Back

ⓘ Ձայնալարեր




Ձայնալարեր
                                     

ⓘ Ձայնալարեր

Ձայնալարերը կը գտնուին խռչափողին խռչակին մէջ։ Խռչափողը ունի երկու իսկական ձայնալարեր, որոնք կը գտնուին խռչափողին սկիզբը: Անոնք ունին հորիզոնական դիրք, կապուած են խռչափողի առաջամասին եւ յետնամասին: Անոնք կը շարժին կամովին խռչափողի ներքին մկաններու պրկումներով՝ ուղեղէն եկած հրահանգներուն համաձայն, եւ կարտադրեն զանազան ելեւէջներով եւ ուժգնութեամբ ձայներ:

Տղամարդիկ եւ կիներ ունին տարբեր չափի ձայնալարեր: Անոնք աւելի մեծ են տղամարդոց մօտ, քան՝ կիներուն: Չափահաս տղոց մօտ անոնք կըլլան մօտաւորապէս 17-25 մմ. երկարութեամբ, իսկ չափահաս կիներուն մօտ՝ մօտաւորապէս 12.5-17.5 մմ.: Անոնք կազմուած են ճերմակ շարակցական connective tissue թելերէ եւ շրջապատուած են բարակ թաղանթային ծալքով: Իսկական ձայնալարերուն միջեւ եղած բացութիւնը կը կոչուի ձայնաճեղք glottis: Ներքին մկանները կը ծառայեն ձայնալարերու շարժման եւ ձայնաճեղքի լայնացման ու նեղացման: Իսկական ձայնալարերու վերեւը կը գտնուին ոչ-իսկական ձայնալարերը false vocal cords, որոնք խլնաթաղանթային ծալքեր են: Անոնք ոչ մէկ դերակատարութիւն ունին ձայնի արտադրութեան հետ: Իսկական եւ ոչ-իսկական ձայնալարերուն միջեւ եղած փոսիկը կը կոչուի խռչափողային ծոց laryngeal ventricle: Խռչափողի լորձնաթաղանթը mucous membrane, epithelium ըմբանի լորձնաթաղանթի շարունակութիւնն է:

                                     

1. Խռչափողը

Խռչափողը կը կազմէ շնչափողի trachea վերին բաժինը: Անիկա կը գտնուի շնչափողին եւ ըմբանին միջեւ եւ վիզին առաջամասը: Անոր սահմաններն են՝ վերէն ենթաըմբանը hypopharynx, վարէն՝ շնչափողը, առջեւէն՝ վիզի երկու մկանները եւ վահանագեղձը thyroid gland ու ետեւէն՝ որկորի վերի բաժինը: Խռչափողը կազմուած է կմախքէ skeletal եւ մկանային մասերէ: Կմախքը բաղկացած է անզոյգ եւ զոյգ աճառներէ cartilage:

Անզոյգ աճառներն են՝ մակալեզուակը epiglottis, վահանաճառը thyroid bone եւ մատանիաճառը cricoid bone. իսկ զոյգ աճառներն են՝ շերեփաճառները arytenoid cartilages, եղջերաճառները corniculate cartilages եւ սեպաճառները cuneiform cartilages: Մակալեզուակը կը գտնուի խռչափողի վերի մասը եւ կը ծառայէ որպէս կափարիչ՝ պէտք եղած միջոցին գոցելու եւ պաշտպանելու համար խռչափողը: Մնացեալ աճառները իրարու կապուած են կապաններով ligaments եւ լորձաթաղանթային ծալքերով: Խռչափողը իր շրջապատին կապուած է արտաքին մկաններով, որոնց միջոցաւ կը շարժի վեր եւ վար: Անիկա ունի նաեւ ներքին մկաններ:

Խռչափողը կը բաժնուի չորս մասերու՝

  • Խռչափողի նախադուռը, որ կը կազմէ մակալեզուակի եւ կեղծ ձայնալարերուն միջեւ եղած տարածքը.
  • Խռչափողի խոռոչը, որ կը կազմէ կեղծ ձայնալարերուն եւ իսկական ձայնալարերուն միջեւ եղած տարածքը.
  • Ենթաձայնալարային տարածք, որ ձայնալարերուն անմիջապէս տակի տարածքն է
  • Հագագաձայնալարային, այսինքն՝ ձայնալարերը եւ ձայնաճեղքը.

