Back

ⓘ Մալթա




                                               

356 (թիւ)

Alt 356 գործադրելիս կը ստացուի d տողատառը 356 Լիգուրիա աստեղնեակի կարգային թիւն է A007770 ուրախ թիւ է +356-ը Մալթա զանգելու միջազգային քոտն է A013916 առաջին 356 պարզերու գումարը պարզ թիւ է տարուայ 356 րդ օրն է Դեկտեմբեր 23-ը նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 22-ը

                                               

Կոզո

Կոզոն երկրորդական կղզին է Մալթայի կղզեխումբին։ Ամենեն կարեւոր քարաքը Րապաթն է, այնտեղ է որ գտնուի Կոզոյի նախարարը։ Կոզոյի կղզին հիւսիս-արէւմուտքին Մալթայի կղզեխումբին մէչ կը գտնուի։ Մալթայէն բաժնուած է Գոմինո եւ Գոմինոթո կղզիներով։ Կոզոյին կղզին կը բաժնէ Միջերկրական արեւելեան ծովը եւ Միջերկրական արեւմտեան ծովը։ Իր հիւսիւսին կը գտնուի Սիցիլիան։ Եւ իր հարաւին կը գտնուի Ափրիկեան ցամակամասը, աւելի ճշտիւ Լիպիան։ Մալթայի կղզեխումբը արդիւնքն է կրային ողողուած խորքի վերելքին։ Եւ ասի կ՛ստեղծէ բարձր քարափներ գրեթէ ամեն փորուած ափերուն վրայ եւ խորունկ պզտիկ ծովածոցներ։ Կոզոյին տարածութիւնը 67 քիլօմեթ ...

Մալթա
                                     

ⓘ Մալթա

Մալթա, Մալթայի Հանրապետութիւն, պետութիւնը կը գտնուի Միջերկրական ծովի կեդրոնական մասին մէջ։ Կը մտնէ Բրիտանական համագործակցութեան մէջ։ Տարածութիւնը 316 քմ 2 է, բնակչութիւնը՝ 413.965, մայրաքաղաքը՝ Ուալեթա:

                                     

