Back

ⓘ Շնչարգելք




Շնչարգելք
                                     

ⓘ Շնչարգելք

Շնչարգելքը զանազան պատճառներով յառաջացած եւ պարբերաբար կրկնուող շնչահեղձութիւն է: Յաճախ անիկա կը կոչուի ծանրաշունչ եւ ազմ:

Շնչարգելքը երկարատեւ եւ անհակաշռելի irriversible թոքային հիւանդութիւն մըն է, որ կը յատկանշուի շնչահեղձութեամբ եւ շնչասլոցով wheeze:

Ամբողջ երկու թոքերն են որ կախտահարուին եւ անոնց ցնցուղներու bronchi եւ ցնցղիկներու bronchioles կծկումով կը յառաջանայ շնչարգելքը: Անիկա կը պատահի ընդհանրապէս որեւէ մէկ տարիքի, բայց եւ այնպէս ան հազուադէպ է մանուկներու մօտ: Անիկա առաւելաբար կը տեսնուի քաղաքներու մէջ ապրող հաւաքականութիւններու մէջ:

Շնչարգելքը համատարած հիւանդութիւն մըն է բոլոր երկիրներու մէջ։ Տարուէ տարի շնչարգելքէ տառապող հիւանդներուն թիւը կը բազմապատկուի: Ըստ միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու ուսումնասիրութիւններուն ամբողջ աշխարհի բնակչութեան մօտաւորապէս եօթը առ հարիւրը կը տառապի շնչարգելքէ:

                                     

1.1. Ախտապատճառներ Հիմնական ախտապատճառները

  • Ծխախտոտի ծուխ.
  • Դեղերու եւ սննդանիւթերու գերզգայնութիւն.
  • Մարմնական ընդհանուր գերզգայնութիւն general allergy.

Ծխողը անմիջականօրէն եւ առաւելաբար ինք կը վնասուի ծխախոտի պարունակած թունաւոր նիւթերէն, իսկ իր շուրջը գտնուողները նոյնպէս կը վնասուին, բայց աւելի նուազ տարողութեամբ եւ երկրորդական ձեւով:

  • Փոշիով եւ բեղմնափոշիով pollen ապականած միջավայրի օդի ներշնչում.
  • Ժառանգական-ծինային հակամէտութիւն genetic disposition.
  • Զանազան տեսակի թունաւոր կազերու, քիմիական նիւթերու եւ ներկերու ներշնչում.

Այն անձերը որոնք շնչարգելքի ծինային հակամէտութիւն ունին դիւրաւ կախտահարուին շնչարգելքով, երբ ենթարկուին վերոյիշեալ ախտապատճառներուն:

  • Ստամոքսա-որկորային յետադարձութիւն gastro-esophageal reflux

Տեսնուած է, որ այս հիւանդութիւնը ունեցող անհատներուն մեծամասնութիւնը կախտահարուին շնչարգելութենէ:

                                     

1.2. Ախտապատճառներ Երկրորդական ախտապատճառները

  • Ֆիզիքական գերյոգնութիւն եւ մարմնամարզ.
  • Դաշտանի եւ յղութեան շրջանին տեղի ունեցող ճնշուածութիւն եւ հոգեկան վերիվայրումներ
  • Զգացական-հոգեբանական խանգարումներ.
  • Խոնաւ եւ պաղ կամ տաք մթնոլորտ, մշուշ.
  • Հոտաւէտ նիւթեր՝ անուշահոտ, օճառ.

Երկրորդական ախտապատճառները առանցնաբար՝ հիմնական ախտապատճառներու բացակայութեան, չեն կրնար յառաջացնել շնչարգելքը: Սակայն անոնք կը զօրակցին հիմնական ախտապատճառներուն եւ կամ կը գրգռեն զանոնք ու կը պատճառեն կանխահաս շնչարգելք:

                                     

2. Ախտանշաններ

Շնչարգելքի յատկանշական ախտանշանները հետեւեալներն են.

  • Կարճատեւ ներշնչում եւ արտաշնչում ու արագ շնչառութիւն.
  • րծքավանդակի chest wall ճնշում-նեղութիւն
  • Շնչասլոց ներշնչումի եւ արտաշնչումի ընթացքին.
  • Չոր հազ, որ աւելի զգալի կըլլայ գիշեր ատեն եւ քունի ընթացքին.

