Back

ⓘ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան




Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
                                     

ⓘ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան

Ռաֆայէլ Իսրայէլեան Սեպտեմբեր 1908, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 8 Սեպտեմբեր 1973, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն), հայ ճարտարապետ, "Սարդարապատի ճակատամարտը" յուշահամալիրի հեղինակը։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ռաֆայէլ Սարգս Իսրայէլեանը ծնած է 17 Սեպտեմբեր 1908-ին Թիֆլիսին մէջ այժմ՝ Թիֆլիս։ Հայրը՝ Սարգիս Յակոբ Իսրայէլեանը ծնած է Շուշի ։ Սարգիս Իսրայէլեանը՝ Հայոց լեզուի եւ գրականութեան մասնագետ, բանահաւաք, ծաւալել է աշխուժ գիտական եւ կրթական գործունէութիւն Արցախի տարբեր շրջաններուն մէջ եւ Թիֆլիսի մէջ։ Իսկ մայրը՝ Մարիամ Հախնազարեանը ծնած է Նախիջեւան ներկայիս՝ Ատրբէյճանի Հանրապետութիւն։

Ռաֆայէլ Իսրայէլեանը 1925 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի թիւ 72 աշխատանքային դպրոցը։ 1926-1928 թուականներուն սովորած է Վրաստանի գեղարուեստի ակադեմիայի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Ուսանելու տարիներուն ան ձեռք բերած է ճարտարապետական հիմնարար գիտելիքներ։

1929-1932 թուականներուն սովորած է Լենինկրատի այժմ՝ Սան Բեթերբուրգ Կոմունալ շինարարութեան ինստիտուտի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Աւարտած է, որպէս ճարտարապետ նախագծող։

1932-1934 թուականներուն սորված է Լենինկրատի ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտում եւ 1934 թուականին աւարտած է ինստիտուտին առընթեր վկայականի նախագիծերու նախապատրաստական դասընթացքները։ "Գերազանցութեամբ" պաշտպանած է վկայականի նախագիծը, ստանալով ճարտարապետ-արուեստագետի կոչում։ 1936 թուականին աւարտել է Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտի վարպետութեան կատարելոգործման դասընթացքները՝ ստանալով ճարտարապետ-նկարիչի կոչում։

1934 թուականին ամուսնացած է Սոֆիա Մուրատեանի հետ։

1936 թուականին տեղափոխուած է Երեւան։

1936-1941 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ Կոմունալ տնտեսութեան ժողկոմատին առընթեր ճարտարապետական-նախագծային թիւ 2 արուեստանոցին մէջ 1938 թուականէն "Հայպետնախագիծ" որպէս ճարտարապետ։

1941-1943 թուականներուն աշխատած է Հայաստանի պատմական յուշարձաններու պահպանութեան կոմիտէին մէջ որպէս աւագ գիտաշխատող։ 1941-1963 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի արհեստագիտական ինստիտուին մէջ՝ որպէս աւագ դասախօս։

1944 թ. կայացած է Իսրայէլեանի առաջին անհատական ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի ճարտարապետներու տան մէջ։ Առաջին կարգի մրցանակի արժանացած է Երեւանի մէջ կառուցուելիք Յաղթանակի կամարի նախագիծի համար բաց մրցոյթին ընթացքին։

1945 թ. պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։ 1947 թ. ճարտարապետութեան երիտասարդ վարպետներու ստեղծագործութիւններու 2-րդ համամիութեանական ստուգատեսին մէջ արժանացած է առաջին մրցանակի։

1947-1949 թթ. աշխատած է Հայկական ԽՍՀ մինիստրներու խորհուրդին առընթեր ճարտարապետութեան գործերու վարչութեան ճարտարապետական արուեստանոցի մէջ, իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։

1949-1951 թուականներուն աշխատած է Երքաղսովետի գործկոմի ճարտարապետական արուեստանոցին մէջ իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։ 1950 թուականին ընտրուած է Երեւանի քաղաքային խորհուրդի պատգամաւոր։

1950 թուականին պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։

1951 թուականին Յաղթանակ յուշարձանի ճարտարապետութեան համար արժանացած է ԽՍՀՄ պետական առաջին կարգի մրցանակի։

1951-1973 թուականներուն աշխատած է "Հայարդնախագիծ" մինչեւ 1959՝ "Հայճարտնախագիծ" ինստիտուտին մէջ իբրեւ բաժնի գլխաւոր ճարտարապետ։

1952 թուականին Լենինկրատի մէջ՝ ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտին մէջ պաշտպանել է "Իմ աշխատանքները ճարտարապետութեան մէջ" թեմայով ատենախոսութիւնը եւ ստացած է ճարտարապետութեան թեկնածուի գիտական աստիճան։

1961 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչի պատուաւոր կոչումը։ Պարգեւատրուել է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։

1968 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետի պատվուաւոր կոչումին։

1969 թուականին կայացած է Իսրայէլեանի անհատական ցուցահանդէսը Թպիլիսիի մէջ։ 1970 թուականին ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետի պատուաւոր կոչումին։

1973 թուականի Սեպտեմբեր 8-ին մահացած է Երեւան։

                                     

2. Գործերու ցանկ

  • Ֆիզիկայի ինստիտուտի տարրալուծարանի մասնաշէնքը՝ Բիւրականի շրջակայքին մէջ
  • Յուշարձան II Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին զոհուած Կարբի գիւղի բնակիչներուն՝ գ. Կարբի
  • "Արծիւ-շինարար" կոթող-ցուցանակը՝ Երեւանի հարաւային մուտքի մօտ
  • "Առիւծ" կոթող-ցուցանակը՝ Կոտայքի մարզ, դէպի Գեղարդ տանող ճանապարհին
  • Բնակելի շէնք՝ Բագրատունեաց պ.
  • Հայաստանի ազգագրութեան թանգարանի շէնքը՝ Արմաւիրի մարզ
  • Նկարիչներու միութեան շէնքը՝ Շառլ Ազնաւուրի հրապարակ
  • Ջրանցոյց Հրազդանի կիրճին մէջ՝ Հրազդան գետի վրայի ջրանցոյցն
  • Յաղթանակի յուշարձան-թանգարանը "Յաղթանակ" զբօսայգի
  • Աղբիւր-յուշարձան՝ նուէր Իտալիայի Կառառե քոյր-քաղաքին՝ Տէեան-Իսահակեան փ. խաչմերուկ զբօսայգիի մէջ
  • "Վահագն վիշապաքաղ" կոթող-ցուցանակը՝ Երեւանի հիւսիսային մուտքի մօտ
  • "Խերես" գինիի գործարանը՝ գ. Օշական
  • "Չարենցի կամար" յուշակոթողը Երեւան-Գառնի մայրուղի
  • Տուֆէ նստարան Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի բակում՝ Զարոբեան փ. 20
  • "1920 թ Հաճընի հերոսամարտը յուշարձանը" ՝ Նոր Հաճըն
  • "Յաղթանակ" զբօսայգիի մուտքի յաղթակամարը՝ Ազատութեան պ.
  • 1918 թ Ապարանի հերոսամարտի յուշահամալիրը՝ Ապարան
  • "Մուսա-լեռան հերոսական ճակատամարտը յուշարձանը" գ. Մուսալեռ
  • Սեփական մենատունը՝ Սարեան փ. 9
  • "Արարատ" տրեստի գինիի մառանները Գ. Քոչարի համահեղինակութեամբ
  • "Սարդարապատի հերոսամարտի յուշահամալիրը" Արմաւիրի մարզ