1. Պատմութիւն

Մալթայի մէջ մարդկային առաջին բնակավայրերը առաջացած են մ.թ.ա. IV հազարամյակի ընթացքին։ Մ.թ.ա. XIII դ. Մալթան գաղութացած են փիւնիկեցիները։ Մ.թ.ա. VI դ. դարձած է Կարթագէնի տիրույթը։ Մ.թ.ա. 218-ին Մալթան անցած է Հռոմին: Մ.թ. 395-870-ին գտնուած է Բիւզանդիոյ, 870-1091-ին՝ արաբներու տիրապետութեան տակ։ 1091-ին Մալթան նուաճած են նորմանները եւ միացած է Սիսիլիային։ 1530-ին Մալթայի մէջ հաստատուած է Յովհանեաններու ասպետական օրդենը։ XVI դ. բազմիցս ենթարկուած է թուրքերու յարձակումներուն։ 1775-ին տեղի ունեցած է բնակչութեան խոշոր ապստամբութիւն տեղի ասպետներու ֆեոտալական շահագործման դէմ։ 1798-ին Մալթան զաւթած են Նափոլիոն I-ի զորքերը, 1800-ին՝ Մեծ Բրիտանիան: Վերջինս Մալթան դարձուցած է իր գաղութը։ Մալթայի ռազմագիտական նշանակութիւնը մեծցած է Սուեզի ջրանցքի բացումէն 1869 ետք։ Մալթան դարձած է Մեծ Բրիտանիոյ ռազմածովային խոշոր բազան Միջերկրական ծովի մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն 1914-1918 ետք Մալթայի մէջ ազատագրական շարժման թափը Մեծ Բրիտանիոյ հարկադրած է 1921-ին Մալթային տալ ինքնավար գաղութի պայման։ 1930-ին քաղաքական սրուած պայքարի պայմաններուն մէջ անգլիական իշխանութիւնները վերցուցած են ինքնավարութիւնը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին 1939-1945 Մալթան ենթարկուած է իտալական եւ գերմանական հարձակման։ Յետպատերազմեան տարիներուն զօրացած է ազգային-ազատագրական եւ բանւորական շարժումը։ 1947-ի սահմանադրութեամբ վերականգնուած է ներքին ինքնավարութիւնը։ 1958-ին հակաանգլիական զանգուածային ելոյթներու պատճառով երկրին մէջ մտած է արտակարգ դրութիւն, 1959-ին վերցուած է 1947-ի սահմանադրութիւնը։ 1962-ին Մեծ Բրիտանիան հարկադրուած Մալթային դարձեալ տուած է ներքին ինքնավարութիւն, իսկ 21 Սեպտեմբեր 1964-ին՝ անկախութիւն Բրիտանական համագործակցութեան շրջանակներուն մէջ։ 1964-ին Մալթան դարձած է ՄԱԿ-ի անդամ։ Միաժամանակ անկախ Մալթային Մեծ Բրիտանիան պարտադրած է "փոխադարձ պաշտպանութեան մասին" համաձայնագիր՝ 10 տարի ժամկետով, որով իրավունք կը ստանար Մալթայի մէջ պահել զինուած ուժեր, փաստօրէն Մալթան կը դառնար ՆԱԹՕ-ի ռազմական բազայ։ 1962-1971-ին իշխանութեան գլուխը կանգնած ազգայնական կուսակցութեան հիմնադրուած է 1924-ին կառավարութիւնը, որուն վարած քաղաքականութիւնը կը հակասէր Մալթայի ազգային շահերուն եւ կառաջացնէր ժողովրդական զանգուածներու դժգոհութիւնը։ 1971-ի համընդհանուր ընտրութիւններուն յաղթեց ժրաջան կուսակցութիւնը հիմնադրուած է 1920-ին, որուն առաջնորդ Դ. Մինտոֆֆը կազմեց կառավարութիւն։ Նոր կառավարութիւնը միջոցներ ձեռնարկեց Մալթայի ինքնիշխանութիւնը ամրապնդելու ուղղութեամբ. երկրէն դուրս բերուեցաւ ՆԱԹՕ-ի՝ Եւրոպայի հարաւային գոտիի ռազմածովային ուժերու շտապը, չեղեալ հայտարարուեցաւ 1962-ի անկլո-մալթայական համաձայնագիրը, արգիլեց ամերիկեան 6-րդ նաւատորմի նաւերու մուտքը Վալեթա նաւահանգիստէն։ Մալթան կը վարէ չմիանալու, բոլոր երկիրներու հետ խաղաղ գոյակցութեան քաղաքականութիւն։ 1974-ին Մալթան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն, պետութեան ղեկավարը դարձաւ նախագահը մինչ այդ ղեկավար էր Մեծ Բրիտանիոյ թագուհին։

                                     

2. Պետական կարգ

Մալթան հանրապետութիւն է։ Պետութեան գլուխը նախագահն է, օրենսդրական մարմինը՝ ներկայացուցիչներու պալատը, գործադիր իշխանութիւնը կիրականացնէ կառավարութիւնը։ Ընտրական իրավունքէն կօգտուին 18 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները։

                                     

3. Աշխարհագրութիւն

Մալթան կընդգրկէ 2 մեծ եւ շարք մը փոքր կղզիներ։ Հարաւային եւ հարաւ-արեւմտեան ափերը զառիթափ են, հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւելքը՝ ցած, հարմար նաւահանգրուաններով։ Ռելիէֆի մէջ կը գերիշխեն մինչեւ 240 մ բարձրութեան կարստային սարավանդները Մալթա կղզիի մէջ։ Կլիման միջերկրածովեան է։ Փետրուարի միջին ջերմաստիճանը 12 °C է, Օգոստոսինը՝ 25 °C, տարեկան տեղումները՝ մոտ 530 մմ։ Մակերեւութային հոսքը աղքատ է։ Կը տիրապետէ թփուտային բուսականութեան միջերկրածովեան տիպը։

                                     

4. Նէոլիթեան դարաշրջան

Մարդիկ առաջին անգամ յայտնուեր են Մալթայի մէջ մօտ Ք.Ա. 5900 թուականին, այն ապացուցեր են հնագոյն հողերու հետազօտութիւնները։ Առաջին նէոլիթեան մարդիկ հաւանաբար այստեղ եկեր են Սիցիլիայէն մօտ 100 քմ կամ 62 մղոն դէպի հիւսիս, բայց ԴՆԹ հետազօտութիւնները ցոյց կու տան, որ անոնք Միջերկրածովեան տարբեր շրջաններէն են, ներառեալ Եւրոպան եւ Ափրիկէն։ Անոնք գլխաւորապէս եղեր են ֆերմերային եւ ձկնորսական համայնքներ, որոնք երբեմն զբաղուեր են նաեւ որսորդութեամբ։ Հաւանաբար ապրեր են քարանձաւներու եւ բաց օթեւաններու մէջ։ Հետագայ հարիւրամեակներու ընթացքին հաղորդակցեր են այլ մշակոյթներու հետ, որոնք իրենց հետքը ձգած են տեղացիներու վրայ, որու մասին կը վկայեն խեցեգործական կառուցուածքները եւ խեցեգործութեան գունային երանգները։ հողագործութեան եղանակները կը վատթարացեն հողերու որակը՝ ատոնք ենթարկելով մաշումի, իսկ տարիներու ընթացքին կղզիները աստիճանաբար կը չորնան, անհնարին դարձնելով գիւղատնտեսութեամբ զբաղուիլը։ Այդ տեղի ունեցեր է նաեւ կլիմայի տաքութեան պատճառով եւ կղզիները դարձեր են անմարդաբնակ մօտ հազարամեակ։

Գաղութացման երկրորդ ալիքը կու գայ Սիցիլիայէն՝ Ք.Ա. մօտ 3850 թուականին։ Մալթայի պատմութեան առաւել յիշարժան շրջաններէն մէկը կը համարուի տաճարներու շրջանը, որ սկսած է Ք.Ա. մօտ 3600 թուականին։ Աղանթիայի տաճարը Կոզոյի կը համարուի առանձին կանգուն հնագոյն տաճարներէն մէկը աշխարհի մէջ։ Համալիրի անուանումը կու գայ մալթայերէն ġgant բառէն, որ կարտացոլէ տաճարի չափերու մեծութիւնը։

Տաճարներէն շատերը ունին հինգ կիսաշրջանաձեւ սենեակներու տեսք, որոնք կը միաւորուին կեդրոնին մէջ։ Կենթադրուի, որ ատոնք կրնան ներկայացնել աստուածութեան գլուխ, ձեռքեր եւ ոտքեր, քանի որ ամենատարածուած արձաններէն մէկը՝ գտնուած այդ տաճարներուն մէջ, այդ գէր կինն է՝ պտղաբերութեան խորհրդանիշը։ Քաղաքակրթութիւնը, որ տաճարներ կը կառուցէ, գոյութիւն ունեցեր է մօտ 1500 տարի, մինչեւ Ք.Ա. 2350 թուականը, որմէ ետք այդ մշակոյթը հաւանաբար վերացած է։ Կան բազում ենթադրութիւններ, թէ Ինչ կրնար կատարուիլ այդ քաղաքակրթութեան հետ, գուցէ ամբողջովին վերացեր է, կամ ուծացուեր, բայց հաշուի առնուած է, որ խորտակումը տեղի ունեցեր է կլիմայի եւ երաշտի պատճառով։



                                     

5. Բնակչութիւն

98%-ը մալթացիներ են։ Կը բնակին նաեւ անգլիացիներ, իտալացիներ: Պաշտօնական լեզուներն են մալթայերէնը եւ անգլերէնը, պաշտօնական տոմարը՝ գրիգորեանը, տիրապետող կրօնքը՝ կաթոլիկութիւնը: Բնակչութեան խտութիւնը 1 քմ 2 վրան աւելի քան 1310 մարդ է 2015։ Գլխաւոր քաղաքներն են Սլիման եւ Վալեթան:

                                     

6. Տնտեսութիւն

Տնտեսապէս զարգացած երկիր է, կը տիրապետէ արտասահմանեան, հատկապէս անգլիական դրամագլուխը։ Անկախութեան տարիներուն Մալթայի մէջ ստեղծուած են արդիւնաբերական նոր ճիւղեր, կապուած մետաղամշակման, քիմիական արդիւնաբերութեան հետ, կաւելնայ շինանիւթերու, ընդլայնուած է սպասարկման ոլորտը հատկապէս հիւրանոցային։ 2014-ին արտադրուած է 2.2 մլր կվտ/ժ ելեկտրական ուժ: Արդիւնաբերութեան առաջատար ճիւղերն են հագուստի եւ սննդահամի արդիւնաբերութիւնները։ Կան կաշվի-կոշիկի, խեցեղենի, քիմիական ոչ մեծ ձեռնարկութիւններ։ Խոշոր ձեռնարկութիւններէն է նաւանորոգարանը։ Մալթա կղզիէն կարդիւնահանուի շինաքար, կերակուրի աղ։ Կը մշակուի տարածքի 40%-ը։ Կը զբաղուին հացահատիկային բաժանմունքի, բանջարեղէնի մշակութեամբ, պտղաբուծութեամբ, այգեգործութեամբ, ծաղկաբուծութեամբ, անասնապահութեամբ, առափնեայ շրջանները՝ ձկնորսութեամբ։

