Back

ⓘ Սխտոր




                                               

Սոխով Ապուր (ֆրանսական)

Սոխի ապուր (ֆրանսերէն՝ soupe à l’oignon սուփ ա լընօ, ֆրանսական խոհանոցի իւրօրինակ ճաշատեսակ, շատ ինքնատիպ համով եւ շատ հագեցնող: Իր խտութեան եւ չափէն դուրս հագեցնող լինելու պատճառաւ անիկա համեմատելի է մեր խաշին հետ: Սովորաբար կը ծառայէ, ճաշէն առաջ, որպէս թեթեւ եւ սննդարար ուտեստ։

                                               

Պապա Ղանուճ

Պապա Ղանուճ, արեւելեան խոհանոցի նշանաւոր ճաշատեսակներէն մէկը, որ կը բաղկանայ առաւելապէս սմբուկէ։ Սմբուկը նախապէս խորովել ամբողջութեամբ կամ տապկել կրակով կամ ածուխով, մինչեւ սմբուկի մարմինը կը դառնայ փափուկ եւ ստանայ ախորժաբեր տեսք։ Տարբեր ազգերու ճաշարաններու մէջ, կան բազմաթիւ նմամատիպ ճաշատեսակներ՝ սմբուկ աղցան եւ սմբուկ խաւեար։

                                               

Իտալական խոհանոց

Իտալական խոհանոց, Իտալիոյ ազգային խոհանոցը, որ տարածուած է ամբողջ աշխարհի մէջ, շնորհիւ կարգ մը ճաշատեսակներու, ինչպէս՝ փիցցան, ռիզոթթօն եւ Սփակեթթին: Իտալական խոհանոցը բազմազան է, իսկ Իտալիոյ իւրաքանչիւր շրջան ունի իր բնորոշ ճաշատեսակները: Իտալական աղբիւրները կը վկայեն, որ այս խոհանոցին մէջ մեծ փոփոխութիւններ տեղի ունեցած են յատկապէս այն ատեն, երբ բացայայտուած է Նոր աշխարհը: Անոնցմէ ետք իտալական ճաշատեսակներուն մէջ յայտնուած են լոլիկը, գետնախնձորը, եգիպտացորենը, որոնք ներկայիս կը հանդիսանան իտալական ճաշատեսակներու անբաժանելի մէկ մասը: Իտալական խոհանոցը տարբեր ժամանակներու ընթացքին իր վրայ ...

                                               

Պղպեղով Ապուր

Պղպեղով ապուր, Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ տարածուած ապուր, կը պատրաստուի զանազան միսերու օգտագործմամբ, առաջնային բաղադրիչներ ունենալով՝ կծու պղպեղն ու մշկընկոյզը։ Կծու, թեթեւ եւ ջրիկ ապուր մըն է։ Այն ախորժելի կը նկատուի Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ ապրող որոշ մարդոց համար, իսկ կարգ մը արեւմտեան ափրիկէցիներ կը հաւատան, որ ապուրը ունի բուժիչ յատկութիւններ։

Սխտոր
                                     

ⓘ Սխտոր

Սխտոր, խոտաբոյս: Անիկա կը բուծանուի յատկապէս Կեդրոնական Ասիոյ եւ Իրանի Հիւսիս արեւելքը եւ հազարաւոր տարիներէ ի վեր ամբողջ աշխարհի տարածքին կը գործածուի իբրեւ համեմ:

Կօգտագործուի թարմ վիճակին մէջ, ծանրամարս կերակուրներու հետ իբրեւ համեմ, թթուաշներու եւ պահածոներու մէջ՝ իբրեւ իւրայատուկ համ ու բոյր տուող համեմ, իսկ երշիկի պատրաստութեան ատեն՝ իբրեւ հականեխիչ ազդեցութիւն ունեցող նիւթ։ Անիկա կօգտագործուի նաեւ ժողովրդական բժշկութեան մէջ։

                                     

1. Նկարագրութիւն

Սխտորը ունի "գլուխ" մը, որ բաղկացած է քանի մը բլթակներէ պճեղներէ, տերեւները խիտ են եւ բծաւոր, ունի սուր հոտ:

Սխտորին քիմիական կազմը կախեալ է իր տեսակէն, մշակման վայրէն ու եղանակէն։ Սխտորին քիմիական կազմին մէջ կը գտնուի 64.66% ջուր, 35.34% չոր նիւթ, եւ 1.44% մոխիր։ Սխտորը հարուստ է նաեւ A եւ C կենսանիւթերով եւ եթերաիւղերով։ Հանքային տարրերէն սխտորը կը պարունակէ կրածին Calcium, մանկանէզ magnesium, ֆոսֆոր, ծծումբ եւ անագ։ Ունի բարձր ջերմուժ. մէկ քիլոկրամը կու տայ 1300 ջերմուժ։

