Back

ⓘ Պատմութիւն Հայ Եկեղեցւոյ




                                     

ⓘ Պատմութիւն Հայ Եկեղեցւոյ

Հայ եկեղեցին մէկ մասն է քրիստոնէական ընդհանուր եկեղեցւոյ:Քրիստոնէութիւնը ամբողջ աշխարհին մէջ տարածուած, աւելի քան երկուհազարամեայ կրօնք մըն է:

Բացի կրօնական իր նկարագրէն եւ դերակատարութենէն, Հայ եկեղեցին ունի նաեւ ազգային դիմագիծ եւ սերտօրէն կապուաղ է հայութեան կեանքին թէ՛ անցեալին եւ թէ՛ ներկայիս: Այս պատճառով ալ անհրաժեշտ է սերտել Հայ Եկեղեցւոյ պատմութիւնն ու կառոյցը, լաւ հասկնալու համար Հայ ժողովուրդին քաղաքական եւ քաղաքակրթական կեանքն ու պատմական հոլովոյթը:

Հայոց պատմութեան էջերէն գիտենք, որ եկեղեցին շատ կարեւոր ազդեցութիւն եւ դերակատարութիւն ունեցած է մեր մտաւոր զարգացումինգրականութիւն եւ արուեստներ եւ քաղաքական ու ընկերային կեանքին մէջ: Հայ եկեղեցին այնքան սերտօրէն շաղախուած է հայ կեանքին հետ, որ յաճախ դժուար է իրարմէ անջատել հայ ազգային պատմութիւնն ու հայ եկեղեցական պատմութիւնը:

                                     

1. Եկեղեցի

Եկեղեցի բառը յունարէն "Էկլէզիա" բառին տառադարձութիւնն է եւ կը նշանակէ ժողով, այս պարագային՝ Քրիստոսի հաւատացեալներուն խումբը, համախմբումը:

Քրիստոնէական հասկացողութեամբ անհատ հաւատացեալները եկեղեցի կ’ըլլան Սուրբ Հոգիով, որովհետեւ ինչպէս կ’ըսէ Պօղոս Առաքեալ՝ հաւատացեալը "Սուրբ Հոգւոյն Տաճարն է": Իսկ համայնքային եկեղեցին կազմուած է հաւատացեալ անհատներու հաւատքի եւ սիրոյ միութեամբ: Այն համայնքները, որոնք նոյն ճակատագիրը, պատմութիւնն ու լեզուն ունին կը կազմեն Ազգային Եկեղեցի:

Ճշմարիտ եկեղեցին հաւատացեալներու հաւատքի միութեամբ իրականացած եկեղեցին է, ուր ներկայ կ’ըլլայ Քրիստոս, որովհետեւ եկեղեցին հիմնուած է Քրիստոսի անձին վրայ եւ Մէկ, ընդհանրականտիէզերական, Առաքելական եւ Սուրբ է:

Հայ եկեղեցին կը կոչուի "Հայ" կամ "Հայոց" կամ "Հայաստանեայց" եկեղեցի:

Եկեղեցի բառը նաեւ կը նշանակէ այն վայրը կամ շէնքը, ուր հաւատացեալներ կը հաւաքուին եւ կ’աղօթեն. այս իմաստով, անիկա աղօթավայր կը նշանակէ:

                                     
  • Կաղապար: Տեղեկաքարտ ՀԱԵ թեմ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Վիրահայոց Վրաստանի թեմ, ՀԱԷ թեմ, որ կ ընդգրկէ Վրաստանի Հանրապետութեան տարածքը Թեմի առաջնորդանիստը
  • Քառասնից Մանկանց եկեղեցի Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ Ս. Սարգիս Եկեղեցի Նոր Սիս Ս. Գէորգ Եկեղեցի Հաճըն Եկեղեցւոյ Պատմութիւն Եկեղեցւոյ Պատմութիւն եկեղեցիներ
  • Զէնոբ Գլակի եւ Յովհան Մամիկոնեանի աշխատութիւնէն Պատմութիւն Տարօնոյ յետոյ, երկրորդը Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի գիրքն է, որ կը վերաբերի հայկական
  • Միաբանութիւն, Մխիթարեան միաբանութիւն Մխիթարեաններ հայ կրօնական եւ մշակութային կազմակերպութիւն, հայ կաթոլիկ եկեղեցւոյ պենետիքթեան վանականներու միաբանութիւն Հիմնադրուած
  • փիլիսոփայութիւն, հոգեբանութիւն, մանկավարժութիւն, քաղաքատնտեսութիւն, Հայ եկեղեցւոյ պատմութիւն հայ եկեղեցական իրաւունք, ծիսագիտութիւն, հին յունարէն եւայլն Նախապէս
  • 1994 1994 - 08 - 18 կամ 18 Սեպտեմբեր 1994 1994 - 09 - 18 Երեւան, Հայաստան Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ 130 - րդ Կաթողիկոս, հայագէտ եւ Հ.Հ. ազգային հերոս Վազգէն Ա աւազանի
  • եկեղեցիներ պատմա - եկեղեցական ձեռնարկ Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ հակիճ պատմութիւն Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ պաշտօնական կայք Վրաց ուղղափառ եկեցեցի Հանրագիտական
  • Գիտություն հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5 - 8080 - 0520 - 5. հայ ռուս. Թիֆլիսի պատմութիւն եւ ճարտարապետութիւն kensingtontours.com օգոստոսի 10, 2017 
  • Երուսաղէմ, 1936 Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ Ա - Բ հատորներ, Գահիրէ, 1937 Թորգոմ պատրիարք Գուշակեան Գահիրէ, 1940 Պատմութիւն հայ դպրոցին Ա հատ.
  • Երեւան, 1979 Ռաֆայէլ Իշխանեան, Պատկերազարդ պատմութիւն հայոց գիրք երկրորդ, Երեւան, 1997 Հայ ժողովուրդի պատմութիւն հատոր առաջին, Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ հրատարակչութիւն