                                     

7. Փոխադրամիջոց եւ արտաքին առեւտուր

Հիմնական ծովային նաւահանգիստն ու օդակայանը Լուքան է, ինքնաշարժներու հանգոյցը՝ Վալեթան: Երկաթուղի չկայ։ ինլքնաշարժներու ճամբաները՝ 3.1 հազար քմ են։ Կարտահանէ սարքաւորումներ. հանքային վառելիք, իւղեր եւ նավթամթերքներ. գիրքեր եւ թերթեր. կը ներմուծէ՝ սննդամթերքներ, քիմիկատներ, վառելիք, արդիւնաբերական եւ փոխադրամիջոցային սարքաւորում։ Արտաքին առեւտուրին մէջ առաջատար դէր ունին Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ, Իտալիան, Քանատան եւ այլն:

                                     

8. Առողջապահութիւն

2014-ին ծնունդը կազմած է 1000 բնակչին՝ 10, մահացութիւնը՝ 9: Կը գերակշռէ ոչ վարակիչ ախտաբանութիւնը, չարորակ նորագոյացութիւններ, շաքարախտ, հիբերթոնիք "hypertonic" հիւանդութիւն եւ այլն։ Վարակիչ հիւանդութիւններէն առաւել տարածուած են մանկական հիւանդութիւններ, որովայնային տիֆը։

                                     
  • 5 Ղազախստան 5 0 Եվրոպայում Լիթվա 4 Պելառուս 4 Չեռնոկորիա 4 Վրաստան 3 Մալթա 3 Սլովենիա 3 Հայաստան 3 Ատրպէյճան 2 Ալպանիա 3 Պոսնիա և Հերցեկովինա 3 Վատիկան
  • Կոզոն երկրորդական կղզին է Մալթայի կղզեխումբին Ամենեն կարեւոր քարաքը Րապաթն է, այնտեղ է որ գտնուի Կոզոյի նախարարը Կոզոյի կղզին հիւսիս - արէւմուտքին Մալթայի
  • փուլ 79 30 Յունիս 2002 Մալթա 4 0 - Եւրօ 2004 - ի ընտրական փուլ 80 4 Յուլիս 2003 Չեխիա 0 2 - Ընկերական խաղ 81 4 Սեպտեմբեր 2003 Մալթա 6 0 2 Եւրօ 2004 - ի ընտրական
  • 030 10, 075, 034 108.3 Պուտափեշտ Ղազախստան 2, 724, 900 15, 217, 711 5.6 Ասթանա Մալթա 316 397, 499 1, 257.9 Վալեթա Մակեդոնիա 25, 713 2, 054, 800 81.1 Սքոփիէ Միացեալ
  • Պելառուս, Կիպրոս, Յունաստան 12 Կաղապար: ԵԵՄ2 Հեռուստաքուէարկութիւն Ալպանիա, Մալթա Շուէտ Ազգային ժիւրի Ալպանիա, Աւստրիա, Պելճիքա, Լիթվա, Խորվաթիա, Հունկարիա
  • Հանրապետական մարզադաշտ, Երեւան, Հայաստան Հայաստան Կաղապար: Country data Մալթա Մալթա 0: 1 26 Մարտ 2013 Ֆութպոլի աշխարհի առաջնութիւն 2014 Հանրապետական մարզադաշտ
  • Կաղապար: Դրօշաւորում Մալտիվներ 1.05 1.04 1.37 1.34 1 0.89 1.23 1.06 Կաղապար: Դրօշաւորում Մալթա 1.06 1.05 1.06 1.05 0.98 0.81 0.99 1.06 Կաղապար: Դրօշաւորում Մալի 1.03 1

Users also searched:

անդորա, մակեդոնիա, մոնակո, պալմաս, սան մարինո,

...
...
...