Թէեւ սխտորը հաճելի հոտ մը չունի, բայց շատ օգտակար բոյս մըն է:

                                     

2. Բուժիչ յատկութիւններ

Շատ հին ժամանակներէն սխտորը կարեւոր բաղադրիչ եղած է բժշկութեան մէջ: Անիկա օգտագործուած է մարմինի դիմադրականութեան բարելաւման, սրտանօթային հիւանդութիւններու բուժման եւ կանխարգիլման, ինչպէս նաեւ համաճարակային հիւանդութիւններէ պաշտպանուելու համար։ Յոյն բժիշկ Հիպոկրատ սխտոր ուտել կը թելադրէր բազմաթիւ հիւանդութիւններ, յատկապէս արեան բարձր ճնշում, մարսողական հարցեր կամ գերյոգնածութիւնը յաղթահարելու համար:

  • Սխտորին հիւթը պէտք է խմել սնկային բորբոքումներ ունենալու պարագային
  • Սխտորը, իբրեւ մկաններու աշխատանքը խթանող սնունդ, կօգտագործէին ողիմպիականի հնագոյն մարզիկները
  • Բժիշկները, որոնք ուսումնասիրած են սխտորին օգտակարութիւնը, կը յանձնարարեն ճաշին հետ խմել 20-30 կաթիլ սխտորի հիւթ քիչ մը ջուրի մէջ
  • Կը նպաստէ նաեւ արագ մարսողութեան, որովհետեւ կը խթանէ ստամոքսային յոյզերու արտաթորումը: Արեան շրջագայումը աւելի արագ կը կատարուի սխտորի իոտին շնորհիւ, եւ արեան մէջ կուտակուած թոյներն ու թափուքները շուտով կարտաքսուին
  • Սխտորը կը պարունակէ ծծումբ, որ կը մաքրէ արիւնը, կընդլայնէ երակները եւ թշնամի է պնդերակութեան, կը զօրացնէ ոսկորները եւ կը հականեխէ թոքերը
  • Սխտորը իր ծծումբով կը լուծէ երակներուն մէջ կրային կուտակումները, որոնք կը կարծրացնեն զանոնք: Պնդերակութեան դէմ օգտակար է առաւօտուն ծոմ վիճակով օրական պճեղ մը սխտորը
  • Սխտորը կը զօրացնէ սիրտին մկանը եւ երակները ընդլայնելով, կը նպաստէ արեան արագ հոսքին
  • Երբ արեան թունաբարձութեան իբրեւ հետեւանք մորթին գոյնը փոխուի, սխտորը կը գեղեցկացնէ մորթը՝ մաքրելով արիւնը
  • Տարեցներ, պարբերաբար սխտոր օգտագործելով, կրնան խուսափիլ Ալզհայմըր հիւանդութենէն, իսկ երիտասարդները` բարելաւել իրենց յիշողութիւնն ու ուղեղին աշխատանքին արդիւնաւէտութիւնը։
  • Օրական մէկ պճեղ սխտորը կօգնէ հաւասարակշռելու արեան մէջ շաքարին մակարդակը

Վերջապէս սխտորը կը պաշտպանէ մարմինը գրեթէ բոլոր մանրէական հիւանդութիւններէն եւ կրիփէն: Ծծումբն ու իոտը սքանչելի հականեխիչի մը կը վերածեն զայն: Համաճարակի ատեն, լաւ է երկու պճեղ սխտոր եփել կաթին մէջ եւ տաք վիճակի մէջ խմել: Առատ սխտորով եփած կերակուրները օգտակար են միշտ:

Ճաշին հետ սխտոր օգտագործելը կիջեցնէ մարդուն զարկերակային ճնշումը եւ քնանալու ցանկութիւն կը յառաջացնէ։

                                     

3. Ուտելիքներու Մէջ

Սխտորը, իբրեւ տարբեր թացաններու բաղադրամաս, լայն տարածում գտած է հիւսիսային միջերկրածովեան երկիրներուն մէջ։ Յոյները եւ հայերը կը պատրաստեն "ճաճիկ" ՝ սխտորով եւ քամած մածունով, սովորաբար՝ այծի կամ ոչխարի:

