Back

ⓘ Վաչական Սարգսեան




Վաչական Սարգսեան
                                     

ⓘ Վաչական Սարգսեան

Վաչական Ատիպեկ Սարգսեան, Նորաշէն, Սևանի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն), գրող, թարգմանիչ, հրատարակիչ, խմբագիր, "9-րդ հրաշալիք" շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիր: Գրական կեղծանունը՝ ՎԱՍ: Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ 2007 թուականէն:

                                     

1. Կենսագրութիւն

Վաչական Ա. Սարգսեանը ծնած է 25 Մայիս 1951-ին, Սեւանի շրջանի Գեղարքունիք Նորաշէն գիւղին մէջ:

1974 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի կիրառական թուաբանութեան դպրոցը: 1978-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի ՀՄՖ-ի թղթակցութեան բաժինը: 1978-1980 թուականներուն ուսանած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցի ՀՄՖ-ի գրաբարի բաժինին մէջ:

1979-1995 թուականներուն աշխատած է "Լոյս" հրատարակչութեան մէջ որպէս խմբագիր, այնուհետեւ 1985-էն՝ գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ:

1979-1981 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ որպէս աւագ տեղապահ:

1989-1994 թուականներուն աշխատած է Հանրապետական ուսումնամեթոտական կեդրոնին մէջ որպէս "Ուսում" հրատարակչութեան պետ: Զուգահեռ աշխատած է Լեզուի պետական տեսչութեան մէջ։ 1994-էն մինչեւ այսօր ԼՊՏ "Լեզուագէտ" ՊՓԲԸ-ի տնօրէնն է: 1994-1999 թուականներուն եղած է ՀՀ կառավարութեանը առընթեր Լեզուի պետական տեսչութեան Հայերէնի բարձրագոյն խորհուրդի անդամ:

1994 թուականին հիմնադրած է եւ մինչև օրս կը հրատարակէհայերէնին, հայ պատմութեան ու մշակույթին նուիրուած "9-րդ հրաշալիք" շաբաթաթերթը: 1996 թուականէն հիմնադրած է եւ Հանրային հեռատեսիլի կայանէն առաջին ալիքով կը վարէ "9-րդ հրաշալիք" հեղինակային հեռատեսիլի խաղը: 2001 թուականէն Հայաստանի հանրային ձայնասփիւռի "Սթերէօ սթուտիա" ռատիօկայանով, իսկ 2002 թուականէն նաեւ "Արմենակոբ" հեռատեսիլի ընկերութեան ուղիղ եթերով կը վարէ "Զարմանահրաշ հայերէն" հաղորդաշարը:

2007 թուականին ընտրուած է Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ:

Ամուսնացած է, ունի երեք երեխայ եւ չորս թոռ:

                                     

2. Ստեղծագործական Ուղի

Ուսանողական տարիներէն հանրապետական մամուլին մէջ հրատարակած է բանաստեղծութիւններ, յօդուածներ, երգիծական ոճի ստեղծագործութիւններ: Խմբագրած է գիրքեր, թարգմանած է տասնեակէ մը աւելի գիտական, գիտագեղարուեստական գիրքեր: Հայերէնին նուիրուած բազմաթիւ գիրքերու, ձեռնարկներու, դասագիրքերու հեղինակ է: Վաչական Ա. Սարգսեանի "Այբբենարանը" 1998 թուականէն առ այսօր կը գործածուի հանրապետութեան դպրոցներուն մէջ։ 2005-ին լոյս տեսաւ անոր "Հայերէնի դասագիրքը" ՝ դարձեալ առաջին դասարանի համար, այնուհետեւ հրատարակուեցան անոր "Մայրենի-1", "Մայրենի-2", "Մայրենի-3", "Մայրենի-4" դասագիրքերը վերջին երեքը՝ համահեղինակութեամբ, որոնք արդէն մի քանի տարիէ կը գործածուին հանրակրթական դպրոցին մէջ։ Ան նաեւ համահեղինակ է հանրակրթական դպրոցին մէջ օգտագործուող "Մաթեմատիկա-1", "Մաթեմատիկա-2", "Մաթեմատիկա-4" դասագիրքերու: Անոր "Հայ-ռուսերէն դարձուածաբանական պատկերագիր բառարանը", "Խաղագիրքեր" մատենաշարը հայոց լեզուի նրբութիւններու ներկայացումներ են: Վ. Ա. Սարգսեանի "Անցողիկ Յաւերժութիւն", "Այս Տխրութիւնը Ես Չեմ Յօրինած", "Օրը՝ Ինչպէս Որ Տեսայ" ժողովածուներուն մէջ զետեղուած են բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, միտքեր, երգիծանք, հրապարակախօսական յօդուածներ, գրական նմանակումներ եւ այլն: Թարգմանական գիրքերէն են՝ Ռոպերթ Ալենի "Ինչպէս Փրկել Երկիրը", Վիքթոր Պորուլիայի "Միջուկային Գրոհ", Վ. Սիբրուկի "Ռոպերթ Վուտ" գիտագեղարուեստական գիրքերը:

2011-ի Մարտին, Վաչական Սարգսեանի ծննդեան 60-ամեակի առթիւ, լոյս տեսած է "Ներկայություն" ը՝ Վաչական Ա. Սարգսեան Կենսամատենագիտութիւն 60" գիրքը կազմողներ՝ Պելլա Դաւթեան, Հրանդ Վարդանեան, որ կամփոփէ անոր գործունէութեան ողջ կենսամատենագիտութիւնը, գիրքերու եւ այլ հրատարակութիւններու ամփոփագիրեր եւ գրախօսութիւններ անոր ստեղծագործութիւններու մասին: Ըստ այդ գիրքին՝ մինչեւ 2011-ի Մարտ Վաչական Սարգսեանի հեղինակութեամբ եւ համահեղինակութեամբ լոյս տեսած է 48 գիրք եւ դասագիրք եւս 9 գիրք կը պատրաստուի տպագրութեան, 29 դիդակտիկ պարագայ եւ ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ, թարգմանական 10 գիրք:

                                     

3.1. Աշխատանքներ Գեղարուեստական

  • Հանելուկներ. պատասխանները՝ նկարներուն մէջ չափածոյ հանելուկներ փոքրերու համար 2011
  • Այս Տխրութիւնը Ես Չեմ Յօրինել- Հրապարակախօսութիւն, բանաստեղծութիւններ, երգիծանք, ասոյթներ 2003
  • Պատկերագիր այբուբեն- Մանկական բանաստեղծութիւններ 2000, 2005, 2008
  • Արարման 9-րդ օրը- Հրապարակախօսութիւն, բանաստեղծութիւններ, երգիծանք, ասոյթներ 2005
  • Մենախօսութիւն երկուսով: Վիպակ 2008
  • Օրեր եւ Սէր- Բանաստեղծութիւններ 1999
  • Զուարթ տրամաբանութիւն չափածոյ խնդիրներ երեխաներու համար 2011, համահեղինակ
  • Ի լուր եւ ի տես- Հրապարակախօսական մանրապատումներ, յօդուածներ, երգիծապատումներ 2014
  • Պատկերագիր այբուբեն, Մանկական պատկերազարդ քառատողեր 1998
  • Ասոյթներ յամենայն դէպս 2011
  • Ժամանակը Աչքերու Վրայ 2011
  • Երկու Հեքիաթ 2011
  • Մեծ գիրք փոքրերու համար- Մանկական բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, զուարճալիքներ: կը պատրաստուի հրատարակութեան
  • Երկրաչափութիւն մանուկներու համար 2010, համահեղինակ
  • Անցողիկ Յաւերժութիւն 2001
  • Արմանք-զարմանք այբբենական ընթերցարան 2013
  • Օրը՝ Ինչպէս Որ Տեսայ- Հրապարակախօսութիւն, բանաստեղծութիւններ, երգիծանք, ասոյթներ 2008
  • Երգող այբուբեն 2012
  • Բանաստեղծութիւններ- Ժողովածու 2013


                                     

3.2. Աշխատանքներ Դասագիրքեր

  • Մաթեմատիկա-2 2007, 2010, համահեղինակ
  • Մայրենի-3 2008, 2011, համահեղինակ
  • Հայերէնի դասագիրք-1- Դասագիրք հանրակրթական դպրոցներու համար- Առաջին դասարան 2005, 2006
  • Մաթեմատիկա-1 2-րդ մաս 2006, 2009, 2012, համահեղինակ
  • Մայրենի-4 2009, 2012, համահեղինակ
  • Մաթեմատիկա-1 1-ին մաս 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, համահեղինակ
  • Տեղեկագիտութիւն- Դասագիրք հանրակրթական դպրոցներու համար, 2-րդ դասարան 2011, համահեղինակ
  • Այբբենարան- Դասագիրք հանրակրթական տասներկուամեայ դպրոցներու համար 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
  • Մայրենի-2 2007, 2010, համահեղինակ
  • Մաթեմատիկա-4 2009, 2012, համահեղինակ
  • Այբբենարան- Դասագիրք տասնամեայ հանրակրթական դպրոցներու համար 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005
  • Մայրենի-1 2007
                                     

3.3. Աշխատանքներ Գիտահանրամատչելի

  • Խաղագիրք-2- Լեզուատրամաբանական հետաքրքրաշարժ, զուարճալի հեղինակային առաջադրանքներ, նկարազարդ առածներ, դարձուածքներ, խնդուկներ եւ այլն 1999
  • Կախարդական մասնիկներ. խաղ մեծերու եւ փոքրերու համար 2015
  • Խաղագիրք-1- Լեզուատրամաբանական հետաքրքրաշարժ, զուարճալի հեղինակային առաջադրանքներ 1996
  • Նկարելուկները հայերէնին մէջ- Ձեռնարկ: Կընդգրկէ հեղինակային 1000 նկարելուկ ռեբուս, ատոնց կազմման սկզբունքները, պատմութիւնը, դասակարգումը եւ տեսակները 2001, համահեղինակ
  • Հայոց լեզուի դարձուածքներ նկարներով- Դարձուածքներու հայ-ռուսերէն պատկերազարդ բառարան 1989
  • Նկարազարդ դարձուածաբանական բառարան 2013
  • Եղծ դոկտորաց- Գիրքին մէջ կը բացայայտուի գիտական աշխարհի կեղծիք մը 2004
  • Հայերէնը ափի մէջ: Ստուգաբանությունների, լեզվական նրբությունների ու զարմանալի իրողութիւններու շտեմարան- Օտար եւ հայ մեծերու շուրջ 300 ասոյթ հայերէնի մասին 2005
  • Հայկական խաչբառ- Լեզուատրամաբանական խրախճանականներ 2002, համահեղինակ
  • Իրաւական ուղեցոյց երիտասարդներու համար
                                     

3.4. Աշխատանքներ Գիտամեթոտական

  • Մայրենի-4- Մեթոտական ձեռնարկ 2009, համահեղինակ
  • Մայրենի-1- Մեթոտական ուղեցոյց 2006
  • Այբբենարան- Ուսուցիչի ձեռնարկ 2006
  • Մայրենի-3- Պաստառներու լրակազմ ուղեցոյց 2009, համահեղինակ
  • Մայրենի-2 - 4- Ուսուցիչի ձեռնարկ 2007, համահեղինակ
  • Մայրենի-3- Մեթոտական ձեռնարկ 2008, համահեղինակ
  • Մայրենի-4- Պաստառներու լրակազմ ուղեցոյց 2009, համահեղինակ
  • Մաթեմատիկա-2- Մեթոտական ուղեցոյց 2007, համահեղինակ
  • Մայրենի-2- Մեթոտական ձեռնարկ 2007, համահեղինակ
  • Հայերէնի դասագիրք-1- Մեթոտական ուղեցոյց 2006
  • "Խաղ ԵՒ ուսուցում- Խաղային արուեստագիտութեան կիրառումը տարրական դպրոցին մէջ- Լեզուատրամաբանական առաջադրանքներ Մենագրութիւն" 2012
  • Մաթեմատիկա-1- Մեթոտական ուղեցոյց 2006, համահեղինակ
                                     

3.5. Աշխատանքներ Դիդակտիկ Պարագաներ

  • "Զարմանահրաշ խորանարդիկներ" 2008
  • Պատկերագիրք- Հայերէն տառերու պատկերային իւրօրինակ ներկայացումներ 2007
  • Հայերէն տառերու պատկերային իւրօրինակ ներկայացումներ օրացոյցներու տեսքով 1994, 1999, 2001, 2005
  • "Խաղագիրք-1 մանուկներու համար" 1-ին դասարան
  • Տեղեկագիտություն: աշխատանքային տետր, 2-րդ դասարան 2011, համահեղինակ
  • Մաշտոցի բանակը 2002 Տպագրուած է Հալէպի մէջ
  • Գրատետրեր "Ամառային ղօղանջներ" 1-4-րդ դասարաններու համար
  • "Մայրենի-3", աշխատանքային տետր գրատետր 1, 2
  • "Մաթեմատիկա-2", աշխատանքային տետր 1, 2
  • "Մայրենի-1", աշխատանքային տետր
  • "Խաղագիրք-2 մանուկներու համար" 2-րդ դասարան
  • Ուսումնական պաստառներ- Մայրենի լեզու 2008, 2009, համահեղինակ
  • "Մայրենի-2", աշխատանքային տետր գրատետր 1, 2
  • "Այբբենարանի" աշխատանքային տետրեր գրատետրեր 1, 2, 3
  • "Մայրենի-4", աշխատանքային տետր գրատետր 1, 2
  • "Մաթեմատիկա-1", աշխատանքային տետր 1, 2


                                     

3.6. Աշխատանքներ Հեռատեսիլի Եւ Ռադիոյի Հաղորդաշարեր

  • "Զարմանահրաշ հայերէն" հեղինակային հեռուստաշար՝ նուիրուած հայոց լեզուին, հայ պատմութեանն ու մշակոյթին: Հանրային ռատիօ, "Սթերէօ-սթուտիա", "Արմենակոբ" հեռատեսիլի ընկերութիւն 2000-2005
  • "9-րդ հրաշալիք" հեղինակային հեռուստախաղ՝ նուիրուած հայոց լեզուին, հայ պատմութեանն ու մշակոյթին: Հանրային հեռատեսիլի առաջին ալիք 1995-2000
                                     

4. Պարգեւներ

  • "Մայրենիի անաղարտութեան պահպանման եւ զարգացման գործին մէջ ունեցած ուշագրաւ հրապարակումներու համար" պարգեւատրուած է ՀՀ ԿԳՆ Լեզուի պետական տեսչութեան պատուոգիրով
  • 4 Յուլիս 2014-ին "կրթութեան եւ գիտութեան ոլորտին մէջ ներդրած մեծագոյն աւանդին համար եւ Հայաստանի գրողներու միութեան հիմնադրման 80-ամեակի կապակցութեամբ" պարգեւատրուած է ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան ոսկէ յուշամետալով
  • "Մայրենի լեզուի օրուան կապակցութեամբ եւ հայերէնի զարգացման գործին մէջ ունեցած վաստակի համար" 18 Փետրուար 2006-ին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի շնորհակալագիրով
                                     

5. Գրականութիւն

  • ով է. հայեր կենսագրական հանրագիտարան: Երկու հատորով. – Հայկական հանրագիտարան, 2007, 740 էջ: 2-րդ հատոր, էջ 421-422
  • Ներկայութիւն: Վաչական Ա. Սարգսեան: Կենսամատենագիտութիւն 60 կազմողներ՝ Պելլա Դաւթեան, Հրանդ Վարդանեան.– "9-րդ հրաշալիք", 2011, 224 էջ
                                     

6. Արտաքին Յղումներ

  • Վաչական Սարգսեանի յօդուածը տարրական կրթութեան մասին
  • Հեռատեսիլի հարցազրոյց "Երեւան" հեռատեսիլի ընկերութեան եթերով տեսանիւթ
  • Վաչական Սարգսեանի ասոյթները "Գրանիշ" կայքէջին վրայ
  • "9-րդ հրաշալիք" շաբաթաթերթի 15-ամեակին նուիրուած հարցազրոյց
  • Յօդուած լեզուական թեմաներով
  • Գրախօսութիւն Վաչական Սարգսեանի "Երկրաչափութիւն մանուկներու համար" գիրքին մասին
  • Հարցազրոյց՝ նուիրուած 60-ամեակին
  • Հարցազրոյց լեզուական թեմաներով
  • Հարցազրոյց կրթամշակութային թեմաներով