Back

ⓘ Ջրածին




Ջրածին
                                     

ⓘ Ջրածին

Ջրածին, պարբերական համակարգի առաջին տարրն է, նշանակումը՝ H, հիւլէական զանգուածը՝ 1.0079։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակին ստացած է Հենրի Քաւենտիշը 1766 թուականին։ Ան ամէնատարածուած տարրն է տիեզերքին մէջ։ Երկիրի վրա ջրածինը կը գտնուէ հիմնականը միացութիւններու ձեւով։

Ջրածնի հիւլէն կազմուած է մեկ պրոտոն ունեցող միջուկէ եւ մեկ ելեկտրոնէ։ Հանդես կուգայ H 2 պարզ նիւթի մը ձեւով։ 1 աթոմական զանգուածով, յայտնի են նաեւ ծանր ջրածիններ՝ տէյթերիւմը D, աթոմական զանգուածըէ 2 եւ սրիթիւմը T, աթոմական զանգուածըէ 3, որոնք թթուածնի հետ կը յառաջացնեն ծանր ջուր՝ M=2Օ։

                                     

1. Պատմութիւն

Ջրածինը յայտնաբերուած է 16-րդ դարու կեսերուն Փարասելսուսի կողմէ, որ ստացած է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով։ 1766 թուականին Քաւենտիշը հաստատած է անոր յատկութիւնները եւ ցոյց տուած է անոր տարբերութիւնը միւս կազերէն եւ անուանած է "այրուող օդ" ։ Անթուան Լաւուազիէն 1783 թուականին առաջին անգամ ջրածին ստացաւ ջուրէն եւ ապացուց, որ ջուրը ջրածինի եւ թթուածինի քիմիական միացութիւնն է զայն անուանեց "հիտրոկենիւմ" հին յուն․՝ ὕδωρ ՝ "ջուր" եւ հին յուն․՝ γεννάω ՝ "կը ծնեմ", որը կը նշանակէ ջուր ծնող։

                                     

2. Յատկութիւններ

Ջրածնի կազը կը ձեւաւորէ պայթուցիկ խառնուրդ 4–74% պարունակութեան օդին հետ եւ 5–95% պարունակութեան քղորինի հետ: Պայթիւնը կարձակէ ջերմութիւն եւ վառ լոյս Մաքուր թթուաջրածինը կարձակէ անդրամանիշակագոյն լոյս եւ թթուածնի մեծ պարունակութեան պարագային անտեսանելի է անզէն աչքին: H 2 -կը փոխազդէ բոլոր օքսիտացուած տարրերուն հետ: Ջրածինը կրնայ ինքնաբուխ եւ ուժեղ փոխազդէ սենեակի ջերմաստիճանին քղորինի եւ փղուորինի հետ, ձեւաւորելով ջրածնի քղորիտ եւ ջրածնի փղուորիտ, որոնք վտանգաւոր թթուներ են:

                                     

3. Տարածվածութիւն

Տիեզերքին մէջ

Ջրածինը կը կազմէ աստղերու եւ Արեգակի զանգուածի մոտ կէսը փլազմայի ձեւով, Արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի եւ միգամածութիւններու հիմնական մասը։ Աստղերու ընդերքին՝ ջրածինի հիւլէներու միջուկներէն՝ պրոտոններէն կը սինթէզուեն հեղիւմի հիւլէի միջուկներ ջերմամիջուկային սինթէզ, կանջատէ ահռելի քանակներով եռանդ։

Երկրի ընդերքին մէջ եւ կենդանի օրկանիզմներուն մէջ

Ջրածնի պարունակութիւնը երկրակեղեւին մէջ ըստ զանգուածի 0.15% է, ընդհանուր պարունակութիւնը երկիրին վրայ՝ 1% է 16% ըստ աթոմներու թիւի։ Ազատ վիճակին կը հանդիպէ հազւադէպ՝ որոշ հրաբխային եւ այլ բնական կազերուն մէջ, օդին մէջ՝ 1 10 −4 ։ Մթնոլորտի վերին շերտերին ջրածինի պարունակութիւնը շատ աւելի մեծ է, մերձերկրեայ տարածութեան մէջ կը յառաջացնէ երկիրի պրոտոնային ռատիացիոն գոտին։

Ջրածինը կը մտնէ ամէնատարածուած նյութի՝ ջուրի 11.19% ըստ զանգուածի, նա ածուխի, քարիւղի, բնական կազերու, կաւերու, կենդանական եւ բուսական օրկանիզմներու բաղադրութեան մեջ։