Back

ⓘ Պուլկարիա



Պուլկարիա
                                     

ⓘ Պուլկարիա

Պուլկարիա, պաշտօնապէս Պուլկարիոյ Հանրապետութիւն, երկիր Հարաւային Եւրոպայի մէջ՝ Պալքանեան թերակղզիի արեւլքին մէջ՝ Սեւ ծովու ափին։ Սահմանակից է Ռումանիային՝ հիւսիսին մէջ, Սերպիային եւ Հիւսիսային Մակեդոնիային՝ արեւմտքին մէջ, Յունաստանին եւ Թուրքիոյ՝ հարաւին մէջ, Սեւ ծովուն՝ արեւելքին մէջ։ Պուլկարիան կը գտնուի նախկին Թրակիայի հիւսիսային տարածքին մէջ։

Հինգ դարուան Օսմանեան տիրապետութենէն ետք, Պուլկարիոյ մէջ ստեղծուած է սահմանադրական միապետութիւն՝ 1878 թիւին։ Պուլկարիան այժմ ժողովրդավարական եւ սահմանադրական հանրապետութիւն է։ Եւրամիութեան ու ՆԱԹՕ-ի անդամ է։

                                     

1. Պատմութիւն

Պուլկարիոյ տարածքի հնագոյն բնակիչները թրակացիներն էին։ Ք․ա․ 1-ին դարուն զայն նուաճեցին հռոմէացիները։ I3-րդ դարուն սկսաւ հիւսիսային բարբարոսական ցեղերու ներխուժումը Պալքաններ։ Հռոմէական կայսրութեան փլուզումէն ետք, Պուլկարիոյ տարածք մտաւ Արեւելեան Հռոմէական կայսրութեան՝ Բիւզանդիոյ կազմի մէջ։ VI դ․ սկզբէն, սկսաւ սլաւոնական ցեղերու ներթափանցումը, որոնք VIIդ․ կիսուն դարձան գերակշռող էթնիկական տարրը։ Թրակացիներու մէկ մասը ձուլուեցաւ սլաւոններու հետ, իսկ միւս մասը, ինչպէս նաեւ իլլիրիական որոշ ցեղեր, մղուեցան թերակղզիի արեւմտեան մասը։ VII դ․ 70-ական թուականներուն․ Հարաւային Բեսարաբիայէն Պալքանեան թերակղզի ներխուժեցին պրոտոպուլկարները։ Անոնց առաջնորդ Ասպարովս խանի գլխաւորութեամբ ստեղծուեցաւ սլաւոնա-պուլկարական պետութիւն՝ այսպէս կոչուած Առաջին Պուլկարական թագաւորութիւնը Պուլկարիա անունով։ Մօտ 865-ին քրիստոնէութիւնը ընդունուեցաւ որպէս պաշտօնական պետական կրօն։ Արագացաւ պետութեան սլաւոնացումը։ Աստիճանաբար վերացաւ պրոտոպուլկարներու ու սլաւոններու միջեւ եղած էթնիկական տարբերութիւնը եւ կազմաւորուեցաւ միասնական պուլկար ժողովուրդը։ 894-ին մուտք գործեց սլաւոնական գիրը։ Սլաւոնական լեզուն դարձաւ նաեւ եկեղեցւոյ եւ պետութեան լեզուն։ Կախեալ գիւղացիներու շահագործման ուժեղացումը, որ հետեւանք էր Բիւզանդիոյ դէմ, Պուլկարիոյ երկարատեւ եւ ծանր պատերազմներու, Բոգոմիչներու հուժկու հակաֆեոդալական գիւղացիական շարժման պատճառ դարձավ։ 968 - 971-ին Պուլկարիան ռուս-բիւզանդական պատերազմներու ռազմաբեմ էր։ Պուլկարիոյ Սամուիլ թագաւորը յաջողութեամբ կը մարտնչէր Բիւզանդիոյ դէմ, սակայն 1014-ին պարտութիւն կրեց եւ ընդունեց անոր տիրապետութիւնը։ Պուլկար ժողովուրդը ազատագրական պայքար ծաւալեց։ Զորացաւ բոգոմիլներու շարժումը։ XI դ․ 80-ական թթ․ տեղի ունեցան բոգոմիլներու եւ պաւլիկեաններու ապստամբութիւնները։ 1185 - 1187-ին Պյոտր եւ Ասենիա եղբայրներու գլխաւորած մեծ ապստամբութեան հետեւանքով տապալուեցաւ բիւզանդական լուծը եւ ստեղծուեցաւ պուլկարական նոր պետութիւնը՝ Երկրորդ Պուլկարական թագաւորութիւնը 1187 - 1396, որ իր քաղաքական եւ տնտեսական բարգաւաճման հասաւ Իվան Ասենիա 11-ի 1218 - 1241 թագաւորութեան շրջանին մէջ։ Անոր սահմանները կը տարածուէին մինչեւ Սեւ, Էգէական եւ Ատրիաթիկ ծովերը։ 1393 - 1396-ին Պուլկարիան նուաճեցին թուրքերը։ Պուլկարիոյ մէջ, հաստատուեցան թուրք, ռազմա-աւատական կարգեր։ Պուլկար ժողովուրդի համար ծանր հետեւանքներ ունեցաւ բռնի մահմեդականացումը, որուն բացառիկ դաժան ձեւերէն էր դնշիրմեն։ Օտար լուծը առաջ բերաւ պուլկար ժողովուրդի համառ դիմադրութիւնը, որ կը դրսեւորուէր հայդուկներու շարժման եւ ապստամբութիւններու ձեւով։ Բայց Թուրքիան դաժանոօրէն կը ճնշէր այդ ապստամբութիւնները, որ եւ բնակչութեան մէհ մասի արտագաղթի պատճառ կը դառնար։ Պուլկար ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումը նոր ոյժով ծաւալուեցաւ XIX դ․։ Ազգային-յեղափոխական գաղափարախոսութեան սկիզբ դրաւ Գ․ Ռակովսկին։ 1869-ին Վ․ Լնսկու եւ Լ․Կարավեչովի ջանքերով ստեղծուեցաւ Պուլկարական յեղափոխական կեդկոմ, որ նախապատրաստեց համապուլկարական ապստամբութիւնը։ Սակայն, ինչպէս 1875-ի Սաարա Զագորայի, այնպէս ալ 1876-ի Ապրիլեան ապստամբութիւնը դաժանօրէն ճնշուեցաւ։ Միայն 1877 - 1878-ի ռուս-թուրքական պատերազմին ընթացքին ռուսական բանակի յաղթանակը ապահովուեցաւ, Պուլկարիոյ ազատագրումը օսմանեան լուծէն։ Պուլկարիոյ հիւսիսային մասին մէջ, կազմուեցաւ Թուրքիայէն վասալական կախման մէջ գտնուող Պուլկարիա իշխանութիւնը, իսկ հարաւին մէջ՝, Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ, ստեղծուեցաւ Արեւելեան Ռումելիա ինքնավար մարզը՝ սուլթանի կողմէն նշանակուող քրիստոնեայ ժեներալ-նահանզապետով։ 1885-ի Սեպտեմբեր 6-ին Պլովդիվի ապստամբութեան շնորհիւ Արեւելեան Ռումելիան միացաւ Պուլկարական իշխանութեանը։ 1908-ի Սեպտեմբեր 22-ին, օգտուելով Երիտթուրքական յեղափոխութենէնեւև Թուրքիոյ թուլացումէն, Պուլկարիան հռչակուեցաւ անկախ թագաւորութիւն։ 1912 - 1913-ին Պուլկարիան մասնակցեցաւ Պալքանեան պատերազմներուն։ 1915-ի Հոկտեմբեր 1-ին մտաւ առաջին համաշխարհային պատերազմի մէջ՝ Գերմանիոյ կողմէն։ 1919-ի Նյոյիի պայմանագրով Պուլկարիան կտրուեցաւ Էգէական Ծովէն եւ կորցուց իր տարածքներու զգալի մասը։ Հոկտեմբերեան ընկերային մեծ յեղափոխութեան ազդեցութեամբ Պուլկարիոյ մէջ, զորացաւ յեղափոխական շարժումը։ 1923-ի Յունիս 9-ի պետական յեղաշրջման հետեւանքով երկրին մէջ, հաստատուեցաւ ֆաշիստական դիկտատուրայ։ 1923-ի Սեպտեմբերեան հակաֆաշիստական ապստամբութիւնը, չնայած պարտութեանը, քաղաքական մեծ հետեւանքներ ունեցաւ երկրի համար։ Արտաքին քաղաքականութեան բնագաւառին մէջ Պուլկարիան կը կողմնորոշուէր դէպի ֆաշիստական Գերմանիան։ 1941-ի Մարտ 1-ին գերմանական զորքերը մտան Պուլկարիա։ Պուլկար ժողովուրդը պայքար մղեց միապետաֆաշիստական կլիկի եւ գերմանական զաւթիչներու դէմ։ 1942-ին Գ․ Դիմիարովի նախաձեռնութեամբ ստեղծուեցաւ Հայրենական ճակատ, որ կը միաւորէր երկրի բոլոր հակաֆաշիստական ոյժերը։ Ծաւալուեցաւ հակաֆաշիստական պարտիզանական շարժում։ 1944-ի Սեպտեմբեր 5-ին ԽՍՀՄ պատերազմ յայտարարեց ֆաշիստական Պուլկարիոյ։ Հետապնդելով հիթլերեան զորքերուն՝ սովետական բանակը 1944-ի Սեպտեմբեր 8-ին մտաւ Պուլկարիա։ Պուլկար ժողովուրդը Սեպտեմբեր 9-ին ապստամբեցաւ եւ տապալեցաւ ֆաշիստական վարչակարգը։ Կազմուեցաւ Հճ-ի կառավարութիւն Կ․ Գէորգինի գլխաւրութեամբ։ Պուլկարիոյ մէջ, հաստատուեցաւ ժողովրդավարական դեմոկրատական իշխանութիւն։ Հճ-ի կառավարութիւնը անցկացուց արմատական դեմոկրատական բարեփոխումներ։ Շուտով պուլկարական նոր բանակի զորամասերը, սովետական բանակի հետ միասին, ռազմական գործողութիւններ սկսան Գերմանիոյ դէմ։ 1945-ի Նոյեմբեր 18-ին տեղի ունեցան ժողովրդավարական ժողովի ընտրութիւններ։ 1946-ի Սեպտեմբեր 8-ի համաժողովրդական հանրաքվէի հիման վրայ, վերացուեցաւ միապետութիւնը եւ Պուլկարիան հռչակուեցաւ ժողովրդավար հանրապետութիւն։ Կազմուեցաւ Հճ-ի նոր կառավարութիւն՝ Գ․ Դիմիտրովի գլխաւորութեամբ։ 1947-ի Փետրուարի 10-ին Պուլկարիոյ հետ կնքուեցաւ հաշտութեան պայմանագիր։ 1947-ին ընդունուեցաւ ԲԺՀ-ի սահմանադրութիւնը։ Ազգայնացուեցան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւնները եւ մասնաւոր բանկերը։ Պուլկարիան ՏՓԽ-ի 1949 եւ ՄԱԿ-ի 1955 անդամ է, Վարշավայի պայմանագրի մասնակից 1955։

