆարհանգի" "Մշակութային ժառանգութիւն" հաստատութիւնը թիթեղապատած է տանիքները, հենակներով ամրացուցած՝ զանգակատան խարխլուած կամարները, վերակառուցած՝ արեւելեան բակի քանդուած խուցերը, վերանորոգած՝ խոհանոցն ու սեղանատունը:

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որ կը պատկանի Սեֆեան դարաշրջանին, 500-400 տարուան անցեալ ունի:

                                     

2. Ճարտարապետութիւն

Եկեղեցին ունի երեք մաս` զանգակատունը, բուն եկեղեցին եւ նախկին Սուրբ Պօղոս-Պետրոս մատուռ: Վանքը պաշտպանուած է բարձր պարիսպներով, որոնք ունին նաեւ եօթը աշտարակ, Վերնահարկ ունի նաեւ արեւմտեան խաչաթեւը: Դարպասը կը գտնուի արեւմտեան կողմը, իսկ դպրեվանքը` շրջափակին մէջ, ուրկէ աւարտած շրջանաւարտները կը ծառայեն եկեղեցւոյ` իբրեւ հոգեւորականներ:

Ամէն տարի Սուրբ Ստեփանոսի տօնին եւ վանքի անուանակոչութեան առիթով թեմի առաջնորդը՝ հոգեւորականութեան եւ հաւատացեալ ժողովուրդին հետ կ՛այցելէ վանք, ուր կը մատուցուի Սուրբ պատարագ` ի յիշատակ քրիստոնէութեան առաջին մարտիրոս Սուրբ Ստեփանոս նախավկային:

                                     
  • Մշոյ Սուրբ Առաքելոց Վանք Սուրբ Ղազարի Վանք Տիրինկատարի վանք Սուրբ Թադէոս, Թարգմանչաց վանք միջնադարեան հայկական վանքային համալիր պատմական Մեծ Հայքի
  • հաւատացեալ ժողովուրդին հետ կ այցելեն վանք ուր կը մատուցուի Ս. պատարագ ի յիշատակ քրիստոնէութեան առաջին մարտիրոս Ս. Ստեփանոս նախավկային: Իրանի պատմական եկեղեցիներու
  • Եղրդուտի Վանք Եղրդուտի կամ Ս Յովհաննէսի վանք կը գտնուի Տուրուբերանի Տարօն գաւառի մէջ, Մշոյ արեւմտեան կողմը քաղաքէն 4 ժամ հեռու Վանքը կը կոչուի նաեւ
  • Վարագայ Սուրբ Նշանի Վանք կը գտնուի Վանէն 5 քմ հարաւ - արեւելք, Վարագ լերան վրայ Վարագ լերան լանջը նեղ ձորով մը երկուքի կը բաժնուի արեւելեան վերին
  • եկեղեցի Սուրբ Ամենափրկիչ վանք Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Բեթղեհէմ եկեղեցի, Սուրբ Գէորգ, Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, Սուրբ Յակոբ, Յովհաննէս Մկրտիչ, Սուրբ Յովսէփ
  • ետք Ս. Պատարագ մատուցուեցաւ Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ Վարագայ Սուրբ Նշանի Վանք Թովմա Արծրունի Պատմութիւն Տանն Արծրունեաց, ՍՊԲ, 1887 Լալաեան Երեւան
  • քարերէ Անոնք Սուրբ Կարապետ, Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Ստեփանոս Սուրբ Գրիգոր եւ Սուրբ Սարգիս եկեղեցիներն են Մեր օրերը հասած է միայն Սուրբ Սարգիս եկեղեցին
  • եկեղեցի Թեհրանի Սբ. Գէորգ եկեղեցի Դարաշամբի Սբ. Ստեփանոս վանք Արտազի Սբ. Թադէոս վանք Ծոր Ծորի Սբ. Աստուածածին վանք Քարինտակի Սբ. Աստուածածին եկեղեցի Դադիվանք
  • Տաթեւի Վանք Հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան նշանաւոր յուշարձաններէն մէկը, վանական համալիրը կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզէն ներս Տաթեւ
  • Մելպուրն Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցի, Վիեննա Սուրբ Փրկիչ եկեղեցի, Վիեննա Մխիթարեաններու կաթողիկէ վանք Վիեննա Սուրբ Գէորգ կաթողիկէ եկեղեցի, Վինսենթէ - Լոպէզ Սուրբ Յակոբ
  • Սուրբ Աստուածածին, Աստղաշէնի Սուրբ Աստուածածին, Այգեստանի Սուրբ Աստուածածին, Խաչէնի Սուրբ Ստեփանոս Պադարայի Սուրբ Ստեփանոս Խաչմաչի Սուրբ Ստեփանոս
  • մէջ հիմնադրած է միաբանութիւն 1705 - ին Հռոմի իշխանութիւններէն օգտագործելով վանք հիմնելու համաձայնութիւն 1706 - ին Վենետիկին ենթակայ Յունաստանի Մեթոն յուն