Back

ⓘ Յունարէն




                                               

Հին Յունարէն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Լեզու Հին յունարէն, հնդեւրոպական լեզուախմբի լեզու, յունարէնի նախնին, որը տարածուած է յունական մարդաշխարին մէջ մ.թ.ա. 2 հազարամեակէն մինչեւ մ. թ. V դար։ Կառանձնացուի՛ն լեզուի զարգացման տարբեր ժամանակահատուածներ՝ նախայունարէն XX-XVII դարեր մ.թ.ա., միկեներէն XVI-XII դարեր մ.թ.ա., պոստմիկեներէն XI-IX դարեր մ.թ.ա., յնամենի VIII-VI դարեր մ.թ.ա., դասական V-IV դարեր մ.թ.ա., յելենիստական III դար մ.թ.ա. - IV դար մ.թ.ա.։ Լեզուի զարգացման ամէն աստիճանին եղաց են զգալիօրէն տարբերուող բարբառներ։ Հին յունարէնը Պտղոմեոսի, Հոմերոսի եւ այլ դասական յոյն գրողների լեզուն էղաց էր։ Միջին դարերո ...

                                               

Երեքշաբթի

Հայերէնով Երեքշաբթի, վրացերէնով სამშაბათი - սամշաբաթի, բաշկիրերէնով шишәмбе - շիշամբէ, տաճկերէնով сешанбе-սեշամբէ եւ թաթարերէն сишәмбе-սիշամբէ բառացի կը նշանակէ երեք օր շաբաթէն: Հին Հռոմի մէջ անուանումը նուիրուած էր Մարսին ֆր.՝ Mardi, իտալ.՝ Martedì, հիւսիսգերմանական ցեղերու մօտ ի պատիւ Տիւրի նով.՝ Tysdag, որ անդրադարձած է հռոմէական եւ գերմանական լեզուներու վրայ: Լատիներէնով Երեքշաբթին կը կոչեն dies Martis "Մարսի օր" եւ կը համարուի յունարէն ἡμέρα Ἄρεως Արեսի օր թարգմանութիւնը: Շաբթուան եօթ օրերու զուգորդումը եօթ դասական մոլորակներու հետ հաւանաբար կու գայ հելլենական ժամանակաշրջանէն: Ա. եւ Գ ...

Յունարէն
                                     

ⓘ Յունարէն

Յունարէն, կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուաընտանիքին։ Ներկայիս լեզուն կը գործածուի 15 միլիոն մարդոց կողմէ։ Յունաստանի եւ Կիպրոսի պաշտօնական լեզուն յունարէնն է։ Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման յունարէնը կը գրաւէ 74-րդ դիրքը։

Յունարէնը կարեւոր դեր ունեցած է Եւրոպայի պատմութեան մէջ, յատկապէս՝ Արեւմուտքի եւ Քրիստոնէութեան համար: Հին յունական գրականութիւնը ազդած է արեւմտեան գրականութեան վրայ, յատկապէս Պղատոնի երկխօսութիւնները եւ Արիստոտելի աշխատութիւնները։

Յունահռոմէական դասական ժամանակաշրջանին յունարէնը իբրեւ միջբարբառային լեզու lingua franca լայնօրէն տարածուած է միջերկրածովեան երկիրներուն մէջ։

                                     

1. Պատմութիւն

Յունարէնի զարգացման շրջաններ.

  • Միքէնական յունարէն, գործածուած եւ զարգացած Հոմերական Երկերու շրջանին
  • Արդի յունարէն 1700-էն մինչեւ մեր օրերը
  • Հելլենիստական շրջան Ք․ա. 4-րդ - 8-րդ դար
  • Դասական Հին յունարէն Ք․ա. 14-րդ - Ք․ա․ 4-րդ դար,
  • Միջնադարեան յունարէն, 700 - 1700)
  • Նախնայունարէն.≈ Ք.ա. 17-րդ դարէն սկսեալ

Հին յունարէնը բաժնուած էր բազմաթիւ բարբառներու։ Ընդունուած է առանձնացնել բարբառներու չորս խումբ՝ արեւելեան հոնիական, ատտիկեան բարբառներ, արեւմտեան դորիական, արկդոկիպրոսեան հարաւախէյան եւ էոլեան հիւսիսախէյան։ Ատտիկեան բարբառի հիման վրայ ալ հետագային Ալեքսանդր Մակետոնացիին արշաւանքներէն ետք ձեւաւորուած է համայունական լեզուն՝ այսպէս կոչուած կոյնեն κοινή, որ դարձաւ պաշտօնական ու խօսակցական լեզու Միջերկրական Ծովու արեւելեան ափին ձգուող հսկայական տարածքներուն։ Կոյնէէն առաջացած են ժամանակակէն յունարէնի գրեթէ բոլոր բարբառները։ Բացառութիւն կը կազմէ մէկուսացած ցակոնեան բարբառը կամ լեզուն յուն.՝ τσακωνικά, որ աւանդաբար առաջացած կը համարուի դորիական բարբառէն։

Հին յունարէնի քերականական կառուցուածքը բաւական բարդ էր. գոյականը ունէր հոլովման երեք տիպ, հինգ հոլով, բայը ունէր խոնարհման մի քանի տիպ, բազմաթիւ էին դերանունները, նախդիրներն ու մասնիկները։

XIX-XX դարերուն, Յունաստանի մէջ գոյութիւն ունէր լեզուի երկու տարբերակ՝ քաթարեւուսա καθαρεύουσα, որ կը բխէր յունական գրականութեան աւանդութիւններէն եւ կը հետեւէր գիրի հին յունական նորմերուն, բայց ժամանակակէն արտասանութեամբ, եւ XIX դարուն առաջացած դիմոտիկան δημοτική։ 1976 թուականէն Յունաստանի պաշտօնական լեզուն դիմոտիկան է քաթարեւուսայի որոշ տարրերով։

Մինչեւ 1982 թուականը գրութեան մէջ կօգտագործուէր դիակրիտիկ նշաններու հարուստ համակարգ, սակայն բանաւոր խօսքին մէջ այդ նշաններով արտայայտուող տարբերութիւնները այլեւս չէին նկատուէր, ուստի 1982 թուականէն պաշտօնապէս կը գործածուի միաբնոյթ համակարգ։

                                     

2. Քերականական Համակարգը

Գոյական Անուն

Գոյականը ունէ քերականական երեք սեռ, երկու թիւ եզակի, յոգնակի։ Հոլովները չորսն են՝ ուղղական, սեռական-տրական, հայցական, կոչական։ Ինչպէս Պալքանեան տարածաշրջանի շատ լեզուներուն մէջ, այնպէս ալ նոր յունարէնին մէջ, սեռականի ու տրականի իմաստները խառնուած են կարտայայտուի հին սեռականի ձեւով։ Այսինքն՝ հին յունարէնի տրականի փոխարէն կը գործածուի սեռական հոլովաձեւը կամ հայցական հոլովաձեւը σε նախդիրի հետ։

Գոյականներու հոլովման օրինակներ՝

Արական սեռ.

Իգական սեռ.

Չեզոք սեռ.

Ժամանակէն յունարէնի մէջ, սեռական հոլովաձեւը, ինչպէս նշուեցաւ վերը, կը կատարէ ինչպէս սեռականի, այնպէս ալ տրականի գործառոյթ։ Օրինակ՝ ես գիրքը կու տամ աղջկան արտայայտութիւնը յունարէն կըլլայ՝ δίνω το βιβλίο της κοπέλας ← η κοπέλα, թէեւ աւելի տարածուած է այս դէպքին մէջ գործածել σε նախդիրն ու հայցական հոլովը δίνω το βιβλίο στην κοπέλα στην = σε + την։

                                     

3. Հայ-յունական Լեզուական Առնչութիւններ

Հայ-յունական լեզուական առնչութիւնները սկսած են հայերէնի նախագրային շրջանէն մ.թ.ա. VI-IV դդ., ատոնք աւելի խորացած են Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշաւանքներով, այնուհետև յունական մշակութային եւ կրօնադաւանաբանական ազդեցութեամբ։ Հայաստանի մէջ, մնացած են դրամներ յունարէն մակագրութիւններով։ Հայաստանի մէջ, յունարէնէն փոխառեալ բառերը բաւական շատ են. ատոնց մէջ կան անձնանուններ՝ Աթանաս, Անդրեաս, Անտոն, Բարսեղ, Գէորգ, Գրիգոր, Հեղինե, Ղազար, Ղեւոնդ, Պետրոս եւ այլն, եւ հայերէնի բառապաշարի տարբեր շերտերուն վերաբերող բառեր՝ ադամանդ, արգասիք, բէմ, զմուռս, կամար, կարկին, մետաքս, պալատ, սպունգ, ստամոքս եւ այլն։ Յունարէնէն փոխառութիւններու թիւը հայերէնում աւելի մեծցած է, երբ հայերը սկսած են յունարէնէն թարգմանել գիտութեան այլևայլ բնագաւառներուն վերաբերող երկեր, որմով եւ սկիզբ դրուած է յունաբան հայերէնին։ Յունարէնէն փոխառեալ շատ բառեր եւ քերականական մասնիկներ գործածական են ժամանակէն հայերէնին մէջ։

                                     
  • նշանակէ բարի հրեշտակ բարի լրաբեր տիրոջ կողմէ ուղարկուած աւետաբեր յունարէն αvγαϑοvς բարի, ανγγελος հրեշտակ, լրաբեր Ագաթանգեղոսը հեղինակ է հայ
  • Αρχιπέλαγο եզրով կը բնորոշէին ձեւազեղծութիւն յունարէն Էգէական Ովկիանոս Αιγαίο πέλαγος անուանման Ժամանակակից յունարէն լեզուն այս անուանումով այժմ Ծովուն կղզիներուն
  • աշխարհի 6 աշխարհամասերէն մէկը, կը կազմէ Եւրասիոյ արեւմտեան մասը Եւրոպա յունարէն բառը կը նշանակէ արեւմուտք Եւրոպա անունը ծագած է հին յունական դիցաբանութեան
  • Կոստանդնուպոլիս յունարէն Κωνσταντινούπολις Քոնսթանտինուփոլիս, ἡ Πόλις Փոլիս լատիներէն Քոնսթանտինոփոլիս, պուլկարերէն Цариград Ձարիկրատ քաղաք, որ ժամանակին
  • ամիսը Մարտի փոխարէն, Յունուարը հանդիսացաւ եւ անոր անուան հիմքին մէջ մնաց յունարէն դեկտեմբրիս բառը, այսինքն տասներորդ ՀՀ - ի մէջ ձմրան առաջին ամիսն է
  • թարգմանութիւններն էին, ինչպէս Առաքել յունարէն Ապոստալ Յարութիւն յունարէն Անաստաս Աստուածատուր յունարէն Թէոդորոս Խաչիկ յունարէն Ստաւրի Մխիթար եբրայերէն
  • Ոսկորները լատիներէն Os, յունարէն οστούν մեր մարմինը կը շալկեն ու ձեւ կու տան անոր: Անոնք նաեւ կը պաշտպանեն մեր ներքին գործարանները: Երբ կը ծնինք, մեր
  • Ուղեղ լատիներէն cerebrum, հին յունարէն ἐγκέφαλος կեդրոնական նիարդային համակարգի օրկան Տեղադրուած է գանկի խոռոչին մէջ, անոր զանգուածը կը տատանի 1300 - 1400
  • Ծնունդ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ համար Ս. Ծնունդ եւ Աստուածայայտնութիւն, յունարէն Ή κατά σάρκα Γέννησις τού Κυρίου καί Θεού καί Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού
  • ազատի տունէն Հայաստանի մէջ ստացած է յունական կրթութիւն Տիրապետած էր յունարէն լեզուին, պարսկերէնին, ասորերէնին, վրացերէնին Սկզբնական շրջանին սկսած է
  • Կաթոլիկութիւն յունարէն յուն. καvθολικοvτητα ընդհանրականութիւն քրիստոնէութեան հիմնական ուղղութիւններէն, հետեւորդներու թիւով քրիստոնէութեան ամենախոշոր

Users also searched:

...
...
...