Back

ⓘ Մեծ Պահք




Մեծ Պահք
                                     

ⓘ Մեծ Պահք

Մեծ Պահք -ը եւ Պահեցողութեան Արժէք ը, պահքի գաղափարին առաջին անգամ կը հանդիպինք հրեայ ժողովուրդին կրօնական կեանքին մէջ։ Երբ կարդանք Ղուկասու Աւետարանը՝ այնտեղ Փարիսեցիին եւ Մաքսաւորին առակին մէջ կը տեսնենք թէ Փարիսեցին շաբաթը երկու անգամ ծոմ կը պահէր։

                                     

1. Մեծ Պահքի Նպատակը

Մեծ Պահքը "Սուգի" շրջան մըն է, ինքզինքին տրուած կամաւոր պատիժ մը, որուն գլխաւոր նպատակն է նախապատրաստել հաւատացեալը Աւագ Շաբթուան, ուրախութեամբ տօնելու համար Ս. Յարութեան տօնը։

Քրիստոնէութեան մէջ, պահքի գաղափարը առաջին անգամ կը տեսնենք մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի մօտ, երբ իր մկրտութենէն ետք անապատ քաշուեցաւ եւ 40 օրեր ծոմ պահեց։

Հայաստանեայց Առաքելական Ս. եկեղեցին պահքը հաստատած է երկու նպատակներով՝

  • Մարմնական առողջութեան
  • Հոգեւոր զօրութեան
                                     

1.1. Մեծ Պահքի Նպատակը Մարմնական առողջութեան

Արդարեւ պահք պահելով, հոգ տարած կ’ըլլանք մեր մարմնի եւ հոգիի առողջութեան հաւասարապէս։ Մեր մարմինը առողջ կ’ըլլայ, հաւատքը՝ ամուր, խիղճը՝ հանգիստ, կամքը՝ պինդ։ Մեր ուշադրութիւնը կը դարձնենք մարդկային, հոգեւոր եւ Աստուածային ճշմարտութիւններու եւ արժէքներու վրայ։

                                     

1.2. Մեծ Պահքի Նպատակը Մեծ պահքը ունի 7 յոթ յիշարժան կիրակիներ

Բուն Բարեկենդան, Արտաքսման Կիրակի, Անառակ Որդիի Կիրակի, Անիրաւ Տնտեսի Կիրակի, Անիրաւ Դատաւորի Կիրակի, Գալստեան Կիրակի, Ծաղկազարդ։

                                     

1.3. Մեծ Պահքի Նպատակը Մեծ Պահքի բարեկենդանը կը կոչուի՝ Բուն Բարեկենդան

Քանի որ կը նախորդէ ամենակարեւոր պահքին։ Բարեկենդանը, կենդանական եւ ճոխ ուտելիք գործածելու վերջին օրն է, մարդու երջանկութեան յիշատակն է, ուր դրախտի մէջ Ադամն ու Եւան վայելած էին։ Այն նաեւ դրախտային կեանքի օրինակ է, ուր մարդուն արտօնուած էր, ճաշակել բոլոր պտուղները. Բարեկենդանը՝ առաքինութիւններու արտայաայտութիւնն է, այդ օրը մարդիկ սուգէն կ’անցնին ուրախութեան, չարչարանքէն խաղաղութեան։ Այս ընկալումով է, որ իւրաքանչիւր Քրիստոնեայ անհատի համար, խոնարհումով, ապաշխարութեամբ, պահքով եւ ողորմութեան յոյսով կը սկսի Մեծ Պահքի ճանապարհը, եւ այն կը տեւէ 48 օր, Բարեկենդանէն մինջեւ Սուրբ Յարութեան Սուրբ Զատիկի տօնը։

                                     

1.4. Մեծ Պահքի Նպատակը Պահքի կամ պասի շրջանին բուսական ծագում ունեցող սննդամթերք

Այս ընթացքին, կամաւ կը հրաժարի ի յանուն հոգւոյ զօրացման, ոչ միայն որոշակի կերակուրներէն, այլ նաեւ աշխարհիկ հաճոյքներէն, շատախօսութիւնէն, ստախօսութիւնէն, մոլի սովորութիւններէն, եւ այլ մեղքերէն։

                                     

1.5. Մեծ Պահքի Նպատակը Պահքի 40 օրուան խորհրդանշումը

Քրիստոսի քառասունօրեայ անապատի մէջի աղօթքը, ծոմապահութեան եւ ապաշխարհութեան շրջանը, 40 քառասունօրեայ պահքին կը յաջորդէ մէկ շաբթուայ պահքի շրջան մը որն է "Աւագ Շաբաթ" ը, որ կ’ընդգրէ, Փրկիչի երկրային կեանքի վերջին կարեւորագոյն իրողութիւնները, Յաղթական Մուտքը Երուսաղէմ Ծաղկազարդ, Վերջին Ընթրիքը, Մատնութիւնը, Չարչարանքը, Խաղաղութիւնը, Մահը, Թաղումը, եւ ի վերջոյ հրաշափառ Յարութիւնը, Սուրբ Զատիկը:

                                     

1.6. Մեծ Պահքի Նպատակը Մեծ Պահքի Շարականներ

Մեծ Պահքի ընթացքին կը կատարուի՝ ամէն օր հիմնականօրէն խաղաղական ժամերգութեան ժամանակ "Շնորհեայ մեզ Տէր" շարական երգը, որուն հեղինակը Սուրբ Ներսէս Շնորհալի կաթողիկոսն է։

Շնորհեա մեզ, Տէր, ի գիշերի զերկնային զխաղաղութիւն քո եւ պահեա զմեզ ի պատրանաց թշնամւոյն ամենայաղթ զօրութեամբ սուրբ խաչի քոյ։ Տէր Աստուած փրկութեան իմոյ, ի տուէ կարդացի եւ գիշերի առաջի քոյ։ Մտցեն աղօթք իմ առաջի քոյ, Տէր, խոնարհեսցի ունկն քո ի խնդրուածս իմ։

Եկեսցէ առ մեզ, Տէր, պահապան ի քէն եւ պահեսցէ զմեզ յամենայն ժամ։ Առաքեա ի մեզ, Տէր, զզօրութիւն սրբոյ խաչին, որ պահեսցէ զմեզ յամենայն ժամ։

Արժանի արա, Տէր, զերեկս զայս խաղաղութեամբ եւ առանց փորձութեան անցո զմեօք։ Արժանաւորեա, Տէր, զգիշերս զայս խաղաղութեամբ եւ առանց մեղաց պահելով զմեզ։

Ընդ մեզ Տէր Աստուած, գիտասջիք, հեթանոսք, եւ պարտեցարուք, զի Աստուած ընդ մեզ է։ Եւ լուարուք զայս ի ծագաց մինչեւ ի ծագս երկրի, զի։ Եւ հզօրացեալքդ պարտեցարուք, զի։

Եւ զի թէպէտեւ դարձեալ զօրանայք, դարձեալ ի պարտութիւն մատնեսջիք, զի։ Եւ զխորհուրդն, զոր խորհիք, խափանէ Տէր, զի։ Եւ զբանն, զոր խօսիք, մի մնասցէ առ ձեզ, զի։

Եւ քանզի յերկիւղէ ձերմէ մեք ոչ երկիցուք եւ ոչ խռովիցուք, զի։ Եւ զՏէր Աստուած մեր փառաւոր արասցուք, եւ նա եղիցի մեզ յերկիւղ, զի։

Եւ յուսացեալ եղիցուք մեք ի նա, եւ նա եղիցի մեզ ի սրբութիւն, զի։ Եւ յուսացեալ եղիցուք մեք ի նա, եւ նա եղիցի մեզ ի փրկութիւն, զի։

Եւ ահաւասիկ ես եւ մանկունք իմ, զոր ետ ինձ Աստուած, զի։ Եւ ժողովուրդ, որ նստէր ի խաւարի, ետես զլոյս մեծ զի։

Եւ որ բնակեալդ էք ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու, լոյս ծագեսցի առ ձեզ, զի։ Եւ քանզի մանուկ ծնաւ, Որդի եւ տուաւ մեզ, զի։

Եւ որոյ իշխանութիւն իւր ի վերայ ուսոց իւրոց, զի։ Եւ որ կոչի անուն նորա մեծի խորհրդոյ հրեշտակ, զի։

Եւ սքանչելի խորհրդակից, զի։ Եւ Աստուած հզօր իշխան, զի։ Եւ իշխան խաղաղութեան, Հայր հանդերձելոյ յաւիտենին Տէր Աստուած ընդ մեզ է։

Եւ փառք Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։



                                     

1.7. Մեծ Պահքի Նպատակը ՄԵԾ ՊԱՀՔԸ իր Արարողութիւններով: Արեւագալ, Հսկում, Միջինք

Դարերէն մեզի փոխանցուած՝ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ արարողութիւններուն հոգեթով ներշնչումով կը շարունակուին Մեծ պահոց յատուկ արարողութիւնները։

                                     

1.8. Մեծ Պահքի Նպատակը Արեւագալի Արարողութիւն

Առաւօտեան ժամերուն մեր եկեղեցիներուն տեղի կ՛ունենայ վեց շաբաթներու վրայ, շաբաթական երկու ժամերգութիւններով եւ մեղքերէ հեռու մնալու "Հրաժարիմք" աղօթքով:

Միջնադարեան մեր սրբազան գրականութիւնը կը հնչէ Մեծ պահոց շաբաթներուն, Արեւագալի լոյսին փառաբանանքով. "Լոյս, Արարիչ լուսոյ, առաջին լոյս": Ի՜նչ խորհրդաւոր, հոգեշունչ, մարդը Աստուծոյ միացնող տրամադրութիւն, 21-րդ դարու գիտութեամբ յագեցած այս դարուն, գիտութիւն, որուն բարիքին կը խառնուի չարիքը, որ մեզ կը հեռացնէ աստուածայինէն, բնութեան բարիքէն եւ անոր շնորհքէն։

                                     

1.9. Մեծ Պահքի Նպատակը Հսկումի Արարողութիւն

Նոյնպէս շաբաթական երկու երեկոներ՝ Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ երեկոները յատուկ ժամերգութեամբ կը փառաւորուին մեր սուրբ հայրերուն ստեղծագործած աղօթքները։

Մեր ժողովուրդին սիրած աղօթքի պահն է, Աստուծոյ հետ զրուցելու ժամը, մանաւանդ երբ Գրիգոր Նարեկացին է յիշեցնողը "Ընկալ քաղցրութեամբ, Տէր Աստուած հզօր, զդառնացողիս զաղաչանս": Նարեկացիին խնդրանքները կը շարունակուին։ Քիչ ետք Ներսէս Շնորհալին կը խօսի իր "Հաւատով խոստովանիմ" 24 տուներէ բաղկացած սքանչելի աղօթքով։

                                     

1.10. Մեծ Պահքի Նպատակը ՄԻՋԻՆՔԸ

Մեծ պահոց եօթը շաբաթներուն կէսը՝ մէջտեղը յիշեցնող օրն է, որ կը զուգադիպի Չորեքշաբթի օրուան։ Եկեղեցական տօն մը չէ, չունի յատուկ արարողութիւն, որովհետեւ պարզապէս թուական մը կը յիշեցնէ:

                                     
  • բաժնուած են երեք խումբերու Օրական Պահք Քառասնօրեայ Պահք Մեծ Պահք եւ Շաբաթական Պահք Շաբաթապահք ա. Օրական Պահք իւրաքանչիւր շաբթուան Չորեքշաբթի եւ
  • Մեծ Պահքի աւանդութիւններ եւ սովորութիւններ, Մեծ պահք Քառասնորդաց, Մեծ պաս, Աղուհաց, Պահոց օրեր, Պահեցողութիւն, Ծոմ, Ծոմապահութիւն Ուտելիքի կամ յատուկ
  • չեն համարուիր Առաջաւորաց պահքը ժողովուրդի բացատրութեամբ Ս. Սարգիսի Պահք Մեծ Պահքը ամենէն ժողովրդականը Եղեական պահքը Լուսաւորչի պահքը Վարդավառի
  • կոչուին Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ հինգ Տէրունի տօները, որոնք ունին շաբաթապաս Պահք նաւակատիք, մեռելոց եւ կը տեւեն քանի մը օր Այդ տօներն են Սուրբ Ծնունդ
  • մէկ շաբաթը պահոց շրջան է 30 Դեկտեմբերէն մինչեւ 5 Յունուարի գիշերը մարդիկ պահք կը պահեն Այդ ընթացքին կ օգտագործուի բացառապէս բուսական ծագում ունեցող սնունդ
  • անդադար աղօթելու է Աստուծոյ իր մեղքերու քաւութեան համար: Ներկայիս առհասարակ պահք բռնել կը նշանակէ օրուան ընթացքին մսեղէն եւ իւղոտ կերակուրներէն հրաժարիլ
  • հայցել անոր բարեխօսութիւնը: Մարաշցիները մեծ կարեւորութիւն կու տային Ս.Սարգիսի տօնին եւ այդ շաբաթ 3 - 5 օր պահք կը պահէին Ծոմի ժամանակ արգիլուած էր օգտագործել
                                               

Պահքի տեսակներ

ՊԱՀՔ-ի տեսակները Պահքի օրերը կը բաժնուին երկու խումբերու՝ Օրապահք եւ Շաբաթապահք։ Շաբթուան երկու պահքի օրերը օրապահք կը կոչուին, իսկ հինգ օրերու պարագային՝ շաբաթապահք։ Սովորաբար պահքի օրերը ապաշխարութեան խորհուրդին յատկացուած ըլլալուն համար տօն չեն համարուիր։ Ծննդեան շաբաթապահքը։ Առաջաւորաց պահքը ժողովուրդի բացատրութեամբ ՝ Ս. Սարգիսի Պահք Ս. Յակոբի շաբաթապահքը։ Մեծ Պահքը ամենէն ժողովրդականը Վարագայ խաչի պահքը։ Եղեական պահքը։ Լուսաւորչի պահքը։ Յիսնակի շաբաթապահքը։ Վարդավառի պահքը։ Խաչի պահքը։