Back

ⓘ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի




                                     

ⓘ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

Յովհաննէս Օձնեցի – 728, գիւղ Արդուի, թաղուած է եկեղեցւոյ բակին մէջ), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 717 թուականէն մինչեւ 728 թ., աստուածաբան, իմաստասեր, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ կողմէն դասուած է սուրբերու շարքին։ Կաթողիկոսական գահին Յովհաննէս Գ. Օձնեցին նախորդած է Եղիա Ա Արճիշեցին, յաջորդած՝Դաւիթ Ա Արամոնեցին։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ուսանած է Թէոդորոս Քռթենաւորի մօտ Այրարատի Արագածոտն գաւառին մէջ, այնուհետեւ՝ Սիւնեաց դպրոցին մէջ։ Եպիսկոպոս ձեռնադրուելէ ետք կարգուած է տեղեկութեամբ մը՝ Արագածոտն գաւառի, իսկ որոշ ուսումնասիրողներու կարծիքով՝ Գուգարաց նահանգի թեմերէն մէրկուն առաջնորդը։ Կաթողիկոս ընտրուելէն ետք՝ 719 թուականին կը մեկնի Արաբական խալիֆայութեան մայրաքաղաք՝ Դամասկոս, Օմար ամիրապետէն կը խնդրէ թեթեւացնել Հայ եկեղեցւոյ հարկային լուծը, բռնի կրոնափոխ չընել հօր եւ առաքելադաւաններուն, դադարեցնել հալածանքները։ Ամիրապետը կ՝ ընդառաջէ Յովհաննէս Օձնեցիի խնդրանքներուն, իսկ կաթողիկոսը իր հերթին կ՝ երաշխաւորէ արաբական լուծի նկատմամբ հայերու հնազանդութիւնը։ Կաթողիկոսը նաեւ կը յաջողի հասնիլ արաբական տիրապետութեան դէմ VIII դ. սկիզոը ապստամբած հայ նախարարներու համաներմանը։ Արտագաղթած հայ նախարաարներուն թոյլ տրուեցաւ վերադառնալ հայրենիք եւ վերատիրանալ իրենց վիճակներուն։ Յովհաննէս Օձնեցին կ՝ ըրնայ ապահովել նաեւ արաբական իշխանութիւններու աջակցութիւնը քաղկեդոնականութեան, պաուլիկեաններու դէմ Հայ եկեղեցւոյ պայքարին մէջ։

Կաթողիկոսը Հայաստան կը վերադառնայ արաբական զօրքի ուղեկցութեամբ, անոնց աջակցութեամբ ամենուրեք կը վերականգնէ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դիրքերը, կը մաքրէ երկիրը յոյն հոգեւորականներէն եւ բիւզանդական զօրամիաւորումներէն։ Յովհաննէս Օձնեցին բարեփոխած է Հայ եկեղեցւոյ արարողակարգը, ծիսակարգը, պայքարած է հերձուածներու ու աղանդներիու հատկապէս՝ երեւութականութեան եւ պաուլիկեաններու դէմ։ Կաթողիկոսութեան օրով հրաւիրուած են երկու եկեղեցական ժողովներու՝ 720 թուականին Դուինի մէջ, որ կ՝ ընդունէ 32 կանոն, եւ 726 թ. Մանազկերտի մէջ։ Երկրորդ ժողովի ընթացքին կ՝ ամրագրուի Հայ եկեղեցւոյ դիրքորոշումը Քրիստոսի մարմնի անապականութեան խնդիրի վերաբերեալ, կ՝ամբողջացնէ եւ վերջնական տեսքի կը բերէ Հայ եկեղեցւոյ դաւանաբանական սկզբունքները, քրիստոսաբանական համակարգը։

Յովհաննէս Օձնեցիի ձեռնարկներէն է "Կանոնագիրք Հայոց" -ի կազմումը։ Անոր կը վերականգնուի նաեւ "Գիրք թղթոց" ժողովածուի խմբագրումը։ Կաթողիկոսի պատուերով Գրիգորիս Արշարունին գրած է իր "Ընթերցուածոց մեկնութիւն" -ը, զբաղուած է նաեւ թարգմանչական գործունեութեամբ, նորոգած Օձունի եկեղեցին։ Կը հաղորդուի անոր սրբակեաց վարքի եւ բազում առաքինութիւններու մասին։

Կեանքի վերջին տարիներուն որպէս նստավայր, ընտրած է իր հայրենի Օձուն գիւղը, զբաղվել ուսուցչական գործունէութեամբ, աղոթած, վարած է ճգնակեացի կեանք, որուն մասին հիւսուած են բազմաթիւ աւանդազրոյցներ։ Կը պատմուի անգամ մը անոր հրաշագործութիւններու մասին։ Մահէն ետք անոր գերեզմանը կը դառնայ սրբատեղի եւ ուխտագնացութեան վայր։

                                     

2. Աշխատութիւնները

Յովհաննէս Գ Օձնեցուէն մեզ հասած են աստուածաբան-դաւանական, ծիսապաշտամունքային բնոյթի երկեր, ճառեր, շարականներ։ Ամենայայտնի գործերն են "Ատենաբանութիւն" -ը, "Ճառ ընդդէմ պաւղիկեանց" -ը եւ "Ճառ ընդ-դէմ երեւութականաց" -ը։ "Ատենաբանութեան" նպատակը մինչ այդ Հայ եկեղեցւոյ ժամերգութեան մէջ առկայ խառնաշփոթը վերացնել ու այն միօրինակութեան բերելն էր։

"Ընդդէմ պաւղիկեանց" ճառը գրուած է Հայաստանի մէջ այդ շրջանի տարածքին մէջ ստացած պաուլիկեան աղանդի դէմ, իսկ "Ճառ ընդդէմ երեւութականաց" -ը 1807, լատ. 1816՝երեւութականներու աղանդի դէմ։

Յովհաննէս Գ. Օձնեցին հեղինակած է "Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ", "Հատուածք բանից ի Հաւաքմանց յաղագսկարգաց եկեղեցւոյ", "Վասն մեծի աւուր միաշաբթին", "Սակս գիշերային ժամու" եւ այլ երկեր, ճառեր, թուղթեր ։

Իր գրուածնքերուն մէջ կը դրսեւորէ աստուածաբանական փայլուն գիտելիքներ, խոր վերլուծութիւններ կատարելու կարողութիւն։

Մեզ հասած Յովհաննէս Գ Օձնեցիի հեղինակած շարականներուն, Ստեփանոս Նախավկայի կանոնը, Պետրոս եւ Պօղոս առաքեալներու կանոնը, Որոտման որդիներու կանոնը հատուկ է աստուածաբանական եւ դաւանաբանական խորութեամբ, անոնք գրուած են գեղեցիկ լեզուով։

Հայ եկեղեցին Յովհաննէս Գ. Օձնեցիի յիշատակը կը տօնէ Մեծ պահքի չորրորդ կիրակիի նախորդ շաբաթ օրը։

                                     

3. Օձնեցիի իրաւագիտական գործունէութիւնը

Յովհաննէս Օձնեցին յայտնի է նաեւ որպէս իրաւագէտ։ Ան կրցաւ հաւաքել գոյութիւն ունեցող առանձին-առանձին բազմաթիւ եկեղեցական կանոններ՝ կազմելով "Կանոնագիրք հայոց" անուամբ աշխատութիւնը, որ ըստ ժամանակակից հայ ուսումնասիրողներէն մէկու կարծիքի "հայ ժողովուրդի միասնականութեան, պետութեան հզօրացման, Հայ առաքելական եկեղեցիին անդավաճան մնալու անգնահատելի աշխատութիւն է" ։ Այդ գործը համընդհանուր ճանաչում գտած է որպէս ժամանակի իրաւագիտական խոշոր աշխատութիւն եւ մինչ այս օր կը գործածուի Հայոց եկեղեցւոյ կողմէն որոշ լրացումներով հանդերձ։

                                     

4. Գրականութիւն

  • Ալեքսան Յակոբեան, Յովհան Օձնեցիի նորայայտ տօնացոյցային երկը՝ "Նախահաւաքումն պատմութեան այսմ բանից՝ Յովհաննու վերծանաւղի" "Հանդէս ամսօրեայ", 2006, էջ 91-130։
  • Ներսիսյան Վարսիկ, Հովհաննես Օձնեցու երկերում գործածված և "Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի" աշխատության մեջ չվկայված բառեր "Պատմա-բանասիրական հանդես", 2005, № 3. էջ 111-122.
  • Կանոնագիրք Հայոց, աշխատասիրութեամբ Վ. Յակոբեանի, հտ. Բ, Երեւան, 1971։