Խռչափողը աջ եւ ձախ կողմէն ունի հաւասարապէս երկու ջիղեր՝ վերին եւ ստորին: Իւրաքանչիւր վերին ջիղ կը բաժնուի երկու ճիւղերու, որոնցմէ առաջինը զգայական sensory ջիղ է եւ կը ջղաւորէ խռչափողի ներքին մակերեսը, իսկ երկրորդը շարժական motor ջիղ է եւ կը ջղաւորէ խռչափողի արտաքին մկանները: Ստորին ջիղը շարժական է եւ կը ջղաւորէ ներքին մկանները:

Խռչափողը ունի երեք բնախօսական physologic պաշտօններ.

                                     

1.1. Խռչափողը Շնչառական պաշտօն

Քիթէն եւ բերանէն ներշնչուած օդը անցնելով խռչափողէն կը հասնի շնչափող եւ ապա՝ թոքեր: Շնչառութեան ընթացքին երկու ձայնալարերը պրկուելով կը հեռանան իրարմէ. եւ ձայնային ճեղքը կը մնայ բաց: Հետեւաբար, օդի ներշնչումը կը կատարուի հանգիստ եւ ամբողջական: Ներշնչումի ընթացքին ձայնային ճեղքը կըլլայ եռանկիւնաձեւ:

                                     

1.2. Խռչափողը Պաշտպանողական պաշտօն

Բերանին մէջ գտնուած կերակուրը կուլ տալու ընթացքին խռչափողը կը խցուի, որպէսզի կերակուրի պատառիկները խռչափող մտնելով թոքերուն չհասնին: Այս գործողութիւնը կիրականանայ հետեւեալ ձեւով՝ խռչափողը կը տեղափոխուի իր սովորական վայրէն եւ վեր կելլէ, մակալեզուակը կը ծածկէ խռչափողի անցքը, եւ իսկական ու կեղծ ձայնալարերը պրկուելով կը խցեն խռչափողին անցքը: Այս միջոցին ակնթարթի մը չափ շնչառութիւնը կը դադրի: Այս բոլորը տեղի կունենան ակամայ, անգիտակցաբար եւ անկախ մեր կամքէն: Կուլ տալու ընթացքին եթէ խօսինք, իսկական եւ կեղծ ձայնալարերը անգիտակցաբար կը հեռանան իրարմէ, ձայնաճեղքը կը բացուի եւ ենթաըմբանին մէջ գտնուած կերակուրի կտորիկներ կը մտնեն խռչափող: Այս միջոցին խռչափողի վերի բաժինին խլնաթաղանթը կը գրգռուի, որուն պատճառով կը յառաջանայ հակադարձային reflex հազ:

                                     

1.3. Խռչափողը Ձայնային պաշտօն

Ձայնը կը յառաջանայ իսկական ձայնալարերու պրկումներով եւ թրթռացումներով: Ձայնալարերը իրարու կը մօտենան եւ անոնց հասակն ու հաստութիւնը կը փոխուին, իսկ թոքերէն դէպի վեր մղուած օդը իր ուժով կը թրթռացնէ ձայնալարերը: Այս ձայնի արտադրութիւնը կը կոչուի ձայնատուութիւն phonation:

Ձայնը ունի երեք յատկութիւններ.

  • Ձայնի բարձրութիւն-ձայնաստիճան pitch. անիկա կախեալ է ձայնալարերու հասակէն, լարուածութենէն, թրթռացումի քանակէն եւ արտաշնչուող օդի ուժէն: Երեխային ձայնը կըլլայ բարձր, որովհետեւ անոր ձայնալարերը կըլլան կարճ: Արբունքի շրջանի աճումով, տղամարդոց ձայնալարերը կերկարին, եւ հետեւաբար, անոնց ձայնաստիճանը կը նուազի եւ ձայնը կըլլայ հաստ
  • Ուժգնութիւն intensity, որ կախեալ է արտաշնչուող օդի ճնշումէն եւ ձայնալարերու լարուածութենէն եւ թրթռացումէն
  • Արագութիւն velocity. երգիչներու ձայնը ունի այլ յատկութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝ ծաւալ, կշռոյթ rhythm, ելեւէջ intonation, ձայնեղանակ tone, որակ timbre, հնչողութիւն, գեղեցկութիւն, երանգ եւ ճկունութիւն

Մեր արտադրած ձայնը կըլլայ՝

  • Խռչափողային, ուր խռչափողը լարուած վիճակի մէջ կըլլայ եւ խռչափողի բոլոր մկանները կը գործեն կատարելապէս.
  • Գլխային. ձայնալարերը մարմինի բոլոր օրկաններուն նման կախտահարուին զանազան ձեւերով
  • Կրծքային, ուր մեծ քանակութեամբ օդ կը կուտակուի թոքերուն մէջ.


