Back

ⓘ Մածուն




Մածուն
                                     

ⓘ Մածուն

Մածուն, կաթնամթերք է, որու պատմությունը կը ձգուի հազարամեակներ։ Օժտուած է բարձր պիոքիմիական աշխուժութեամբ եւ կը պարունակէ կենդանի կաթնաթթուային մանրէներ, որոնք կը չեզոքացնեն օրգանիզմին մէջ առկայ բացասական ցպիկներու ազդեցութիւնը։ Հարուստ է նաեւ կենսանիւթերով եւ օրգանիզմի համար օգտակար բազմաթիւ տարրերով։

Մածունի հայրենիքը կը համարուի Հայկական լեռնաշխարհը։ Մածուն բառի հիմքը ինկած է մած արմատը, որմէ եւ կազմուած են մածանել, մածնուլ բայերը՝ կպչել, թանձրանալ, մակարդուել իմաստներով։

Հայաստանի մէջ սնունդի մէջ կաթնամթերքներու, մասնաւորապէս՝ մածունի լայն գործածութեան մասին կը վկայեն հնագիտական բազմաթիւ գտածոները։ Նախնադարուն մարդիկ կաթի աւելցուկը թողած են երկար ժամանակ, կաթը վերափոխուած է "թթու կաթի" ՝ մածունի։ Պատահական այդ յայտնագործութիւնն ալ աստիճանաբար լայն կիրառութիւն ձեռք բերած է։

Այսօր ալ մածունի ստացման՝ մածուն մերելու եղանակը նոյնն է, ինչ հազարամեակներ առաջ։ Եռացած կաթի մէջ քիչ քանակութեամբ թթուած մածուն խառնելով՝ կը մակարդեն կաթը։ Շնորհիւ ցպիկասպան յատկութեան, 5-6 օրական մածունը հրաշալի դեղամիջոց է աղեստամոքսային հիւանդութիւններու, թունաւորումներու, այրուածքներու, խոցերու դէմ։

Յայտնի է, որ Կոստանդնուպոլիսէն հրաւիրուած բժիշկը մածունով բուժած է Ֆրանսայի արքայ Ֆրանչիսք Առաջինի վաղահաս ծերութիւնը։ Մեր նախնիներուն յայտնի եղած է նաեւ մածունէն խնոցիի մէջ հարելով կարագ ստանալը։

Հայաստանի մէջ իմացած են նաեւ մածունի երկարատեւ պահպանման միջոցները։ Ամրան մածունը տոպրակով քամած են, լեցուցած կճուճներու մէջ եւ անօդաթափանց դարձնելու նպատակով վրան ճարպ լեցուցած։ Պահպանման եղանակներէն մէկն ալ չորթանն է, որմէ թանապուր եփած են։

Աւանդական հայկական մածունը կը բարելաւէ մարսողութիւնը, կը բարձրացնէ ախտամերժումը։ Մածունը կը հանդիսանայ հայ ընտանիքի սննդակարգի անբաժանելի մասը։

                                     
  • աւելի քան 2800 տարի առաջ Ապագային կաթէն սկսած են պատրաստել կարագ, պանիր, մածուն եւ այլ կաթնամթերք: Կովերու կեանքին տեւողութիւնը շուրջ 20 երբեմն 35 տարի
  • հաւկիթ, ճարպ եւայլն եւ թեթեւ արդիւնաբերութեան հումքը կաթնեղէն կաթ, կարագ, մածուն եւ պանիր, նաեւ բուրդ ու կաշի գիւղատնտեսութիւնը բանող ուժը ձի, եզ, ջորի
  • հիւրասիրէին ընտանիքի անդամներն ու հիւրերը: Վերջին օրը, երեկոյեան, կաթնապուր ու մածուն կ ուտէին, վրայէն խաշած հաւկիթ, ըսելով. Մեր բերանները փակենք սպիտակ հաւկիթով
  • դեղորայք, հաց, պանիր, սոխ, սխտոր, հաւկիթ, իւղ, դդում, աղ, բրինձ, ձաւար, մածուն փայտ, լամփ եւ կազ, ածուխ, կտաւ, հագուստ, կօշիկ, եւ այլն: Վճարումներ եղած
  • օղիէն եւ կը ճաշակէին մատաղի միսն ու արգանակը, բրինձ - ապուր, ձուածեղ, քամած մածուն կարագ ու մեղր: Զէյթունցիները կը հաւատային, թէ Կաղանդի օրը, լոյսի եւ խաւարի

Users also searched:

կաթնաշոռ գին, յոգուրտ,

...
...
...