                                     

2. Աշխարհագրութիւն

Պուլկարիան կը գտնուի բարեխառն գօտիին մէջ, բնական պայմաններով անցումնային շրջան է Արեւելեան հիւսիսին մէջ եւ Կեդրոնական Եւրոպայի, հարաւին մէջ՝ Միջերկրածովայինի միջեւ։ Պուլկարիոյ հիւսիսը կը զբաղեցնէ Տանուպի բլրապատ հարթավայրը, որ աստիճանաբար կը բարձրանայ հարաւին մէջ եւ կը ձուլուի Ստարա Պլանինա լեռնային սիստեմի նախալեռներուն։ Ստարա Պլանինա լեռները արեւմուտքէն արեւելք կը հատին ամբողջ Պուլկարիան։ Ստարա Պլանինայի եւ Սրեդնա Գորա լեռնային համակարգի միջեւ իյնկած են ենթաբալկանեան տեկտոնական գոգհովիտները։ Հարաւին մէջ եւ հարաւ-արեւմուտքին մէջ, կը տարածուին Ռիլա, Պիրին եւ Ռոդոպեան լեռները։ Ռոդոպեան Սրեդնա Գորա լեռների միջեւ, Մարիցա գետի երկայնքով տարածուած է Վերին Թրակեան դաշտավայրը, որ ամենաբերրին է երկրին մէջ։ Պուլկարիոյ սեւծովեան ափերը ցածրադիր են, տեղ-տեղ՝ զառիթափ, կան շատ լողափեր։