                                     

2.1. Ձայնալարերու Հիւանդութիւններ Ձայնալարերու անդամալուծութիւն

Անիկա vocal cord paralysis հետեւանքն է խռչափողի շարժական ջիղերու անբնական գործունէութեան, որ կը յառաջանայ հետեւեալ ազդակներով.

  • Խռչափողի շարժական ջիղի ուղղակի վիրաւորանք-վնաս: Այս մէկը տեղի կունենայ՝
  • Վիզի վիրաբուժական գործողութիւններու ընթացքին եւ յատկապէս վահանագեղձի վիրահատման thyroidectomy ընթացքին.
  • Վիզի զանազան ուռերու ճնշումով.
  • Ոչ օրկանային պատճառներով ձայնալարերու անշարժութիւն. անիկա կը պատահի հետեւեալ ձեւերով՝
  • Վիզի արտաքին հարուած, վնաս վիրաւորում.
  • Խռչափողի պրկում կծկում spasm, ուր տեղի կունենայ ձայնալարերու զօրաւոր կծկումներ: Անիկա առաւելաբար կը պատահի մանուկներու նոպայական ձեւով եւ տարբեր ուժգնութեամբ
  • Ուղեղային եւ թոքային ուռեր, որոնք կը ճնշեն ձայնալարերու շարժուն ջիղերուն վրայ եւ պատճառ կը դառնան անոնց անգործութեան.
  • Անակնկալ սարսափի, ահի եւ վախի պատճառներ.
  • Առողջ չափահաս անձ մը կամովին եւ իր ուզած ատենը իր հակակշիռին տակ կը պահէ իր ձայնալարերը եւ կը յառաջացնէ ժամանակաւոր ձայնալարերու անդամալուծութիւն.
  • Հոգեբանական եւ հոգեկան այլ խանգարումներու հետեւանքով.
  • Ջղացնցային hysterical անդամալուծութիւն, որ կը յառաջանայ ակամայ ջղացունց անհատներու մօտ.
  • Ձայնալարերու վատորակ ուռեր malignant tumor, cancer։
                                     

2.2. Ձայնալարերու Հիւանդութիւններ Ձայնալարերու բորբոքումներ

Խռչափողի բորբոքումով կը բորբոքին նաեւ ձայնալարերը: Անոնց բորբոքումը հետեւանքն է ընդհանրապէս ըմբանի բորբոքումին, սակայն անիկա կը պատահի նաեւ առանձնաբար:

Ձայնալարերը կախտահարուին մանրէներով եւ ժահրերով, եւ տեղի կունենայ մանրէական եւ ժահրային խռչափողատապ laryngitis: Անոր ախտանշանները՝ խռպոտութիւն, ոչ-մաքուր հնչողականութիւն, չոր հազ, քերթուածութեան զգացում։

Ձայնալարերու յատուկ բորբոքում մըն են կեղծմաշկը diphtheria եւ մղձկահազը croup:

                                     

2.3. Ձայնալարերու Հիւանդութիւններ Ձայնալարերու ջրուռեցք edema

Անիկա կը կաշկանդէ ձայնալարերու ազատ շարժումները: Ջրուռեցքը կը յառաջանայ զանազան ձեւերով։

  • Գերզգայնութեան հակադարձութիւն anaphylaxis։
  • Ձայնալարերու գրգռութիւն. անկա տեղի կունենայ մթնոլորտային փոփոխութիւններով, կլիմայի անկանոնութիւններով, ապականած օդով, ծխախոտի գործածութեամբ, թունաւոր կազերով, գործարաններու ծուխերով եւ խտացած շոգիով.
  • Ձայնալարերու անխնայ գործածութիւն, մասնաւորապէս երգիչներու, կղերականներու, քարոզիչներու եւ ուսուցիչներու կողմէ: Անոնց ձայնալարերը կը կորսնցնեն իրենց բնական գործելակերպը եւ շրջան մը ետք կունենան ձայնալարային նոտեր եւ խոցեր, որոնք առաւել կը վատթարացնեն կացութիւնը։
  • Խռչափողի գերզգայնութիւն allergic laryngitis.
                                     

2.4. Ձայնալարերու Հիւանդութիւններ Ձայնալարերու այրուածք

Անիկա կը յառաջանայ ներշնչուած քիմիական կազերով, ստամոքսա-որկորային ետհոսքի gastro-esophageal reflux թթուային հեղուկի եւ այլ տեսակ թունաւոր հեղուկներու ներխուժումով խռչափողէն ներս։

                                     

3. Յաւելեալ Հիւանդութիւններ

  • Խռչափողի աճառներու յօդաբորբ, որ արգելք կը հանդիսանայ ձայնալարերու պրկումներու։
  • Ենթաձայնալարային տարածքի ջրուռեցք։
  • Մանկական-պատանեկան ձայնալարային պողիպային խմբաւորումներ papilloma, polyposis։
  • Ձայնալարերու վատորակ ուռեր՝ քաղցկեղ։
  • Ծերութեան ձայնալարերու տկարութիւն։
  • Օտար մարմիններու ներխուժումը խռչափողէն ներս։
  • Ձայնալարերու լաւորակ ուռեր՝ սպիտակաբիծեր leukoplakia նօտեր nodes եւ պողիպներ polyps։
  • Ընդոծին ձայնալարային թաղանթ congenital web։

Վերոյիշեալ ձայնալարային բոլոր հիւանդութիւններուն հետեւանքով, տեղի կունենայ ձայնալարային ճեղքի նեղացում, որ կը յառաջացնէ մասնաւորապէս շունչի զանազան աստիճանի դժուարութիւն-շնչահեղձութիւն, կապտութիւն, շնչասլոց, չոր հազ, թեթեւ ցաւ, որ կը տարածուի դէպի ականջներ:

                                     

4. Քննութիւն

Ձայնալարերու քննութիւնը կը կատարուի խռչափողի ուղղակի կամ անուղղակի դիտումով direct and indirect laryngoscopy:

Խռչափողադիտակի laryngoscope միջոցաւ կը տեսնենք ձայնալարերուն շարժումները, թրթռացումները, անդամալուծութիւնը, խռչափողի խլնաթաղանթի իրավիճակը եւ խռչափողային լաւորակ ու վատորակ ուռերը: Իւրաքանչիւր հիւանդութեան պարագային կը կիրարկուի յատուկ դարմանամիջոց:

                                     

5. Կեղծմաշկը

Կեղծմաշկը կը պատահի ընդհանրապէս մանուկներու: Անիկա մանրէական բորբոքում մըն է: Անոր ախտանշաններն են՝ ձայնալարերու խիստ կարմրութիւն, մակերեսային փառ, այտուց, ձայնաճեղքի նեղացում, շնչասլոց եւ խզզոց, ձայնի խիստ խռպոտութիւն, հաչոցանման չոր հազ, դժուար-աղմուկով շնչառութիւն եւ ուժգին շնչահեղձութիւն ու կապտութիւն:

Մղձկահազը նոյնպէս մանկական մանրէական հիւանդութիւն մըն է: Անոր ախտանշաններն են՝ ժամանակաւոր կարճ տեւողութեամբ գիշերային յանկարծակի շնչարգելութիւն, շնչասլոց, որոնք բոլորը կանյետանան ինքնաբերաբար: Ասոնց հետ միատեղ կը պատահին գր-գռուած չոր հաչոցանման հազ, վիզի եւ անրակի clavicle վերին եւ ստորին ու վերնափորի փոսիկներու խորացում: Կեղծմաշկի եւ մղձկահազի դարմանումը կը կարօտի յատուկ հակամանրէական դեղերու, հիւանդանոցային խնամքի եւ երբեմն մեկուսացումի, թթուածինի ներարկումի: Յառաջացած պարագաներուն, ստիպողաբար շնչահեղձութեան համար կը կատարուի խռչափողային ներփողարկում intubation եւ յաճախ խռչափողածակում laryngotomy ու ներխռչափողային մետաղային կամ կերպնկալ խողովակի մը ներմուծումը: Այս խողովակը կազմուած է ներքին եւ արտաքին բաժիններէ: Արտաքին բաժինը կամրացուի մորթին իսկ ներքին բաժինը կարելի է դուրս հանել ամէն օր՝ մաքրութեան համար: Այս երկու միջոցառումները կը կատարուին բաւականաչափ օդ եւ թթուածին մատակարարելու համար թոքերուն: