Back

ⓘ Նիկողոս Սարաֆեան




Նիկողոս Սարաֆեան
                                     

ⓘ Նիկողոս Սարաֆեան

Ծնած է Պոլսէն մեկնող շոգենաւու մը մէջ,Պոլիս-Վառնա գծին վրայ։ մեծցած Վառնա Պուլկարիա, Լճեցի ակնեցի ծնողէ, որոնք 1896-ին գաղթած են իրենց ծննդավայրէն։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ նախ Վառնայի Ճիէրճեան, յետոյ Ազգային վարժարանին մէջ, շուտով կ՛անցնի Ֆրերներու՝ Սէն Միշէլ ֆրանսական երկրորդական վարժարանը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմին մեծ եղբօր հետ 1915-ին, 12 տարեկան էր, երբ կը մեկնի նախ Ռումանիա, այնուհետեւ կը սկսի թափառական կեանք մը՝ Պուքրէշէն Կալաց, յետոյ` Օտեսա,Ուքրանիա, Ռոստով Նովորոսիսկ,Ռուսիա, ուր կ՛ապրի բանուորութեամբ։ Երբ կը պայթի ռուսական յեղափոխութիւնը, ան քալելով կը կտրէ Ռումանիան: 14-էն 17 տարեկան՝ ծնողքը կը գտնէ Վառնայի մէջ, ուրկէ 1919-ին կը մեկնի Պոլիս: 17-էն 20 տարեկան՝ կը յաճախէ Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ կ՚ուսանի որպէս ուսուցիչ ունենալով Յակոբ Օշականը, Վահան Թէքէեանը եւ ուրիշներ։ Ուսման ընթացքը լրացնելու մօտ՝ կը լքէ հարկադրաբար, քեմալականներու կողմէ Պոլիսը գրաւուելէն առաջ 1922-ին կը մեկնի Պուլկարիա, յետոյ՝ Ռումանիա, եւ ի վերջոյ 1923-ին` կ՝ապաստանի Փարիզ: 21 տարեկանին,վերջապէս՝ տողաշար մեքենայի վրայ գրաշարութեամբ իր ապրուստը ապահովելու կոչուած աշխատաւոր,իր գիրքերէն մէկ քանին իր ձեռքով շարուած են, յատուկ ուշադրութիւն դարձնելով տողերու դրուածքին ուր կ՛անցնէ յիսունէ աւելի իր տարիները, նետուելով աշխատանքէ աշխատանք,

                                     

1. Գրական վաստակ

Նիկողոս Սարաֆեան գրողը կարելի է նկատել Սփիւռքի առաջին բանաստեղծը, եւ ոչ միայն ժամանակագրական կարգով, այլեւ դժուար գերազանցելի որակովը իր բանաստեղծական մտածողութեան եւ ատենին իր կատարած գեղագիտական նորարարութիւններուն։

Տասնամեակներէ ի վեր Սփիւռքի, թէ՛ Հայաստանի "հաստատութենական" մշակոյթը կա՛մ անտեսած է զինք, եւ կամ գիտակցաբար փորձած իր գրականութիւնը մոռացութեան մատնել։ Ասոր պատճառները հաւանաբար երկուք են.

- Ժամանակակից գրականութեան հետ քայլ պահող իր ստեղծագործութիւնը մասամբ անհասկնալի մնացած է հայկական լճացած շրջանակներու մէջ, եւ կամ անյարիր՝ Խորհրդային Հայաստանի պաշտօնական չափանիշներուն։

- Նոր միջավայրի մէջ նոր ինքնութեան մը փնտռտուքը վտանգաւոր նկատուած է սփիւռքի մէջ մինչեւ այսօր տիրական "հայապահպանութեան" գաղափարախօսութեան կողմէ, որ այլամերժութիւնը եւ կղզիացումը կրօնքի վերածած ըլլալով՝ չէր կրնար հանդուրժել ազատ - եւ առողջ, ու հարուստ - մտածողութեան, որ պայման մըն է իսկական արուեստի գործերու յառաջացումին։

Սարաֆեանի բանաստեղծութիւնը բանակցութիւն մըն է անցեալէն փախուստ տուող Եսի մը եւ օտարութեան հետ ընդունելի կապ հաստատելու ջանքին միջեւ։ Օտար ու անվայր ըլլալու զգացումը, որ ինքնութեան կը վերածուի, իր արմատները ունի Սարաֆեանի կենսագրութեան մէջ։ Առաջին գիրքը պիտի հրատարակէ 26 տարեկանին։

Նիկողոս Սարաֆեանի գործին մէջ կարելի է տեսնել եւրոպական գրական շարժումներու անդրադարձը, առանց թէեւ տիրական ներկայութիւն մը գտնելու մէկէն կամ միւսէն։ Գերիրապաշտ ձեւեր եւ գոյութենապաշտ գաղափարներ կը գումարուին նախորդ դպրոցներէն եկած ազդեցութիւններու վրայ։ Փիլիսոփայելը, մտածելն ու բանաստեղծելը կը նոյնանան իր գործին մէջ, ինչպէս որեւէ ժամանակակից բանաստեղծի, ինչ որ հայ "կանոնական" գրականութեան մէջ իրեն կը վաստակէ "մտածող" կամ "ուղեղային" որակումը, ոչ թէ իբրեւ բնական երեւոյթ մը գրողի մը համար, այլ որպէս զարտուղութիւն մը ընդունուած գրական չափանիշներէն, կարծես թէ հեռուէն միայն դիտուելիք անբնականութիւն մը։

Սարաֆեանի սկզբնական քայլերուն մէջ էջ առ էջ ներդրումը կայ Յակոբ Օշականի խորհուրդներուն, որ սակայն պիտի չուզէր ամբողջովին հասկնալ եւ գնահատել իր աշակերտին ստեղծագործութիւնը։ Իսկ այս եզերքէն, դժուար չէ անոր մասնակի ազդեցութիւնը նկատել Գրիգոր Պըլտեանի սկզբնական շրջանի ստեղծագործութեան մէջ։

Սարաֆեան քիչերէն է որ ազատօրէն արուեստի մէջ կը դնեն իրենց ապրած ժամանակը, փորձելով դուրս գալ միօրինակ մտածելակերպերէ եւ արուեստի հասկացողութենէ։ Սակայն, ի տարբերութիւն այլ գրողներու, իր աւանդը դժուար թէ կարենայ խոր տարածում գտնել նոյնիսկ այսօր, որքան ատեն որ գեղարուեստական արտադրութիւններն ու մշակոյթը կը մնան հաստատութենական՝ establishment-ի հակակշռին տակ։

                                     

2. Ստեղծագործութիւններ

Բանաստեղծական երկեր

  • Անջրպետի մը գրաւումը, 21 քերթուած, գրուած 1925-1927, հրատարակուած 1928-ին 500 օրինակ
  • 14, մէկ քերթուած տասնչորս հատուածներով, հրատարակուած 1933-ին 250 օրինակ
  • Միջնաբերդ, գրուած 1940-46, հրատարակուած 1946-ին 500 օրինակ
  • Տեղատուութիւն եւ մակընթացութիւն, գրուած 1931-1938, հրատարակուած 1939-ին 200 օրինակ
  • Միջերկրական, հրատարակուած 1971-ին Ահեկան, Պէյրութ. առաջին տարբերակ մը 1962-ին տպուած էր Բագին-ի մէջ

Բանաստեղծական արձակ

  • Վենսենի անտառը. հրատ. Նայիրի-ի մէջ, Հալէպ, 8-12 1947։ Հատորի ձեւով հրատարակուած խմբագրութեամբ Գ. Պըլտեանի, Փարիզ, 1988։

Վէպ / վիպակ / այլ արձակ կարեւոր գրութիւններ մէկ մասը միայն թերթերու մէջ

  • Լոյսի ցաւեր կամ Մեծն Տիգրան եւ Ամլութեան Սատանան Ակօս
  • Ղուկաս այպանելին Զուարթնոց
  • Տեսարանները, մարդիկ եւ ես, խմբ. Գ. Պըլտեան, Երկ, Երեւան, 1994
  • Խարիսխէն հեռու, Հայրենիք
  • Մանուկ Դուինեան Նայիրի
  • Իշխանուհին, Փարիզ, 1934
                                     

3. Աղբիւր

  • Սարաֆեան 1902-1972. Արդի Ժամանակներու Եւ Սփիւռքցի Հայուն Խոհուն Ու Գեղագէտ Երգիչը
  • Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 244
  • Նիկողոս Սարաֆեան 1902-1972. Իրա՜ւ Գրականութեան Սփիւռքահայ Յառաջապահը
  • Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 223-225
                                     

4. Արտաքին յղում

  • Նիկողոս Սարաֆեան 1902-1972. Նոր ժամանակներու սփիւռքահայ երգիչը
  • Նիկողոս Սարաֆեան 1902-1972. Իրա՜ւ Գրականութեան Սփիւռքահայ Յառաջապահը
  • ՀՀԻ, Լեզու եւ գրականութիւն համացանցային նախագիծ, Սարաֆեան Նիկողոս