                                     

2.1. Աշխարհագրութիւն Օգտակար Հանածոներ

Առաւել կարեւոր օգտակար հանածոներն են․ ածուխը, երկաթաքարը, ցինկը, կապարը, պղինձը, քարաղը, նաֆթը, հանքային ջուրերը, շինանիւթերը։

                                     

2.2. Աշխարհագրութիւն Ներքին Ջուրեր

Գետային ցանցը խիտ է, գետերու մեծ մասը կարճ են, ունին լեռնային բնոյթ, ամրան վերջին կը ծանծաղեն։ Նաւարկելի միակ գետը Տանուպն է։ Ջրառատ գետերէն են՝ Մարիցան, Ստրուման, Մեստան։

                                     

2.3. Աշխարհագրութիւն Հողեր, Բուսական եւ Կենդանական Աշխարհ

Տանուպի հարթավայրուն մէջ, կը գերակշռեն սեւահողերը եւ գորշ անտառային պողզոլանման հողերը, Ստարա Պլանինայէն հարաւ՝ շագանակագոյն եւ պինդ սեւահողանման, լեռներուն մէջ՝ գորշ անտառային, լեռնանտառային, մուգ, լեռնամարգագետնային եւ կմախքային հողերը։ Տարածութեան 1/3-ը անտառածածկ է։ Կը գերակշռեն սաղարթաւոր, 1700 - 2000 մ․ բարձրութիւններու վրայ՝ լայնատերեւ անտառները, աւելի բարձր՝ ենթալպեան եւ ալպեան մարգագետինները։ Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչները լաւ պահպանուած են անտառներուն մէջ։ Պուլկարիան հարուստ է թռչուններով։ Մեծ տարածում ունին կրծողները։

                                     

3. Բնակչութիւն

Բնակչութեան 76.9%-ը պուլկարներ են, կապրին նաեւ թուրքեր, գնչուներ, հայեր, ռուսեր, հրեաներ, յոյներ եւ այլեր։ Բնակչութեան մեծ մասը ուղղափառ են, փոքր խումբ մը՝ աւետարականներն ու կաթողեկէները, պաշտօնական տոմարը՝ գրիգորեանն է։ Բնակչութեան միջին խտութիւնը 1 քմ2 վրայ 76 մարդ է։ Քաղաքային բնակչութիւնը 74% է։ Մեծ քաղաքներն են՝ Սոֆիան, Փլովտիւը, Վառնան, Ռուսէն, Բուրգասը, Ստարա Զագորան։

                                     

4. Տնտեսութիւն

Պուլկարիոյ տնտեսութեան կառուցուածքին մէջ, գիւղատնտեսութեան բաժինըկը կազմէ 4.9% արդիւնաբերութիւնը 31.2%, իսկ 63.9%-ը բաժին կիյնայ ծառայութիւններուն։ Մինչեւ ընկերային յեղափոխութեան յաղթանակը Պուլկարիան եւրոպական զարգացած կապիտալիստական պետութիւններու ագրարայ հումքային կցորդն էր։ ժողովրդական իշխանութիւնը ընկերա-տեսական արմատական վերափոխումներ կատարեց։ Պուլկարիան ագրարային հետամնաց երկրէն վերածուեցաւ ժամանակակէն զարգացած արդիւնաբերութեամբ եւ կոոպերացուած ու մեքենայացուած մեծ գիւղատնտեսութեամբ արդիւնաբերական-ագրարային երկրի։

                                     

4.1. Տնտեսութիւն Փոխադրութիւն

Փոխադրութեան ցանցի վերակառուցման եւ փախադրամիջոցի աւելացման շնորհիւ մեծցած է փոխադրութեան բոլոր տեսակներու շրջանառութիւնը։ Ռուսեէն դուրս եկող երկաթուղին Պուլկարիան կը կապէ Ռումանիոյ եւ Ուքրանիոյ հետ։ Գլխաւոր նաւահանգիստներն են Վառնան եւ Բուրգասը Սեւ ծովուն, Ռուսեն, Սուիշտովը եւ Լոմը՝ Տանուպի վրայ, մասնագիտացուած նաւահանգիստները՝ Դրուժբա նաֆթային նաւահանգիստը Բուրգասի ծոցում, ածուխի նաւահանգիստը Վառնայի լճի ափին։

                                     

4.2. Տնտեսութիւն Առեւտրաշրջանառութիւն

2014-ին Ներմուծումը կազմած է 33.56 մլրդ ամերիկեան տոլար կը ներմուծեն հիմնականին մէջ, մեքենաներ եւ սարքաւորումներ, մետաղներ, քիմիական նիւթեր, պլաստմասա եւ հանքային նիւթեր։ Արտահանումը 2014-ին կազմած է 29 մլրդ ամերիկեան տոլար: Արտահանութեան մէջ աւելացած է պատրաստի արտադրանքի բաժինը։ Կարտահանուին հագուստ, կոշիկ, երկաթ, պողպատ, մեքենաներ, սարքաւորումներ եւ վառելիք Պուլկարիոյ մեծ առեւտրական գործընկերներն են Գերմանիան, Ռուսիան, Իտալիան, Ռումինիան, Յունաստանը, Թուրքիան, Ֆրանսան, Սպանիան։

                                     

5.1. Մշակոյթ Գրականութիւն

Սկզբնաւորուած է 4-րդ դարու երկրորդ կիսուն։ Պուլկարացի հին գրականութիւնը 4 - 7 դարերուն եկեղեցագրական էր։ 14 րդդարու վերջերէն, օսմանեան լուծի պայմաններուն մէջ, գրականութեան զարգացումը քանի մը դարերու ընթացքին արգելակուած է։ 15րդ - 18րդ դարերուն յայտնի էին բարոյախոսութիւններու ժողովածուները՝ "տամասկինները" ։ 16-րդ դարասկզբին լոյս տեսան պուլկարացի առաջին տպագիր գիրքերը։ Պուլկարիոյ ազգային վերածնունդը 18-րդ երկրորդ կիսուն նպաստեց գրականութեան զարգացման։ Ազգային գրականութիւնը ձեւաւորուեցաւ 19րդ դարուն 50 - 70-ական թուականներուն ազգային-ազատագրական պայքարի ժամանակաշրջանին։ Երեւան եկան նշանակալից ստեղծագործութիւններ՝ նուիրուած 70-ական թթ․ ազգային-ազատագրական պայքարին։ 90-ական թուականներուն քննադատական իրաւախաշտական ծաղկման շրջանին, ստեղծուեցան երգիծական գործեր։ Իրաւապաշտ գրողներու ստեղծագործութեան հիմնական նիւթերէն մէկը դարձաւ գիւղը։ Բանաստեղծութեան մէջ, կը գերիշխէր քաղաքացիական քնարերգութիւնը։ 19-րդ դարավերջին եւ 20-րդ դարասկզբին կը վերաբերի ընկերավարական գրականութեան ծնունդը։



                                     

5.2. Մշակոյթ Ճարտարապետութիւն

Պուլկարիոյ տարածքին մէջ, պահպանուած են անտիկ եւ միջնադարեան ճարտարապետական յուշարձաններու մնացորդներ։ Օսմանեան լուծէն ազատագրուելէն ետք, 1878 սկսած են քաղաքաշինական ծաւալուն աշխատանքներ ։ Երկու համաշխարհային պատերազմներու միջեւ ինկած շրջանին մէջ, ճարտարապետութիւնը կրած է գործառնութեան եւ կառուցման որոշակի ազդեցութիւն։ Ժողովրդական իշխանութեան հաստատումէն 1944 ետք, ճարտարապետութիւնը կընթանայ նոր, ընկերային ուղիով։ Մեծ չափեր ընդունած են քաղաքաշինական աշխատանքները։ Կառուցուած են արդիւնաբերական կեդրոններ, ստեղծուած է Սոֆիայի կեդրոնի խորհուրդը՝ հրապարակներու համակարգով եւ Գ․ Տիմիտրովի դամբարանով։

                                     

5.3. Մշակոյթ Կերպարուեստ

Արուեստի ազգային իրաւապաշտական դպրոցը սկսած է զարգանալ Պուլկարական վերածնունդի շրջանին մէջ եւ վերելք ապրած է 1878-էն։ 20-րդ դարուն առաջին քառորդին հանդէս եկած են մարտանկարիչներ եւ բնանկարիչներ, քաղաքական ծաղրանկարի եւ քանդակագործութեան վարպետներ։ Շարք մը գեղանկարիչներ եւ քանդակագործներ պատկերած են պրոլետարիատի պայքարը, նախադրեալներ ստեղծած ընկերային իրաւապաշտութեան արուեստի ձեւաւորման համար։ Պուլկարիոյ մէջ, ժողովրդա-դեմոկրատական իշխանութեան օրով արուեստը կընթանէ ընկերային ռեալիզմի ուղիով։ 1960-ական թուականներուն գեղանկարչութեան բնորոշ է հերոսական կերպարներ ստեղծելու, արտայայտիչ ու արդուզարդի գունագեղութեան, ինչպէս եւ հին ազգային աւանդութիւններուն դիմելու ձգտումը։

                                     

5.4. Մշակոյթ Երաժշտութիւն

Պուլկարիոյ ժողովրդական երաժշտութիւնը, ձեւաւորուած է սլաւ ցեղերու ժողովրդական երաժշտութեան հիման վրայ, ուրոյն Պալքանեան թերակղզիի հնագոյն բնակիչներու, յետագային հարեւան ժողովուրդներու, ինչպէս եւ նուաճողներու երաժշտական մշակոյթի տարրերը։ Պուլկարական ժողովրդական երգերը հիմնականին մէջ միաձայն են։ 19-րդ դարու 90-ական թուականներուն սկսած է զարգանալ արուեստի երաժշտութիւնը։ Պուլկարիոյ երաժշտաթատերական ստեղծագործութեան հիմնադիրն է Գ․ Աթանասովը, առաջին սիմֆոնիայի հեղինակը՝ Ն․ Աթանասովը։ 1920-ական թուականներուն յորինողները ստեղծագործած են բոլոր տեսակներով։ 1904-ին Պուլկարիոյ մէջ, բացուած է առաջին երաժշտական դպրոցը։ Հիմնադրուած են Պուլկարական օպերային ընկերութիւնը, ինքնագործ երգչախմբեր միաւորող՝ Պուլկարիոյ ժողեվրդական երգչախմուբերու միութիւնը 1926, աոաջին մշտական պետական սիմֆոնիկ նուագախումբը 1928։ Կը գործեն 1975՝ երաժշտանոց, երաժշտական ուսումնարան 5, Սոֆիայի պետական ֆիլհարմոնիան, Պուլկարական ձայնասփիւռի եւ հեռուստատեսութեան նուագախումբը Սոֆիայի մէջ, սիմֆոնիկ նուագախմբեր՝ Ռուսէի մէջ, Վառնայի, Պուրկասի, Փլովտիւի եւ Պլէենի մէջ, օպերային թատրոններ՝ Սոֆիայի, Ռուսէի, Վառնայի, Ստարա Զագորայի եւ Փլովտիւի մէջ:



                                     

5.5. Մշակոյթ Պար

1927-ին պարարուեստի վարպետ Ա․ Պետրովը Սոֆիայի ժողովրդական օպերայի մէջ, կազմակերպած է առաջին պարարուեստի խումբը։ 1937-ին բեմադրուած է Խ․ Մանոլովի "Օձը եւ Ցանան" պուլկարական անդրանիկ թատերապարը։ Ժողովրդական կարգերու հաստատմամբ սկսած է պուլկարական թատերապարի արուեստի ծաղկումը։ Սոֆիայի ժողովրդական օպերայի բեմապարի խումբը ստեղծագործական կապերու մեջ է սովետական պարարուեստի վարպետներու եւ մանկավարժներու հետ։ 1951-էն կը գործէ պետական պարարուեստի ուսումնարանը՝ դասական պարի եւ պուլկարական պարային ժողովագրական բաժիններով, 1961-էն Վառնայի մէջ կը կատարուի թատերապարի միջազգային մրցոյթ։

                                     

5.6. Մշակոյթ Թատրոն

19-րդ դարավերջին եւ 20-րդ դարասկզբին, Պուլկարիոյ մէջ ձեւաւորուած է պուլկարական դերասանական արուեստի իրաւապաշտական ուղղութիւնը։ ժողովրդական կարգերու հաստատումէն ետք, բացուեցան արուեստի նոր թատրոններ։ Սոֆիայի մէջ, կաշխատին Ի․ Վազովի անուան ժողովրդական "Ծիծաղ եւ արցունք", տրամատիկական, ժողովրդական, բանակի, երգիծական, երիտասարդութեան ժողովրդական "Սոֆիա", "Թատրոն 199", տիկնիկային կեդրոնական եւ այլ թատրոններ։ Թատերական արուեստի բարձրագոյն հիմնարկը հիմնադրուած է 1948-ին։

                                     

6. Հայերը Պուլկարիոյ Մէջ

Պուլկար եւ հայ ժողովուրդներու միջeu փոխjարաբերութիւններ եղած են տակաւին 5-րդ դարուն, երբ 451 թուականի Աւարայրի ճակատամարտէն ետք, որոշ հայ իշխաններ, խոյս տալով պարսիկներու հետապնդումներէն, իրենց զորքերով հեռացան Հայաստանէն եւ հաստատուեցան Պալքանեան թերակղզիի մէջ։ 13 մինչեւ 17-րդ դարերուն մոնկոլական ու թուրքական արշաւանքներուն հետեւանքով հայերու նոր գաղթը տեղի ունեցաւ դէպի Պուլկարիա։ 1800 թուականին, Պուլկարիոյ քաղաքային հայ բնակչութիւնը շուրջ 10 հազար էր, արդէն դարավերջին՝ մօտ 15 հազար։ Հայերու թիւը Պուլկարիոյ մէջ, զգալիօրէն աւելացաւ 1890-ական թուականներուն՝ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ, հայերու զանգուածային կոտորածներէն ետք։ Հանրայայտ են պուլկար յայտնի բանաստեղծ Պեյս Յավորովի արձագանքն այդ կոտորածներուն եւ անոր "Հայեր" բանաստեղծութինը։ Հայերը մեծ մասամբ արհեստաւորներ էին, կային նաեւ բժիշկներ, իրաւաբաններ, ճարտարագետներ, պետական պաշտօնեաներ։ Պուլկարահայերը անմասն չէին նաեւ թուրքական լուծի դէմ պուլկար ժողովուրդի մղած դարաւոր պայքարին, իսկ 1912–1913 թուականներու Պալքանեան պատերազմներու ընթացքին, Գարեգին Նժդեհի եւ Անդրանիկի հայ կամաւորներու յատուկ վաշտ մը, կը մասնակցէր Թուրքիոյ դէմ մարտերուն։ Պուլկարահայերէն շատերը աչքի իյնկան նաեւ պուլկար ժողովուրդի մղած հակամիապետական ու հակաֆաշիստական պայքարին մէջ։ Պուլկարիոյ մէջ գործած են հայկական դպրոցներ, հասարակական-քաղաքական կազմակերպութիւններ, մշակութային միութիւններ, լոյս ընծայուած են բազմաթիւ թերթեր։ 1946 թուականին մօտ, 6 հազար պուլկարահայեր հայրենադարձուեցան։ 1990 թուականին, համայնավար վարչակարգի տապալումէն ետք, ազգային զարթօնքի ժամանակաշրջան սկսած է նաեւ պուլկարահայ համայնքի կեանքին մէջ։ 1990 թուականէն, հիմնուած են նոր միութիւններ ու կազմակերպութիւններ, վերաբացուած են հայկական վարժարանները, լոյս կը տեսնեն հայերէն-պուլկարերէն շաբաթաթերթեր։ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Պուլկարիոյ թեմը կազմաւորուած է 19-րդ դարուն։ Առաջնորդանիստը Սոֆիայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է։ Ներկայիս, Պուլկարիոյ մէջ, կը բնակի 15–20 հազար հայ, հիմնականին մէջ Փլովտիւ, Սոֆիա, Վառնա, Պուրկաս եւ Ռուսէ քաղաքներուն մէջ։

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →