Back

ⓘ Առաքել Սիւնեցի




Առաքել Սիւնեցի
                                     

ⓘ Առաքել Սիւնեցի

Առաքել Սիւնեցի, հայ փիլիսոփայ, տաղեր երգող, քերականական, երաժշտութեան տեսաբան, եկեղեցական գործիչ։ Կրթութիւնը ստացած է Տաթեւի համալսարանին մէջ, աշակերտած է Յովհան Որոտնեցիին եւ Գրիգոր Տաթեւացիին, որուն քրոջ որդին էր։ 1407-էն Սիւնեաց արքեպիսկոպոսն էր։ Մեծապէս նպաստած է Տաթեւի գիտական-լուսաւորական կեդրոնի բարգաւաճմանը։

Առաքել Սիւնեցիի ստեղծագործութիւնը, գաղափարական տեսակէտէն, բարդ եւ հակասական է։ Ան անհրաժեշտ համարած է հայ ժողովուրդի ազգային աւանդներն ու լուսաւորչական դաւանանքը անաղարտ պահելը, բայց եւ իր երկերուն մէջ արտացոլած է քրիստոնէական դաւանանքի նկատմամբ այն թերահաւատութիւնը, որ ծիլ արձակած էր իրականութեան մէջ։ Ա.Սիւնեցիի գեղարուեստական լաւագոյն գործը "Ադամգիրք" –ն է 1403 թուական, վերահրատարակուած է 1799-ին, որ երեք քերթուածներ կը պարունակէր։

Այդ երկին սերտ միացած է "Դրախտագիրք" –ը։ Երկրային դրախտէն արտաքսուած, տառապանքի դատապարտուած մարդկութեանը, Առաքել Սիւնեցին կը ցանկայ առաջնորդել երկնային վայելքներու յաւիտենականութեան դրախտը։ Հակադիր պատկերներու զուգահերութեամբ՝ ան կը ձգտի սեր արթնցնել բարի եւ արգահատանք՝ մեղքի նկատմամբ։ Առաքել Սիւնեցին ժողովրդական բառաձեւեր գործածած էր, տաղաչափական հնարանքներ։ Ան ծայրագոյն վարպետ էր։ Փիլիսոփայութեան մէջ շեշտած է իր կրօնա–իտէալիստական կողմը, եւ այս մէկէն ի յայտ կու գայ, որ առանց Աստծոյ գաղափարի փիլիսոփայութեան, ան չի կրնար գոյութիւն ունենալ։ Այս մէկը նահանջ էր Տաթեւի դպրոցի աշխարհիկ գիտա–փիլիսոփայական առաջաւոր դիրքերուն։ Իրականութեան մէջ Առաքել Սիւնեցին պաշտպանած է Տաթեւի դպրոցի զարգացուցած առաջադէմ անուանապաշտ եւ զգայապաշտ գաղփարները։ Ըստ Առաքել Սիւնեցիի, աշխարհի ծանաչումը առանց զգայարաններու հնարաւոր չէ։

Առաքել Սիւնեցին զբաղած է նաեւ երաժշտութեան տեսութեան հարցերով։ Անոր "Ադամգիրք" –ը, հորինուածքով թատերական երկ է, որ, կ՛ենթադրուի, թէ երաժշտական ձեւաւորում ունեցած է, ներկայացուած է որպէս գաղտնի արհեստ։ Անոնցմէ մեզ հասած հոգեւոր տաղերը երաժշտական առումով վերջնականապէս ուսումնասիրուած չեն։

                                     

1. Երկեր

  • Ադամգիրք, Վենետիկ, 1907 թ.։ Դրախտագիրք, Վենետիկ, 1956 թ.։
  • Լուծումն, յաղագս Սահմանացս Դաւթի Անյաղթի., Մադրաս, 1797 թ. Դաւիթ Անյաղթի "Գիրք Սսւհմանաց" –ի հետ
                                     

2. Գրականութիւն

  • Ալիշան Ղ., Հայապատում, Վենետիկ, 1901 թ., էջ 126
  • Պոտուրեան Մ., Առաքել Սիւնեցի եւ իր քերթուածները, Վենետիկ, 1914 թ.։
  • Գրիգոր Գապասաքալեան, Գիրք երաժշտական, ԿՊ, 1803 թ.
                                     
  • ժողովրդական բանաստեղծ եւ իւր քերթուածները 1905 Ադամգիրք Առաքել Սիւնեցւոյ 1907 Առաքել Սիւնեցի եւ իր քերթուածները 1914 Մարտիրոս Ղրիմեցի եւ իր քերթուածները
  • նշանաւոր սրբավայր կը համարուէր Երեւանցիներու նիւթական օժանդակութեամբ Մովսէս Սիւնեցի վարդապետը կառուցած է վանքային համալիր բաղկացած եկեղեցիէ, մատուռէ, միաբանական
  • են ԺԹ. դարու հայ մշակոյթի շարք մը նշանաւոր գործիչներ Թովմա Մեծոփեցին, Առաքել Սիւնեցին եւ ուրիշներ Տաթեւացիին 300 - էն աւելի աշակերտները նշանակալի դեր