Back

ⓘ Ովկիանոս




Ովկիանոս
                                     

ⓘ Ովկիանոս

Ովկիանոս, աղի ջուրի ահռելի զանգուած, ջրոլորտի հիմնական բաղադրիչը։ Երկրագունդի մակերեւոյթի մօտ 70%–ը ծածկուած է ովկիանոսով՝ ջրային անընդհատ զանգուածով, որ պայմանականօրէն կը տարաբաժնուի մի քանի հիմնական ովկիանոսներու եւ աւելի փոքր ծովերու։ Այս մակերեսի կէսէն աւելին ունի 3.000 մեթրէն աւելի խորութիւն։ Ովկիանոսային միջին աղիութիւնը կը կազմէ մօտ 3.5%, եւ գրեթէ ամբողջ ծովաջուրի աղիութիւնը իյնկած է 3.1% եւ 3.8%–ի միջեւ։

Արտերկրային ովկիանոսները կրնան բաղկացած ըլլալ քիմիական տարրերու եւ միացութիւններու լայն ցանկէն։ Արտերկրային մակերեւոյթի միակ հաստատուած կայուն լուծույթով մեծ մարմինները Տիտանի լիճերը, չնայած փաստեր կան արեգակնային համակարգին մէջ, այլ ովկիանոսներու գոյութեան մասին։ Տեսակաօորէն կենթադրկուի, որ իրենց երկրաբանական պատմութեան սկիզբին Մարսը ու Վեներան ունեցաղ են մեծ ովկիանոսներ։ Մարսի ովկիանոսային վարկածը կենթադրէ, որ Մարսի մակերեւոյթի մօտ երրորդ մասը ժամանակ մը ծածկուած եղած է ջուրով, չնայած Մարսի ջուրը այնքան ալ ովկիանոսային չէր եւ հնարաւոր է գոլորշիացած ըլլայ։ Այնպիսի միացութիւններ, ինչպիսի աղերն են եւ ամեակը խառնուած ջուրին յայտնի են որպէս ջուրի սառցակալման ջերմաստիճանը իջեցնող, որ հնարաւորութիւն կու տայ ջրային ռեսուրսերուն մեծ քանակութեամբ գոյութիւն ունենալ արտերկրային տարածքներուն մէջ ծովու ջուրի կամ սառոյցի տեսքով։

Ովկիանոսները կարեւոր դեր ունին փոխադրութեան փոխադրումներու համար։ Որովհետեւ աշխարհի ապրանքներու մեծ մասը կը տեղափոխուի նաւերով։ Ովկիանոսները նոյնպէս կը հանդիսանան նաեւ ձկնորսական արդիւնաբերութեան հիմնական մատակարարման աղբիւր։ Առաւել զարգացած է ծովախեցգետիններու, ձկներու, կրաբերու եւ օմարներու արդիւնահանումը։։

                                     

1. Հետաքրքիր Փաստեր

  • Ովկիանոսի ամենախոր իջուածքը՝ Մարիանեան իջուածքն է՝ 11022 մ։ Այնտեղ սուզուած են 1960 թուականին, շվեյցարացի Ժակ Պիկարին եւ ԱՄՆ ռազմածովային ոյժերու կապիտան Դոն Ուոլշին "Trieste" բատիսկաֆով եւ մնացած 12 վայրկեան։ 2012 թուականին, ստորջրեայ հետազոտութիւններու համար նախատեսուած յատուկ սարքով՝ "Deepsea Challenger" –որ սուզուած է հոլիվուդեան հանրահայտ ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնը եւ մօտ երեք ժամ ուսումնասիրած եւ պատկերած է Մարիանեան անդունդի խորքերը։
  • Ովկիանոսագրական առաջին արշաւախումբը սկսած է աշխատանքը 1872, Դեկտեմբեր 22–ին յատուկ սարքաւորուած "Չելենջեր" կորուետով։
  • "Համաշխարհային ովկիանոս" եզրը 17-րդ դարուն,առաջարկած է օգտագործել նիդերլանդացի աշխարհագրագէտ Բերնհարդուս Վարենիուսը։
  • Առաջին կին ովկիանոսագետը ազգութեամբ հայ, ֆրանսացի բնախոյզ Անիտա Կոնտին Կարագոշեան է։
  • Կարծիք յայտնուած է, թէ Ովկիանոս հատող առաջին հայը եղած է Մարտիրոս Երզնկացին։ Բիսկաեան ծովագնացներու հետ Կարիբեան ովկիանոսով նաւարկութիւն կատարած է Քրիստափոր Գոլոմբոսի օրինակով "նոր երկիրներ երթալու համար" ։
                                     

2. Արտերկրային Ովկիանոսներ

Այս պահուն Երկիրը միակ յայտնի մոլորակն է եւ միակը Արեգակնային համակարգին մէջ, որ ունի մեծ կայուն յեղուկ ջրի մարմիններ իր մակերեււյթի վրայ։ Այնուամենայնիւ, կենթադրուի, որ միւս երկնային մարմինները նոյնպէս կրնան ունենալ մեծ ովկիանոսներ։

                                     

2.1. Արտերկրային Ովկիանոսներ Մոլորակներ

Գազային հսկաներ, Յուպիտերը եւ Սատուրնը, ըստ այսօրուան տուեալներու, չունին պինդ մակերեւոյթ, եւ ատոր փոխարէն ծածկուած են յեղուկ ջրածնի շերտով, այնուամենայնիւ անոնց երկրաբանութիւնը մինչեւ վերջ չէ ուսումնասիրուած։ Ատոր փոխարէն սառցէ հսկաներ, Ուրանը եւ Նեպտունը կրնան պարունակել հսկայական յեղուկ ջուրի օոկիանոսներ մթնոլորտի խորքին մէջ, սակայն այս մոլորակներու ներքին կառուցուածքը նոյնպէս բաւարար չէ ուսումնասիրուած։

Գիտական հանրութիւնը կը քննարկէ Մարս մոլորակի վրայ, անոր հիւսիսային կիսագունդին մէջ, անցեալին ովկիանոսի գոյութեան հնարաւորութիւնը, ինչպէս նաեւ թէ ինչ կրնար պատահել անոր հետ։ Վերջերս Մարս Էքսփլորեյշն Ռովեռ մարսագնացը հաստատեց այն փաստը, որ գոնէ մէկ վայրին մէջ, Մարսի վրայ եղած է երկարաժամկէտ պահպանուած ջրամբար, սակայն ատոնցմէ աւելին ոչ մէկ հաստատուած տեղեկութիւններ չկան։

Աստղագետները կը համարեն, որ Վեներան ունեցած է յեղուկ ջուր եւ հնարաւոր է նաեւ ովկիանոսներ իր պատմութեան վաղ ժամանակաշրջանին մէջ։ Եթէ նոյնիսկ ատոնք գոյութիւն ունեցած են, հետագային անհետացած են մակերեւոյթի փոփոխութիւններու հետեւանքով։



                                     

2.2. Արտերկրային Ովկիանոսներ Բնական Արբանյակներ

Գիտնականները կը կասկածին, որ Տիտան եւ Եւրոպա, ու աւելի քիչ հաւանականութեամբ Կալիստո, Գանիմեդ եւ Տրիտոն արբանեակներու վրայ գոյութիւն ունի յեղուկ ջուրի համընդհանուր շերտ, որ կը բաժնէ կեղեւը մանտիայէն։ Կարծիք կայ, որ Իոյի վրայ գոյութիւն ունի մագմայի ովկիանոս։ Գեյզերներ գտնուած են Սատուրնի արբանեակ Էնցելադի վրայ, սակայն ատոնց առաջացման պատճառը դեռեւս պարզ չէ։ Միւս սառցէ արբանեակները նոյնպէս կրնան ունենալ ընդերքային ովկիանոսներ, կամ հնարաւոր է որ երբեւէ ունեցած են, եւ այժմ ատոնք սառցակալած են։

Յեղուկ հիդրոկարբոնատներու հսկայական ծաւալի մարմիններ կան Սատուրնի Տիտան արբանյակի վրայ, չնայած անոնք այնքան մեծ չեն որպիսի կը համարուին ովկիանոսներ, սակայն երբեմն ատոնք կանուանեն լիճեր կամ ծովեր։ Կասսինի սարքի նախնական տուեալներով արբանեակի վրայ յայտնաբերուած էին միայն չորացած գետերու հուներ եւ ջրամբարներ, որոնք կը խօսէին այն մասին, որ Տիտանը կորցուցած էր իր մակերեւութայն յեղուկները։ Սակայն վերջերս կատարվուծ Կասսինիի մերձեցման ընթացքին, հստակօրէն պարզուեցաւ, որ Տիտանի վրայ գոյութիւն ունին յեղուկ հիդրոկարբոնատներու ջրամբարներ բեւեռային շրջաններուն մէջ։ Կարծիք կայ, որ Տիտանը ունի ընդերքային ջուրէն կազմուած ովկիանոս, որուն վերին շերտը խառնուած է հիդրոկարբոնատներու հետ։

                                     

2.3. Արտերկրային Ովկիանոսներ Գաճաճ Մոլորակներ եւ Տրանսնեպտունային Մարմիններ

Ըստ առկայ տուեալներու Սերեսի ընդերքին մէջ, ժայռային միջուկը շրջապատուած է սառոյցէն կազմուած մանտիայով եւ հնարաւոր է, որ ունի յեղուկ ջուրի ովկիանոս իր մակերեւույթի տակ։

Մեծ տրանսնեպտունային մարմիններու մասին չկան բաւարար տեղեկութիւններ, որպէսզի կարելի ըլլայ ենթադրել անոնց ներքին կառուցուածքին մէջ, բաժանիչ շերտի գոյութիւնը, ուր կրնայ ըլլայ ովկիանոս, այնուամենայնիւ Պլուտոնի, Էրիսի, Սեդնայի եւ Օրկի ռադիոակտիւ տրոհման բնորդներ, ցոյց կու տան, որ անոնք ունին ովկիանոսներ սառցէ կեղեւներու տակ, մօտ 100-180 կք հաստութեամբ։

                                     

2.4. Արտերկրային Ովկիանոսներ Արեգակնային Համակարգէն Դուրս

Արեգակնային համակարգէն դուրս գտնուող որոշ մոլորակները եւ բնական արբանեակները կրնան ունենալ ովկիանոսներ, մինչեւ իսկ հնարաւոր է, որ ատոնք ըլլան ջրային ովկիանոսներ, ինչպէս այդ Երկրի վրայ է։ Ատոնք երկրանման մոլորակներ են, որոնք կը գտնուին բնակելի գօտիին մէջ կամ ինչպէս այդ կանուանուի "Յեղուկ ջուրի գօտիին մէջ" ։ Սակայն ատոնց վրայ ովկիանոսներու գոյութեան վերջնական ճշգրտումը չափազանց դժուար է եւ ոչ հաւաստի, նոյնիսկ սպեկտրային ուսումնասիրութիւններու օգտագործմամբ։

Տեսական ձեւերու կիրառմամբ ենթադրուած է, որ մեծ հաւանականութեամբ GJ 1214 b մոլորակի զանգուածի մօտ 75%-կը կազմէ հազվագիւտ սառոյց VII-ը։

Բոլոր միւս հնարաւոր թեկնածուներու մասին խոսակցութիւնները հիմնվուծ են զուտ ենթադրութիւններու վրա՝ անոնց զանգուածէն եւ բնակելի գօտիին մէջ, դիրքէմ ելլելով ընդգրկել, այնուամենայնիւ անոնց կառուցուածքի մասին չափազանց քիչ տեղեկութիւններ կան։ Որոշ գիտնականներ կենթադրեն, որ Կեպլեր-22b-ն "ովկիանոսանման" մոլորակ է։ Առաջարկուած է բնորդ, ըստ որուն Գլիսէ 581 d-ն կրնայ ունենալ մակերեւութային ովկիանոս։ Գլիսէ 436 b-ն կենթադրուի, որ ունի "տաք սառոյցի" ովկիանոս։ Արտերկրային արբանեակները որոնք կը պտտին բնակելի գօտիին մէջ, գտնուող գազային հսկաներու շուրջ նոյնպէս տեսականօրէն կրնան ունենալ մակերդւութային ովկիանոսներ։