Ճափոնցիներն ու քորէացիները բարձր ջերմաստիճանին թթու դնելով կը ստանան, այսպէս կոչուած "սեւ սխտոր", որ հիմա լայնօրէն տարածուած է Արեւմուտքի մէջ։

Սխտորը հայկական ճաշերու բաղադրատոմսերուն անբաժան մէկ մասը կը կազմէ։

                                     

4. Կանաչ սխտորը

Կանաչ սխտորը սովորական սխտորէն կը զանազանուի իր իւրայատուկ համով. անոր համը նուազ շեշտուած է, չափաւոր է եւ եփելէ ետք կը դառնայ աւելի քաղցր` ուտելիքին տալով իւրօրինակ համ եւ բոյր: Կանաչ սխտորը կարելի է օգտագործել թէ՛ հում, թէ՛ եփած` կերակուրներու եւ աղցաններու մէջ: Կանաչ սխտորին առողջարար 5 յատկութիւններն են.

  • Կը խթանէ մարմինին դիմադրականութիւնը
  • Կանաչ սխտորի հետեւողական գործածութիւնը յստակօրէն կը բարձրացնէ օրկանիզմի պաշտպանողական յատկութիւնները
  • Անթիպիոթիքի դեր կը կատարէ. ունի մանրէներու դէմ պայքարելու եւ հակաբորբոքային յատկութիւններ
  • Հարուստ է երկաթով: Յատկապէս սակաւարիւնութենէ տառապողները պէտք է յաճախակի կանաչ սխտոր ներառեն իրենց ճաշացուցակին մէջ`իբրեւ երկաթի հարուստ աղբիւր
  • Կը նպաստէ սիրտի աշխատանքին: Անոր պարունակած մանկանէզը կը կարգաւորէ քոլեսթերոլի մակարդակը մարմնին մէջ եւ կը նուազեցնէ կաթուածի կամ սրտանօթային հիւանդութիւններու վտանգը
  • Կը պայքարի աղեստամոքսային բորբոքումներուն դէմ


                                     

5. Սխտորին Հետ Կապուած Հաւատալիքներ

Ժողովրդական հաւատալիքներուն մէջ սխտորը բաւական շատ ներկայացուած է: Երբեմն անոր կը վերագրեն գերբնական յատկութիւններ, երբեմն ալ անիկա կը կապեն չար ուժերու հետ։

  • Պուտտիզմի որոշ աւանդոյթներուն մէջ կը համարուի, որ սխտորը, այլ "կծու" ուտելիքներու նման կը բարձրացնէ սեռական ցանկութիւնը եւ կռուարարութիւնը, որ կը վնասէ երանութեան մէջ խորասուզուելու
  • Կարգ մը հայեր կը հաւատան, թէ սխտորը ձեռքէ ձեռք փոխանցելը չարիք կը բերէ։
  • Իսլամները խստիւ կարգիլեն մզկիթ երթալէն առաջ սխտոր ուտելը, քանի որ աղօթելու ընթացքին անոր հոտը կրնայ հաւատացեալներուն տհաճ թուիլ: Մուհամետ չէր սիրեր սխտոր ոտել
  • Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ սխտորը կը համարուի իբրեւ պաշտպանողական միջոց մը մարդագայլերուն, չարքերուն եւ կեղեքիչներուն դէմ: Որպէսզի կեղեքիչները ներս չմտնեն, սխտորի գլուխներ կը կախեն պատուհաններէն, բուխերկիներու եւ անցքերու մօտ
  • Հինտուիզմին եւ ճայնիզմին մէջ կը համարուի, որ սխտորը կը ջերմացնէ մարմինը եւ կը տանի դէպի երազանքներու աշխարհ
  • Հրեաները սխտորը կը համարեն "սուրբ ուտելիք"
  • Չեխերուն մօտ ընդունուած կարծիք մը կայ, որ տանիքին վրայ դրուած սխտորը տունը կը պաշտպանէ կայծակէն։
  • Իրանի, կովկասեան եւ Կեդրոնական Ասիոյ քանի մը երկիրներ եւ Աֆղանիստանի ժողովուրդները, որոնք պարսկական Նոր տարին՝ Նաւրուզը կը տօնեն, սխտորը կը համարեն աւանդական սեղանին դրուող "եօթ սիներէն" "սին" տառով սկսող իրերէն մին
                                     

6. Սխտորին "Մայրաքաղաքը"

Ամէն տարուան ամրան, Սպանիոյ Լաս Փեթրոնիերաս քաղաքին մէջ կը կայանայ Սխտորի համաշխարհային համաժողովը:

Քաղաքին զինանշանին վրայ սխտորի գլուխ մը պատկերուած է: