Back

ⓘ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն




Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն
                                     

ⓘ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն

Նախիջեւանը պատմական Հայաստանի մասը եղած է։ Այնտեղ զարգացած եղած է մշակոյթը, որուն վառ ապացույցը կը հանդիսանան Ջուղայի հայկական գերեզմանոցի հազարաւոր խաչքարերը։ Այժմ Նախիջեւանը հայաթափուած է եւ ապօրինաբար բռնակցուած Ազրպէյճանի Հանրապետութեան։

16 Մարտ 1921-ին Խորհրդային Ռուսաստանը եւ Թուրքիան Մոսկուայի մէջ կնքեցին պայմանագիր, ըստ որուն Նախիջեւանը կը յանձնուէր Խորհրդային Ազրպէյճանի խնամակալութեան։ Միջազգային իրաւունքի տեսակէտէն ատիկա միանշանակ ապօրինի պայմանագիր էր։ Երկու երկիրներ իրենց իսկ կողմէն ինքնիշխան ճանչուած երրորդ պետութեան տարածք մը կը յանձնէին չորրորդ պետութեան մը՝ առանց իրենց մասնակցութեան եւ նոյնիսկ կարծիքը հարցնելու։

                                     

1. Աշխարհագրութիւն

Նախիջեւանը ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածքը իր պատմական գաւառներով Հայկական լեռնաշխարհի բնական յարմարաւէտ պայմաններ ունեցող եւ գեղեցկատես անկիւններէն մէկն է։ Անոր այժմեան տարածքը 5368 քմ² է, որ ձգուած է հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Ամբողջ մակերեւոյթը խազատուած է բազմաթիւ մեծ ու փոքր լեռնագիւղերով եւ զիրար զուգահեռուելով կը ձգուին դէպի մեծ ու փոքր դաշտերն ու գետահովիտները։ Այս կազմուածքով յառաջացած են բազմաթիւ նեղ ու խոր կիրճեր, հովիտներ։ Ունի մօտ 170 քմ երկարութիւն եւ ամենալայն մասին մէջ 70-75 քմ լայնք։ Լեռնաշխարհը կը բաժնուի բնակլիմայական պայմաններով իրարմէ տարբերող երկու մասէ, որուն լեռնային մասը հարթավայրայինի նկատմամբ ունի 1300-1500 մ բարձրութիւն։ Այսպէս տարածքի հարթավայրային մասը կամ տարածքի 63%-ը, ծովի մակարդակէն կը գտնուի 750-1500 մ բարձրութեան վրայ, միջլեռնային մասը կամ տարածքի 30%-ը՝ 1500–2500 մ, իսկ բարձրլեռնային մասը կամ տարածքի 7%-ը՝ 2500-3500 մ բարձրութեան վրայ։ Ամենացած կէտը Գողթն գաւառի Քոթամ գիւղի մօտ է, որ ծովու մակարդակէն ունի 600 մ բարձրութիւն, իսկ ամենաբարձր կէտը Կապուտջուղ լեռնագագաթն է, որ ունի 3806 մ բարձրութիւն։ Կլիման այստեղ բարեխառն է։ Ձմրան սովորաբար կըլլայ 15°–20°, իսկ ամրան՝ +35° +38°։ Իրանի հետ ունի 163 քմ սահման, որ կը սկսի Գողթն գաւառի Քոթամ գիւղի մօտէն մինչեւ Շարուր գաւառի Տահնա լեոնաբլուրը։ Այստեղէն ալ Նախիջեւանը ընդամէնը 11 քիլոմեթրով սահմանակից է Թուրքիոյ հետ։

Նախիջեւանի պատմական գաւառներու գրաւած տարածքին մէջ կայ 130-էն աւելի անուանակոչումներ ունեցող մեծ ու փոքր լեռներ, չորս տասնեակէն աւելի ձորեր ու ձորակներ, երեք տասնեակի հասնող դաշտեր ու գետահովիտներ, հինգ բարձրլեռնային փոքրիկ ու քաղցրահամ լճակներ։ Նախիջեւանի տարածքը եզերող Զանգեզուրի եւ Վայքի լեռնաշղթաներու խորխորատ, մեծ ու փոքր ձորերէն ու ձորակներէն կը սկզբնաւորուին եւ կը հոսին մօտ 400 գետեր ու գետակներ։ Այդ գետերէն 330-ը ունին մինչեւ 5 քմ երկարութիւն, 31-ը՝ 6-10 քմ, 24-ը՝ 11-25 քմ, 7-ը՝ 26 - 50 քմ և 4-ը՝ 51-100 քմ երկարութիւն։ Այս գետ-գետակները, ինչպէս նաեւ լճակները կը սնին մակերեսային եւ ստորերկրեայ ջուրերով ու մթնոլորտային տեղումներով։ Այս լեռնաշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ կը բխին նաեւ 200-ի հասնող մեծ ու փոքր հանքային աղբիւրներ, կան բնական ու ձեոակերտ այլեւայլ յուշարձաններ, որոնց շուրջը հազարամեակներ աոաջ մեր նախնիները հիմնած են իրենց բնակավայրերն ու բերդաքաղաքները, ստեղծած նիւթական ու հոգեւոր մշակույթը։ Ահա այս ամէնէն ստորեւ զետեղած ենք այն կարեւոր տեղանքները, որոնք կը բնորոշեն Նախիջեւան լեռնաշխարհը, որոնց մէկ մասին հետ կապուած են նաեւ դարերու խորքէն եկող յուշ ու աւանդութիւն, եղելութիւն եւ արդէն սրբութեան վերածուած պատմական յիշողութիւն։

                                     

2. Վարչական Բաժանում

Ազրպէյճանի կազմին մէջ գտնուող Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւնը բաժնուած է 7 շրջաններու եւ մէկ մայրաքաղաքի՝

  • Սատարակի շրջան ազրպ.՝ Sədərək rayonu,
  • Շարուրի շրջան ազրպ.՝ Şərur rayonu։
  • Շահպուզի շրջան ազրպ.՝ Şahbuz rayonu,
  • Պապեկի շրջան ազրպ.՝ Babək rayonu,
  • Նախիջեւան ազրպ.՝ Naxçıvan - մայրաքաղաք,
  • Ջուղայի շրջան ազրպ.՝ Culfa rayonu,
  • Որդուարի շրջան ազրպ.՝ Ordubad rayonu,
  • Քենկերլիի շրջան ազրպ.՝ Kəngərli rayonu,
                                     

3. Արտաքին Յղումներ

  • Monumental loss: Azerbaijan and the worst cultural genocide of the 21st century
  • Նախիջեւանի մասին յօդուած yerablur.am կայքէջին վրայ
  • "Նախիջեւանի ԻՍՍՀ հայկական յուշարձանները", Արգամ Այվազեան
  • ՆԻՀ պաշտօնական կայքէջը
  • Djulfa Virtual Memorial and Museum - Documenting Cultural Destruction in Azerbaijan
                                     
  • Մեղրիի միջանցք որպէսզի Ատրպէյճան միանայ իր կազմին մէջ ընդգրկուած Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան եւ հետեւաբար Թուրքիոյ Դեկտեմբեր 2015 - ի հանրաքուէին
  • Ղարաբաղը ինքնավար մարզ պիտի դառնար Շուշի կեդրոնով Որոշման այսպիսի շրջադարձային փոփոխութեան Իոսիֆ Սթալին կը միջամտէ Հայաստանի կառավարութիւնը Նախիջեւանի գաւառէն
  • պետութիւն, որոնցմէ չորսը Ապխազիայ, Չինաստանի Հանրապետութիւն Հիւսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետութիւն գրեթէ ճանչցուած են Չճանչցուած պետութիւններէն
  • կը կառուցուին Այսպիսով մինչեւ Զ. դարու կէսերը Արցախ աշխարհը խաղաղ եւ ինքնավար շրջան մը կ ապրի Սակայն ամէն ինչ կը փոխուի Է. դարու սկզբը, երբ Հայոց երկիր
  • հայրենիք Հայրը Եղիան, ծնած է Օրտուպատի մօտակայքը ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն Ազրպէյճան եւ 13 տարեկանին Թիֆլիս տեղափոխուած է 25 տարեկանին
  • Ընտանիքին չորս երեխաներէն Նժդեհը փոքրն էր: Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Նախիջեւանի ռուսական դպրոցին մէջ, ապա Թիֆլիսի ռուսական քիմիաքիտական համալսարանին
  • Սամուէլեան Ծնած է 8 Մարտ 1915 1915 - 03 - 08 Ծննդեան վայր Օրտուպատի Շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Մահացած է 4 Դեկտեմբեր 2005 2005 - 12 - 04

Users also searched:

covic cov hayastan,

...
...
...