Back

ⓘ Ուղեղային Արիւնահոսութիւն




Ուղեղային Արիւնահոսութիւն
                                     

ⓘ Ուղեղային Արիւնահոսութիւն

Ուղեղը առողջ աշխատելու համար պէտք ունի թթուածինի եւ սննդանիւթերու, եւ այս բոլորը ուղեղին կը հասնին զարկերակներու արիւնով: Արիւնը ուղեղին կը հասնի երկու քնքային եւ երկու ողնայարային զարկերակներով, որ ուղեղ հասնելէ ետք կը բաժնուին տասնեակ մը փոքր զարկերակներու եւ մազերակներու:

Ուղեղային արիւնահոսութիւն կը կոչուի երբ արիւնահոսութիւն կ՛ունենանք ուղեղին մէջ եւ անոր շուրջը:

Տարբեր տեսակի ուղեղային արիւնահոսութիւններ գոյութիւն ունին, անոնք կ՛անուանուին ըստ արիւնահոսութեան վայրին:

                                     

1. Ներուղեղային արիւնահոսութիւն

Ներուղեղային արիւնահոսութիւնը cerebral hemorrhage տեղի կ՛ունենայ ուղեղին մէջ, եւ կը յառաջանայ հետեւեալ պատճառներով՝

  • Զարկերակներու անբնական կազմուածք.
  • Ներուղեղային զարկերակներու կարծրացում. այս մէկը կը պատահի երբ զարկերակներու պատերը կը կորսնցնեն իրենց ուժգնութիւնը եւ շուտով կը բացուին.
  • Արեան ճնշում, որ պատճառ կը դառնայ անօթներու տկարացման.
  • Շաքարախտ եւ արեան մաղձաճարպի cholesterol ու եռակլիսերայտի triglyceride բարձրացում.
  • Ուղեղի քաղցկեղ.
  • Ի ծնէ ուղեղային զարկերակներու անբնական կազմուածք
  • Ծերութիւն. տարիքի ընթացքին զարկերակներու պատերը կը կարծրանան եւ կը նեղնան.
  • Զարկերակներու լայնացում-լայնանք պարկի ձեւով aneurysm.
  • Ընդհանուր արիւնահոսութեան հիւանդութիւններ, օրինակ՝ hemophilia եւ մանգաղանման կարմիր գնդիկներու sickle cell ակաւարիւնութիւն.
  • Ուղեղի արտաքին հարուած.
  • Ուղեղի անօթային ուռեր hemangioma.
                                     

1.1. Ներուղեղային արիւնահոսութիւն Տեսակներ

Ներուղեղային արիւնահոսութեան արիւնը հետեւեալ երկու ընթացքներէն մէկը կ՛որդեգրէ՝

  • Արիւնը կը մնայ ուղեղին մէջ եւ արիւնակոյտ մը կը կազմէ, որ ներուղեղային գերճնշում կ՛առաջացնէ.
  • Արիւնը կը տարածուի ուղեղին զանազան բաժիններուն մէջ եւ կը յառաջացնէ տարաղուն եւ զանազան աստիճանի ներուղեղային գերճնշում.

Վերոյիշեալ երկու պարագաներուն ալ յառաջացած գերճնշումը կը վնասէ ուղեղի բջիջները, որ ինքնին պատճառ կը դառնայ ուղեղային ջրուռեցքի edema.

                                     

1.2. Ներուղեղային արիւնահոսութիւն Ախտանշաններ

Ուղեղային արիւնահոսութեան ախտանշանները կը տարբերին՝ արիւնահոսութեան վայրին եւ տարողութեան համաձայն: Ընդհանուր ախտանշաններն են հետեւեալները.

  • Մթաքնութիւն, անգիտակցութիւն unconciousness.
  • Համակարգումի, համադրումի coordination եւ մարմնի հաւասարակշռութեան կորուստ.
  • Տեսողական տկարութիւն, աչքի բիբերու բացուածքի փոփոխութիւն եւ կոպերու էջք-կախուածութիւն drooping.
  • Ուղեղային կաթուած stroke.
  • մարմինի ցնցումներ.
  • Խօսակցական հարցեր dysarthria, անխօսութիւն aphaisa.
  • Արթուն մնալու, մտածելու եւ յիշելու դժուարութիւն.
  • Մարմնի որոշ մասերու անզգայութիւն, թմրութիւն եւ ասղնտուք tingling.
  • Գրելու, կարդալու եւ հասկնալու անկարողութիւն.
  • Սրունքներու եւ բազուկներու տկարութիւնշ կամաւոր շարժումներու տկարացում aprexia, վիզի անշարժութիւն, անդամալուծութիւն.
  • Մէզի եւ կղկղանքի անպահութիւն incontinence.
  • Շնչառութեան դժուարութիւն.
  • Անակնկալ գլխացաւ. նողկանք եւ փսխունք.


                                     

2. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն

Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն meningeal hemorrhage տեղի կ՛ունենայ երբ արիւնահոսութիւն կը կատարուի ուղեղապատեանի meninx երեք շերտերուն մէջ: Այս երեք շերտերը կը կոչուին՝

  • Նրբենի pia mater, որ շերտերուն առաջինն է եւ որ ուղղակի կապակցութիւն ունի ուղեղին հետ.
  • Կարծրենի dura mater, որ շերտերուն երրորդն է եւ ուղղակի կապ ունի գանկին հետ.
  • Ոստայնենի arachnoid, որ շերտերուն երկրորդն է.
                                     

2.1. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Տեսակներ

Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւնը կը յայտնուի երեք ձեւերով՝

                                     

2.2. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Ախտանշաններ

Ենթա-ոստայնենիի արիւնահոսութեան ախտանշաններէն են՝ անակնկալ եւ ուժգին գլխացաւ, նողկանք եւ փսխունք, լոյսի անհանդուրժողութիւն՛ վիզի անշարժութիւն եւ գիտակցութեան կորուստ: Այս ախտանշանները կը յայտնուին անակնկալօրէն եւ սուր տարողութեամբ եւ կամ դանդաղօրէն ու յարճուն ընթացքով: Սուր եւ անակնկալ ախտանշանները կրնան վտանգաւոր եւ մահացու ըլլալ:

                                     

2.3. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Բարդութիւններ

Ենթա-ոստայնենիի արիւնահոսութիւնը կրնայ ունենալ որոշ բարդութիւններ՝ ուղեղանատեանի բորբոքում meningitis եւ ներուղեղային ճնշումի բարձրացում:

                                     

2.4. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Ենթակարծրենիի արիւնահոսութիւնը

Ենթակարծրենիի արիւնահոսութիւնը subdural տեղի կ՛ունենայ ուղեղապատեանի եւ երկրորդ շերտի՝ ոստայնենիի եւ երրորդ շերտի՝ կարծրենիի միջեւ: Ընդհանրապէս տեղի երբ գլխուն արտաքին բաժինը հարուած մը կը ստանայ, որուն պատճառով զարկերակները կը վիրաւորուին եւ կը բացուին: Արիւնահոսութեան հետեւանքով արիւնակոյտ մը կը կազմուի, որ ինքնին կը կնշէ ուղեղին վրայ եւ զանազան ախտանշաններ կը յառաջացնէ:

                                     

2.5. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Ախտանշաններ

Ենթակարծրենիի արիւնահոսութեան ընթացքին հիւանդը կրնայ ունենալ հետեւեալ ախտանշանները՝

  • Կամգառ arrest
  • Մթագնութիւն
  • Սրունքներու միակողմանի տկարութիւն
  • Անգիտակցութիւն
  • Տեսողութեան տկարացում
  • Աչքի բիբի լայնացում եւ անշարժութիւն, ակնագունդի դէպի վար եւ դուրս թեքում
  • Գլխացաւ
  • Շնչառութեան դժուարութիւն
                                     

2.6. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Արտա-կարծրենիի արիւնահոսութիւնը

Արտա-կարծրենիի արիւնահոսութիւնը epidural կը պատահի երբ արիւնահոսութիւն կ՛առաջանայ գանկի եւ ուղեղապատեանի երրորդ շերտի՝ կարծրենիի միջեւ, որ ընդհանրապէս կը յառաջանայ արտաքին հարուածի մը պատճառով, նոյնիսկ թեթեւ հարուած մը կրնայ արտակարծրենիի արիւնահոսութիւն յառաջացնել: Այս պարագային արիւնահոսութիւնը երակային է եւ այդ պատճառով ուժգին չէ:

                                     

2.7. Ուղեղապատեանային արիւնահոսութիւն Ախտանշաններ

Արտա-կարծրենիի արիւնահոսութեան պարագային թեթեւ հարուած մը կրնայ արիւնահոսութիւն յառաջացնել, որ կը ճնշէ ուղեղի զանազան մասերուն վրայ եւ հետեւաբար հիւանդը կրնայ ունենալ հետեւեալ ախտանշանները՝

  • Խօսելու դժուարութիւն
  • Լսողութեան տկարութիւն եւ ականջաբզզիւն
  • Պղտոր տեսողութիւն
  • Կակազում
  • Գիտակցութեան կորսուստ
  • Ատնագունդի անբնական շարժումներ
  • Շուարած վիճակ
  • Ջղագրգռութիւն
  • Մկանային ցնցումներ եւ անզգայութիւն
  • Գլխացաւ
  • Քալելու դժուարութիւն եւ կամ անկարողութիւն
  • Գլխապտոյտ
  • Նողկանք
  • Փսխունք

Այս ախտանշանները կրնան անակնկալ եւ սուր ձեւով յայտնուիլ եւ կամ դանդաղ ու յառաջընթաց. այս պարագային անակնկալ եւ սուր ախտանշանները կրնան շատ վտանգաւոր եւ մահացու ըլլալ:

                                     

3. Ախտաճանաչում

Վերոյիշեալ բոլոր տեսակի արիւնահոսութիւններու ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ գործընթացքով՝

  • Ուղեղային գօտային ծակում lumbar puncture՝ ուղեղի հեղուկի քննութեան համար.
  • Մանրակրկիտ բժշկական քննութիւն.
  • Լսել հիւանդին պատմածը եւ գիտնալ ախտանշաններու զարգացման ընթացքը.
  • Ուղեղի համակարգչային սերտագրական CT scan եւ մաքմնիսարձակային MRI եւ անդրադարձային ultrasound նկարահանումներ.
  • Զարկերային գունաւոր նկարահանում angiography.
                                     

4. Դարմանում

Երբ կը մտածենք ուղեղային արիւնահոսութեան դարմանումին մասին, պէտք է նախ մտածել հիւանդին կեանքը փրկելու մասին, եւ ըստ այնմ կատարել շտապ միջոցառումներ, որոնք կը միտին նուազեցնել ուղեղի ուռուածութիւնըշ կասեցնել արիւնահոսումը, նուազեցնել ներուղեղային ճնշումը, վերահսկել եւ կանոնաւորել շնչառութիւնը եւ սրտի զարկերը, եւ մանաւանդ անհետացնել բոլոր ախտանշանները:

                                     

5. Կանխարգիլել

Կարելի է կանխարգիլել ուղեղի արիւնահոսութիւնը՝ հետեւելով հետեւեալ ցուցմունքներուն.

  • Հետեւեիլ եւ կանոնաւորել արեան գերճնշումը, մաղձաճարպը եւ մաքարը.
  • Գանկի եւ ուղեղի հարուածներէ հեռու մնալ.
  • Շաքարախտաւորներու պարագային՝ հետեւիլ բժիշկին թելադրութիւններուն
  • Չծխել եւ գոգային չգործածել.
  • Առողջապահական սննդականոնի հետեւիլ.
  • Արիւնահոսութիւնը կանխեցնող դեղեր շատ չգործածել.
                                     
  • մօտ զարգացող ուղեղային ուռեր. Այս ուռերը կը մաշեցնեն գանկի ոսկրային պատը եւ ներքին ականջի խլնաթաղանթը ու կը յառաջացնեն արիւնահոսութիւն Ներքին ականջի
  • մարմնական ընդհանուր ցնցումներ, ջղացնցումներ, ուղեղատապ, ուղեղային արիւնահոսութիւն ուղեղային հիւծում atrophy եւ նոյն իսկ մահ: Կապոյտ հազը վարակիչ է
  • յատկանշուի ուղեղի հիւսուածքներուն մէջ beta ameloid բնասպիտ պարունակող ուղեղային կոյտերու յառաջացումով եւ այլ տեսակ բնասպիտներէ կազմուած թելերու հանգոյցներով
  • ախտապատճառներու հետեւանքով Այս հիւանդութիւններէն կարեւորագոյններն են ուղեղային անդամալուծութիւն, նեարդամկանայն հիւծում atrophy ողնայարի ֆիզիքական
  • արգելքներու, ինչպէս նաեւ բնական ուղեղային կառուցուածք եւ գործելակերպ: Ականջապնդագարութիւն Ականջահոսք Փայծաղ Ականջային Արիւնահոսութիւն Գլխապտոյտ Մանկական Անդամալուծութիւն
  • apnea Արեան տկարացում anemia Գլխացաւ եւ Անգար migraine Ուղեղային հարուած - վնաս, Ուղեղային Խլիրդ, Լուսնոտութիւն epilepsy Նուաղում shock Մահաքուն
  • ունին սաղմի եւ նորածինի աճման եւ զարգացման գործընթացին մէջ, ի մասնաւորի ուղեղային եւ մարմնական somatic հիւսկէններու պարագային: Անոնք մարդու կեանքի ամբողջ
  • սուրճի, ալքոլի եւ ծխախոտի չափազանց գործածութենէ Անոնք յաճախ գլխու եւ կամ ուղեղային խլիրդէ կը կասկածին Տարեցներուն մեծամասնութիւնը 70 - 90 ը, իր կեանքի որոշ