Այս ախտանշանները՝ բոլորը նոյն ձեւով եւ նոյն ուժգնութեամբ չեն պատահիր շնչարգելքէ տառապող անհատներուն: բազմաթիւ հիւանդներ կապրին որոշ ժամանակաշրջան մը առանց որեւէ մէկ ախտանշանի եւ յանկարծ որոշ գրգռիչ պատճառով մը կը սկսին մնայուն շնչարգելքի ուժգին ախտանշանները: Ուրիշներ ամէնօրեայ ախտանշաններով կապրին, բայց մնայուն տառապանքով: Յաճախ ախտանշանները երեւան կու գան մարմնամարզանքի ընթացքին եւ կամ ժահրային շնչառական պարզ հիւանդութեամբ մը եւ նոյնիսկ պարզ հարբուխի հետ միասին:

Շնչարգելքէ ախտահարուած անհատներուն մեծամասնութիւնը դեղադարմանումներով կապրին եւ կը գործեն գրեթէ բնական պայմաններու մէջ։ Սակայն անակնկալ որոշ գրգռիչ ազդակներու յայտնաբերումով անոնցմէ շատերը կունենան շնչարգելքի ուժգին նոպա-ախտաժամ asthmatic attack եւ կը մատնուին ամբողջական անգործութեան: Շնչարգելքի ուժգին նոպայի ախտաբանական պատճառները հետեւեալներն են՝ անակնկալ եւ արտառոց զօրութեամբ ցնցուղներու կծկում-նեղացում, ցնցուղներու ներքին մակերեսի ջրուռեցք, եւ առատ թանձր խուխի արտադրութիւն: Այս բոլորը կը յառաջացնեն ուժգին նոպայական շնչարգելքը իր ախտանշաններով՝ ներշնչումի եւ արտաշնչումի բարձր շնչասլոց, թանձր խուխով հազ, կրծքավանդակի սուր ճնշումաւոր ցաւ, վիզի մկաններու պրկում, խօսելու դժուարութիւն, առատ քրտինք, անհանդարտութիւն, կապտախտ cyanosis՝ կապոյտ շրթունքներ եւ մատներու եղունքներ, եւ մթագնութիւն: Այս ուժգին նոպայական շնչարգելքը երբեմն վատ զարգացումներով, անգիտակցութեամբ եւ մահաքուն coma վիճակով, կը վերածուի լուրջ եւ մտահոգիչ կացութեան մը, որ կը կարօտի շտապ բժշկական հիւանդանոցային խնամքի եւ շտապ միջոցառումներու: Այս հանգրուանին հիւանդին կը կիրարկուի թթուածին՝ արուեստական շնչառական սարքի artificial respirator միջոցաւ:



                                     

3. Զատորոշում

Շնչարգելքը պէտք է զատորոշուի կարգ մը այլ հիւանդութիւններէ.

Անչափահասներու եւ մանուկներու պարագայ

  • Ժահրային ցնցղատապէ bronchitis,
  • Օտար մարմիններու թոքային ներշնչումէ.
  • Շնչափողային tracheal եւ ցնցուղներու ուռերէ,
  • Քիթի եւ խոռոչային sinus գերզգայնութենէ.
  • Խռչափողային larynx ընդոծին թաղանթէ congenital web.
  • Խռչափողի աճառային թուլացումէ laryngomalacia.

Չափահասներու պարագայ

  • Մնայուն ցնցղատապէ.
  • Փքռոյցէ emphysema.
  • Ձայնալառային հիւանդութիւններէ
  • Թոքային խլիրդէ.
  • Սրտի կաթուածէ myocardial infarction եւ սրտի աշխատանքի վատթարացումէ heart failure.

Յաճախ շնչարգելքին կուղեկցին վարի շնչառական համակարգի մանրէական բորբոքումներ, որոնք կը յայտնուին ջերմով, դողով, քրտինքով եւ խուխով հարուստ հազով:

Շնչարգելքի ախտանշանները կը դիւրացնեն անոր ախտաճանաչումը: Բժիշկը կը կատարէ բժշկական մանրակրկիտ ընդհանուր քննութիւն, կը լսէ թոքերը ընկալուչով stethoscope եւ կը կատարէ թոքերու Ք K ճառագայթային նկարահանում:

                                     

4. Բուժում

Շնչարգելքը հիմնական դարմանում չունի: Սակայն անոր ախտանշանները եւ մանաւանդ շնչարգելութիւնը մեղմացնելու միտումով կը գործածուին կարգ մը դեղեր, որոնցմէ կարեւորագոյններն են.

  • Հակագերզգայնութեան դեղեր.
  • Corticosteroid դեղեր՝ ներերակային կամ բերնի ճամբով.
  • Հակամանրէական դեղեր՝ բորբոքումի գոյութեան պարագային
  • Ցնցուղները ընդլայնող դեղեր bronchodilators, որոնք կը գործածուին ներշնչումով inhalation.
  • Դիմադրողականութիւնը զօրացնող դեղեր.
  • Թթուածինի ներարկում՝ բերնի կամ քիթի ներշնչումով, ինչպէս նաեւ արուեստական շնչառական սարքով.

Այս դեղադարմանամիջոցներու կողքին պէտք է հակակշռել շնչարգելքի գրգռիչները:

Պէտք չէ մոռնալ նաեւ, որ շնչարգելքով ախտահարուած տարեցներու եւ մանուկներու խնամքը յաւելեալ ուշադրութեան կը կարօտի:

Շնչարգելքը կանխարգիլելի է մեծ մասամբ, պարզապէս խուսափելով անոր ախտապատճառներէն, որոնց կարեւորագոյնը ծխախոտն է: