Back

ⓘ Սուրբ Միւռոն




Սուրբ Միւռոն
                                     

ⓘ Սուրբ Միւռոն

Սուրբ Միւռոն, սրբազան ու սրբալոյս նիւթ մը, որ յատուկ օրհնութեամբ կը պատրաստուի կաթողիկոսներու ձեռքով: Միւռոնի գլխաւոր նիւթն է ձէթը, որուն կը խառնուի չափաւոր քանակութեամբ բալասան, եւ քառասուն տեսակի հոտաւէտ խունկերու, փայտերու եւ բոյրերու խառնուրդով նիւթ մը: Անուշաբոյր իւղերու այս բաղադրութիւնը, կը գործածուի Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ մկրտութեան եւ օծման արարողութիւններու ընթացքին։

                                     

1. Սուրբ Միւռոնը նախկին դարերուն

Իւղով օծուելու սովորութիւնը կանուխ դարերէն ի վեր կիրարկած են հին ցեղախումբեր: Հին Ուխտի ժողովուրդին մօտ ատիկա արդէն տարածուած սովորութիւն էր, երբ անոնք իւղով կօծէին յատկապէս այն անձերը, որոնք կոչուած էին դառնալու առաջնորդ, քահանայապետական կամ թագաւորական իշխանութեամբ հովուելու համար Աստուծոյ ժողովուրդը: Աստուծոյ կողմէ ընտրեալ մարդիկ կըլլային անոնք, եւ նշանակուած յատուկ անձի մը կողմէ, նուիրեալներուն գլխուն կը թափէր իւղը իբրեւ նշան՝ Աստուածատուր պաշտօնի ստացման:

Միայն մարդոց պարագային չէր սակայն օծումը, այլ իւղով կօծէին նաեւ սպասներ, կրօնական կամ ազգային նշանակութիւն ունեցող առարկաներ: Այսպէս, Հին Կտակարանին մէջ կը կարդանք, որ Յակոբ նահապետ օծեց այն քարը, որուն վրայ իր գլուխը դրած էր։ Դարձեալ իւղով օծուած է Մովսէսի հաստատուած վկայութեան Խորանը, ողջակէզներու սեղանները իրենց բոլոր սպասներով:

Նախնական շրջանին միայն ձիթենիի իւղը օգտագործուած է, սրբագործելու համար ընտրեալ անձերն ու սրբազան անօթները:

Այս սրբագործումով նուիրեալները ոչ միայն ժողովուրդին յարգանքը կը վայելէին, այլեւ հոգեկան զօրութիւն կը ստանային, իրենց պաշտօնի կատարման ընթացքին: Օծմամբ աստուածային հովանաւորութիւնը ստանալով, ընտրեալ անձը հոգեպէս կը կերպարանափոխուէր, դառնալով նոր մարդ:

Աստուածաշունչին մէջ, հետեւաբար, օծման իւղը նիւթեղէն միջոցն է՝ Սուրբ Հոգիին ներգործութիւնը փոխանցելու եւ սրբագործելու ընտրեալ մարդիկը եւ կրօնական գործածութեան յատուկ անօթները:

                                     

2. Քրիստոնէական Դարաշրջան

Հիւանդներու առողջացման համար գործածուած իւղին սկիզբը մինչեւ Յիսուսի օրերը կերթայ, երբ Տիրոջ աշակերտները իրենք, "շատ մը հիւանդներ իւղով կօծէին եւ կը բժշկէին զանոնք": Յակոբոս առաքեալ կը թելադրէ հիւանդի առողջացման համար կանչել երէցները, որոնք Տիրոջ անունով պիտի օծէին զայն եւ աղօթէին, որպէսզի առողջանար: Հաւանաբար Բ. դարուն, եկեղեցւոյ մէջ սովորութիւն դարձաւ ջուրով մկրտութենէն ետք, իւղի օծումով փոխանցել Սուրբ Հոգիի շնորհքները նորադարձներուն: Ջուրով լուացումը, որ եղբայրական հին սովորութենէ կու գար, քրիստոնէական դարաշրջանին, հետեւելով Քրիստոսի օրինակին, դարձաւ հոգեւոր վերածնութեան նշան: Իսկ անոր հետեւող իւղով օծումը՝ Սուրբ Հոգիի պարգեւներու ստացման խորհրդանշան: Այս ժամանակաշրջանին, օծման համար օգտագործուող իւղը ձէթն էր:

                                     

2.1. Քրիստոնէական Դարաշրջան Եկեղեցւոյ աճման ու զարգացման առիթներ

Երբ հոգեւոր կարիքը եւս աճեցաւ, եպիսկոպոսներ սկսան ամէն տարի, Աւագ Հինգշաբթի օր ձէթ օրհնել ու բաշխել քահանաներուն՝ առ ի գործածութիւն: Աւելի ազնիւ որ վերապահուած կըլլար միայն կարգ մը խորհուրդներու: Այս վերջինով կօծուէն եպիսկոպոսներ, սկիհ ու մաղզմայ, եւ կը կատարուէր դրօշմի խորհուրդը:

Քրիստոնէութիւնը դարերու ընթացքին զարգացուց օծման ու անոր նիւթին՝ իւղին գործածութիւնը Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ: Տեսանելի միջոց մը իբրեւ, իւղը դարձաւ կնիք մը ի վերուստ, երկնային դրօշմ ու վկայութիւն, հաւատքի մէջ հաստատման ու քրիստոնէական նոր կեանքի սկզբնաւորութեան:

                                     

3. Հայ Եկեղեցւոյ Սրբալոյս Միւռոնը

Հին եւ նոր դարերուն օգտագործուած օծման իւղը Հայ Եկեղեցւոյ մէջ աւանդաբար կոչուած է ՄԵՌՈՆ:

"Միւռոն" կամ "Մեռոն", յունարէն բառ մըն է, Μουρόν, որ կը նշանակէ "իւղ անոյշ": Կաթոլիկ եկեղեցին կը գործածէ "խրիզմա" բառը, որ դարձեալ յունարէն է, որ կը նշանակէ "օծում":

Միւռոնին գլխաւոր նիւթը մաքուր ու անարատ ձէթն է, զտուած ու եփուած, որուն կը միախառնեն արաբական կամ եգիպտական սպիտակ բալասանu, դափնիի ձէթը եւ աւելի քան քառասուն տեսակ անուշահոտ ծաղիկներու, խունկերու եւ այլ բոյսերու հիւթէն պատրաստուած իւղը: Միւռոնօրհնութեան պահուն, անոր կը միախառնեն նաեւ հին Միւռոնէն մաս մը, որպէսզի պահուի նուիրական շղթան, որ կերթայ մինչեւ Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ անկէ ալ մինչեւ Ս. Թադէոս Առաքեալ: Ըստ աւանդութեան՝ Առաքեալը իրեն հետ Հայաստան բերաւ մաս մը Յիսուսի օրհնած իւղէն, որմով աշակերտները հիւանդներ կօծէին: Իսկ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, վարչական հիմքերու վրայ դնելով Հայ Առաքելական Եկեղեցին, ըստ աւանդութեան ինք կատարեց առաջին Միւռոնօրհնէքը, մասնաւոր իւղ օրհնելով եկեղեցիներու եւ հոգեւորականներու օծման համար, որուն միախառնեց Հայոց Լուսաւորիչ Առաքեալէն մնացած անուշաբոյր իւղը:



                                     

4. Կաթողիկոսական Իրաւասութիւն

Դ. Դարու Եկեղեցւոյ Հայրերու գրութեանց մէջ կը հանդիպինք օծման մասնաւոր իւղի օրհնութեան ակնարկներու: Մեր եկեղեցւոյ պարագային ալ, մինչեւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ տանելով զայն, համաժամանակ եղած կըլլայ օծման իւղի օրհնութեան արարողութեան սկզբնաւորումը քրիստոնէական ընդհանուր եկեղեցւոյ կեանքին մէջ:

Ինչպէս այլ եկեղեցիներու,Հայ եկեղեցւոյ մէջ եւս նախապէս Եպիսկոպոսներու վերապահուած էր օծումի ձէթ օրհնելը: Ս. Սահակ Պարթեւ Հայրապետի օրով գումարուած Վաղարշապատի Դ. Ժողովը, "Վասն Բարեկարգութեան Եկեղեցականաց", 426-ին, քահանաներուն ուղղած իր Ը. կանոնին մէջ կըսէ.

Իսկ 768-ին, շատ հաւանաբար այս գծով եկեղեցւոյ մէջ թոյլ տրուող սխալները սրբագրելու միտումով, Սիոն Կաթողիկոսի օրով գումարուած Պարտաւի Բ. Ժողովին կողմէ հաստատուած կանոնին համաձայն, Միւռոնի օրհնութիւնը կը վերապահուի բացարձակապէս կաթողիկոսին: Ը. Դարուն գումարուած այս ժողովը, որ 24 կանոններ ունի "Վասն Բարեկարգութեան Եկեղեցւոյ", իր Ե. դարու կանոնով կը հրահանգէ.

Այդ օրէն մինչեւ այսօր, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ աւանդութիւն դարձած է, որ Միւռոնի օրհնութիւնը միայն կաթողիկոսին իրաւասութիւնն է: Հայոց Հայրապետը, շուրջը ունենալով 12 հանդիսաւորապէս զգեստաւորուած եպիսկոպոսներ, կը կատարէ սրբալոյս Միւռոնի օրհնութիւնը, տարի մը առաջ ծանուցելով զայն հաւատացեալ ժողովուրդին:

                                     

5. Արարողութեան ընթացքը

Դարաւոր խորհուրդ մը ամբողջ իր մէջ պարփակող այս արարողութիւնը, իր ներկայացուցած խորհուրդին չափ վեհ ու վսեմաշուք նախապատրաստութիւն ու կատարում ունի Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ։ Օրհնութենէն քառասուն օրեր առաջ, Միւռոնի օրհնութեան կաթսան դափնիի եւ ձիթենիի իւղով կը լեցուի, եւ կը դրուի Մայր Տաճարին խորանի բեմին վրայ ծածկուած եօթը երկար քօղերով, որոնք վերի մասէն միացուցած կըլլան իրարու: Քառասուներորդ օրը, Մայրավանքի շրջափակին մէջ կառուցուած մասնաւոր բեմի խորանին վրայ, Հայրապետական սուրբ պատարագ կը մատուցուի: Վեհարանէն բացուող թափօրը, տասներկու զգեստաւորեալ եպիսկոպոսներով ու եկեղեցականաց դասով, դէպի խորան կառաջնորդէ Հայրապետը, որ հանդիսաւորապէս կընթանայ "Ամպ Հովանի" ի մը տակէն, իր օրհնութիւնը բաշխելով հաւատացեալ ուխտաւոր բազմութեան:

Եպիսկոպոսներէն իւրաքանչիւրը իր ձեռքին մէջ կը կրէ սրբազան մասունք մը, իսկ ոմանք ալ նոր Միւռոնին խառնուելիք գլխաւոր նիւթերէն ոմանց հիւթերը, ինչպէս բալասանը, վարդի ջուրը, հին Միւռոնը եւ այլն: Վեհափառ Հայրապետը կը մատուցանէ սուրբ պատարագը, սպասարկող ունենալով առընթերակայ եպիսկոպոսներ: Եպիսկոպոսներէն մին կը կարդայ Աւետարանը, ուրիշ մը կարտասանէ "Հաւատամք" ը, երրորդ մը կը կատարէ խորհուրդին վերաբերումը: "Սաղմոս ասացէք" էն առաջ, երեք եպիսկոպոսներ Մայր Տաճարին Ս. Երրորդութեան խորանը կուղղուին, հոն դրուած Սկիհը, հին Միւռոնի եւ Միւռոնի բաղկացուցիչ գլխաւոր նիւթերը վերաբերելու համար: Իսկ Հայրապետը մինչեւ անոնց գալը Աթոռ կը բազմի:

Վերաբերումէն ետք, Ս. պատարագը կը շարունակուի մինչեւ "ողջոյն" ի պահը, երբ հայրապետը դարձեալ Աթոռ կը բազմի, դեմքը դէպի ժողովուրդը: Այստեղ կը սկսի Միւռոնօրհնութեան կարգը, այնպէս՝ ինչպէս կը տնօրինէ զայն Սսոյ դարաւոր մաշտոցը, որ ի պահ դրուած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի "Կիլիկիա" թանգարանին մէջ։ եպիսկոպոսներ հերթաբար Աստուածաշնչական հատուածներ կը կարդան, իսկ Վեհաբառ Հայրապետը իրեն վերապահուած օրհնութեան աղօթքներով Սորբ Հոգիին էջքը կը խնդրէ, որպէսզի գայ ու հանգչի այս իւղին մէջ եւ այնուհետեւ անով օծուողները ստանան երկնային շնորհքներ: Վեհափառ Հայրապետը կը կարդայ "Սուրբ եւ ահաւոր անուն" աղօթքը, ուր Աստուծոյ Որդիին ուղղելով իր խնդրանքը, հանդիսադիր Վեհը կըսէ. "Դուն տնօրինէ, որ մեր աղաչանքները իրենց բարի կատարումը գտնելով՝ քեզ փառաւորելու պատճառ ըլլան: Եւ շնորհէ, որ մեղաւորներուս համար այս լուսանիւթ ձէթը աներեւոյթ մեր մեղքերուն բժշկութեան առիթ ըլլայ":

Այս աղօթքէն ետք, "Բացեր Տէր" շարականի երգեցողութեամբ, կաթսային կափարիչը կը բանան եւ հանդիսաւորապէս զայն կը յանձնեն Միւռոնօրհնութեան կնքահօր, առհասարակ Հայոց Հայրապետին կողմէ ընտրեալ բարեսէր ազգային մը: Ապա, Վեհափառ Հայրապետը կաթսային մէջ կը լեցնէ զանազան ծաղիկներու եւ հոտաւէտ արմատներու հիւթերը, բալասանը եւ անոնց վրայ կաւելցնէ նաեւ հին Միւռոնը, "Առաքելոյ Աղաւնոյ" երգելով: Կը հասնի սրբագործման բուն պահը.: Մայր Տաճարին զանգերը կը ղօղանջեն, իրենց քաղցրանոյշ զնգմամբ լեցնելով մթնոլորտը, մինչ Վեհափառ Հայրապետը նախ կենաց Փայտի մասունքով, ապա մեր Հաւատոյ Հօր՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի օրհնաբաշխ Աջով կը խառնէ նոր Միւռոնը: Այս պահուն է նաեւ, որ Սուրբ Լուսաւորիչի Աջը կաթսային մէջ մտնելով, առանց կրակի կը պղպջակացնէ նոր Միւռոնը, փրփուրի խաւ մը կապելով անոր ոսկեգոյն մակերեսին վրայ:

Այնուհետեւ կը փակեն կաթսային կափարիչը եւ եպիսկոպոսներ հերթաբար աղօթքներ կը կարդան: Վեհը կը կարդայ վերջին աղօթքը: Սքանչելի աղօթքներէն մին հետեւեալ մաղթողական բառերով խնդրամատոյց կըլլայ Քրիստոսի ըսելով.

Այս հատուածին մէջ կը յիշուի, թէ Յիսուս իր աշակերտները առաքելութեան կը ղրկէ ժողովուրդի կեանքին մէջ, եւ անոնք հիւանդներ կօծեն իւղով ու կը բժշկեն զանոնք:

"Ուրախ Լեր" շարականի բերկրալի բառերով ու Վեհափառ Հայրապետին "Պահպանիչ" աղօթքով իր աւարտին կը հասնի Միւռոնօրհնութեան կարգը: Ապա սուրբ պատարագը կը շարունակուի եւ "Ողջոյն" կը տրուի:

Սուրբ պատարագէն ետք, խորանի բեմին վրայ վեհօրէն հանգչած Սրբալոյս Միւռոնի քօղածածկ կաթսան, հաւատացեալ ժողովուրդի ջերմեռանդ հաւատքին ու բարեպաշտութեան առարկան կը դառնայ: Ներկայ ամբողջ ժողովուրդը երկիւղածութեամբ կը մօտենայ անոր եւ կը համբուրէ զայն: Ոմանք անոր կը քսեն իրենց թաշկինակները, իսկ բարեպաշտուհիներ իրենց գլխածածկոյթները, անոր ամենասփիւռ օրհնութենէն տանելու համար իրենց տուները եւ անկողնոյ ծառայող հիւանդներու:



                                     

6. Սուրբ Միւռոնին Շնորհաբաշխ Նկարագիրը

Սրբալոյս Միւռոնի գործածութեան տարբեր առիթներու ընթացքին արտասանուած աղօթքները, որոնք մեր հայրերուն կողմէ խմբագրուած են, արտայայտութիւն են անոր շնորհաբաշխ նկարագիրին:

Սուրբ Հոգիի շնորհքներուն փոխանցման տեսանելի խորհրդանշանը ըլլալով, Սուրբ Միւռոնը սրբագործելէ բացի, նաեւ քրիստոնէական կեանք ապրելու որոշ շնորհքներով կօժտէ մարդը: Մկրտութեան յաջորդող դրօշմի խորհուրդին մէջ, երբ Սրբալոյս Միւռոնով կօծուին նորակնունք երեխային մարմինի ինը մասերը, սկսելով անոր հինգ զգայարանքներէն, իւրաքանչիւրին պարագային քրիստոնէական կեանքի բարւօք կատարման դիւրութիւն կընծայուի: Այսպէս, յանուն Յիսուսի Քրիստոսի,

  • Ոտքերը դրօշմուած պահուն՝ անոնք պիտի հաստատուին Աստուծոյ ճանապարհին մէջ, զինք առաջնորդելով դէպի յաւիտենական ուրախութիւն
  • Բերանը դրօշմուած պահուն այդ կնիքը կը դառնայ ամուր դուռ մը անոր շրթերուն վրայ, ամէն խօսքերը աստուածահաճոյ դարձնող
  • Սրտին վրայ դրօշմուած պահուն նոր մարդն է որ կը ստեղծէ անոր մէջ, աստուածային պատկերին նմանութեամբ
  • Սուրբ Միւռոնով ճակատը դրօշմուած պահուն, երկնաւոր անապական պարգեւներով կօծուի նորածին քրիստոնեան
  • Աչքերը դրօշմուած պահուն՝ յաւիտենական մահէն կը փրկուի
  • Կռնակը դրօշմուած պահուն՝ զՔրիստոս կը զգենու իբրեւ վահան, որ իր թիկունքէն պիտի պաշտպանէ զինք, չար նետերէ փրկելով
  • Ականջները դրօշմուած պահուն՝ աստուածային պատուիրաններուն լայն կը բացուին անոնք
  • Քիթը դրօշմուած պահուն յաւիտենական կեանքի անուշահոտութեան բուրմունքը կը տրուի անոր

Մէկ խօսքով, քրիստոնէական կեանքի վաւերական ուղին, Սրբալոյս Միւռոնի դրօշմով կընդունի անձ մը, ստանալով այդ ճամբուն համար հարկաւոր բոլոր շնորհքները: Մեր Եկեղեցւոյ ու ազգին համար մեծ իմաստ ու խորախորհուրդ նշանակութիւն ունի Սրբալոյս Միւռոնի դրօշմը: Անիկա մեզ, որպէս Եկեղեցի եւ ազգ, կը զատորոշէ այլ Եկեղեցիներու եւ ազգերու ընտանիքէն: Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ զաւակները Սուրբ Միւռոնին դրօշմով կը հայանան, ու մեր ազգութեան նկարագիրը կը զգենուն, այլապէս անոնք կօտարանան ու կը կորսնցնեն պատկանելիութեան մը գերագոյն այս գործօնը, որ յօդակապն է մեր ազգային միութեան ու յաւերժութեան:

Աշխարհացրիւ հայութեան կեանքի աւազանը Ս. Միւռոնով լեցուն է, որուն մէջ թաթխուելով, եւ մեր ժողովուրդի կեանքին մէջ, եւ մանաւանդ մեզ շրջապատող այլացեղ, այլադաւան ու այլակրօն ազգերու ընտանիքի մէջ "հոտ անուշութեան" պիտի դառնանք:

                                     

7. Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Սրբալոյս Միւռոնի Պատմական Կաթսան

Հինէն ի վեր սովորութիւն է, մասնաւոր պատրաստուած կաթսայի մը մէջ օրհնել նոր Միւռոնը: Ընդհանրապէս զարդանախշուած ազնիւ մետաղով պատրաստուած կըլլայ ան, որուն հին թէ նոր ժամանակներու օրինակները կը գտնուին այսօր կրօնական հաստատութիւններու թանգարաններուն մէջ:

Կիրառական արուեստի գլուխ գործոց է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Միւռոնի Կաթսան: Անիկա հարուստ է քանդակային արուեստով եւ սլաձիգ ու վեհ՝ հոյակերտ տեսքով: Նրբաշխատ ոսկերչական արուեստի այս գործը արծաթով պատրաստուած է եւ ապա ոսկեզօծուած: Բարձրութիւնը 170 սմ.:

Կաթսան կը բաղկանայ երեք մասերէ՝ պատուանդանը, բուն մարմինը եւ հինգ գմբէթեայ զանգակատուներու ձեւով կափարիչը: Պատուանդանը ամբողջութեամբ լեցուն, արծաթով ձուլուած ծանր զարդաքանդակ է, որուն վրայ կիսաբոլորակաձեւ մարմինը կը հանգչեցնէ կաթսան: Անիկա դատարկ եղած միջոցին, նոյն պատուանդանին վրայ կարելի է դիւրութեամբ շարժել: Պատուանդանի քանդակապատ անհարթ մակերեսին վրայ շեշտակիօրէն կը յայտնուին թեւատարած չորս հրեշտակներ, ամէն մէկը մէկ անկիւնը, որոնք խոնարհ գլուխներով, իրենց կռնակին ու թեւերուն վրայ կը բարձրացնեն հսկայ կաթսան:

Կաթսային բուն մարմինը, որ երկրորդ մասը կը կազմէ, պատկերազարդ քանդակային արուեստով յագեցած է: Ճակատի հիմնական պատերը Միւռոնօրհնութեան պատերն է, որու վերի աջ անկիւնէն Սուրբ Հոգին աղաւնակերպ կերեւի հարուստ ճառագայթներու մէջէն, եւ լոյս կը սփռէ գլխաբաց կաթսային վրայ։ Կաթսային դիմաց կանգնած է Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, հայրապետական լրիւ հանդերձանքով, Միւռոն օրհնած պահուն: Կաթսային մնացեալ եօթը նիստերը, տարբեր կողերուն վրայ, ունին առաքեալներուն ու սուրբերուն բարձրաքանդակները: Իսկ կաթսային գօտին, Հայկական Կիլիկիոյ վանքերու ու բերդերու ճոխ հաւաքածոյ մը կը ներկայացնէ, վարպետ ոսկերիչի ստեղծագործ մատներով մետաքսանման հիւսուած: Միջին այս մասը, չորս կողմերուն, վերեւի մասերէն ունի չորս ամուր բռնիչներ, փոխադրութեան համար:

Կափարիչի մասը կը կազմէ թանկարժէք այս կաթսային երրորդ ու վերջին կտորը: Հայկական Եկեղեցւոյ դէպի վեր խոյացող հինգ գմբէթներու ճոխ համոյթ մըն է անիկա, իւրաքանչիւր գմբէթ՝ վեց սիւներու վրայ կանգնեցուցած: Կեդրոնական գմբէթը աւելի մեծ է, քան միւս չորսը, ու աւելի բարձր: Իւրաքանչիւր գմբէթ իր գագաթին ունի համաչափ չորս թեւեայ խաչ մը:

Կաթսան իր կեդրոնական մասին մէջ կը կրէ արձանագրութիւն մը, որ նոյնքան արժէքաւոր է, որքան հայ ոսկերչական արուեստի այս բացառիկ նմոյշը: Արձանագրութիւնը հետեւեալն է.

Մեծարժէք այս արձանագրութեան մէջ յիշուած Գրիգոր եւ Սարգիս Չէլէպիները 1777-1819, Տիւզեան ոսկերչական տոհմի անուանի ներկայացուցիչներն են: Այնտեղ յիշուած Պէզճեան Յարութիւն Ամիրան ալ 1771-1834 Կոստանդնուպոլսոյ մէջ քաղաքական նշանաւոր գործիչ եղած է, իսկ կեանքի ասպարէզին մէջ մետաքսի վաճառական, եւ Տիւզեան ազնուազարմ տոհմին մօտիկ անձնաւորութիւն մը:

Յիշատակարանին համաձայն, Կիրակոս Ա. Աջապահեան Կաթողիկոսի օրով, 1 Յուլիս 1817-ին, պոլսեցի Գրիգոր Վարդապետին ձեռամբ կաթսան կը բերուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարան՝ Սիս, ընծաբերուելով Ս. Սոփիա Մայր Տաճարին, որ Կիրակոս Մեծագործ Կաթողիկոսին կողմէ հիմնովին վերանորոգուած էր, եւ ստացած Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ անունը: Այդ պատճառով ալ, արձանագրութեան մէջ վերոյիշեալ տաճարին անուան դիմաց դրուած է "նորաշէն" բառը:

Իր ամբողջութեան մէջ, լայնանիստ պատուանդանէն սկսեալ, մինչեւ կեդրոնական գմբէթի խաչը, կաթսան հայ կիրառական արուեստի համաչափութեան ու ներդաշնակութեան նմոյշ մըն է: Սքանչելի արուեստը, որ կը ցոլանայ անոր իւրաքանչիւր մասէն, իր դիմաց կանգնող հաւատացեալին կը փոխանցէ ոչ միայն դարերու աւանդը իր շքեղութեամբ, այլ նաեւ՝ Սրբալոյս Միւռոնին ճառագայթող զօրութիւնը:

Միւռոնօրհնութեան այս կաթսայէն բացի, Կիրակոս Մեծագործ Կաթողիկոսէն մնացած է նաեւ իր փղոսկրեայ գաւազանը, երկգլխանի օձերով վարդապետական գաւազան մը: Բաբգէն Ա. Կաթողիկոս այդ մասին կը գրէ, թէ 27 Օգոստոս 1923-ին, այդ գաւազանը ինք տեսած է Երուսաղէմի մէջ, զոր պատահական անձ մը յանձնած է Մեսրոպ Վրդ. Նշանեանին: Բաբգէն Վեհափառ անոր վրայի արձանագրութիւնը արտագրած է.

Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան նաեւ մետաքսեայ ոսկեթել բանուածքով հայրապետական Պատարագի շքեղ հանդերձ մը նուիրած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս՝ Մեծն Կիրակոսի, 1810-ին, որ դարձեալ, Սրբալոյս Միւռոնի մեծարժէք կաթսային հետ խնամքով կը պահուի Անթիլիասի Մայրավանքի "Կիլիկիա" թանգարանին մէջ:

                                     
  • կը գլխաւորէր Գերպ. Տ. Թաթուլ Ծ. Վրդ. Անուշեան, իր հետն ունենալով Արժ. Տ. Միւռոն Աւ. Քհնյ. Այվազեանն ու Արժ. Տ. Գէորգ Քհնյ. Չնարեանը, նաեւ Բրշ. Լեւոն Սրկ

Users also searched:

...
...
...