Back

ⓘ Հրաչեայ (անձնանուն)




                                     

ⓘ Հրաչեայ (անձնանուն)

Հրաչեայ, հայկական արական եւ իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն հուր եւ աչք բառերէն։ Կը նշանակէ "հրեղէն աչքեր ունեցող" ։ Խորենացիի հնարած անուններէն է, որ սկզբնական շրջանին մէկ անգամ գործածուելէ ետք դուրս եկած է գործածութենէ։ Այնուհետեւ 19-րդ դարուն կրկին սկսած է գործածուիլ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Սկզբը հազուադէպ կը կիրառէին, ետքը յաճախ՝ յատկապէս Կովկասի մէջ, ուր կը գործածուէր որպէս իգական անուն՝ շնորհիւ պոլսեցի դերասանուհիի մը, որուն գեղեցիկ աչքերուն համար կոչեցին "տիկին Հրաչեայ" ։ Ի հակադրութիւն ասոր՝ յօրինեցին Հրաչիկ ձեւը՝ որպէս արական անուն, իսկ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ՝ Հրաչուհի ձեւը ։ Անուան կարճ ձեւն է Հրաչ։ Այժմ Հրաչեան միայն արական անուն է:

                                     

1. Անունը կրող անձնավորութիւններ

  • Հրաչեայ Սուրէն Թովմասեան)՝ ազատամարտիկ
  • Հրաչեայ Ներսիսեան 1895 Օսմանեան Կայսրութիւն-1961 Երեւան, դերասան
  • Հրաչեայ Աճառեան 1876 Կոստանդնուպոլիս-1953 Երեւան, լեզուաբան եւ բառարանագիր
  • Հրաչեայ Քոչար, արձակագիր եւ հրապարակախօս
                                     

2. Գործածութիւններ

  • Հրաչեայ, թագաւոր Հայկազն, որդի եւ յաջորդը Պարոյրի։ Բաբելոնի Նաբուգոդոնոսոր թագաւորին հետ միասին արշաւեց Երուսաղէմի վրայ, գրաւեց եւ Հայաստան բերաւ հրեայ Շամբաթ իշխանը, որմէ սերած է Բագրատունեաց տոհմը։
                                     
  • անուշ բառէն, որ կը նշանակէ աղջիկ Գործածուած է 19 - րդ դարուն Տարածուած անձնանուն է Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց Անձնանունների Բառարան, հ. Գ., Երեւան, էջ 35
  • իգական անուն Յառաջացած է հայերէն արփի արեգակ բառէն Նոր անձնանուն է, կարճ ձեւն է Արփիկ Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց Անձնանունների Բառարան, հ. Ա., Երեւան, էջ 319
  • միացումով Կազմուած է 19 - րդ դարուն Տարածուած անձնանուն է Փաղաքշական ձեւերն են Հայկուկ եւ Հայկուշ Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց Անձնանունների Բառարան, հ. Գ.
  • Արեգնազան, հայկական իգական անձնանուն Կազմուած է արեգ արեգակ եւ նազան նազելի բառերէն Կարճ տարբերակներ են Արեգ, Արեգնազ Ղազարոս Աղաեանի հանրայայտ
  • Ազատուհի, հայկական իգական անձնանուն առաջացած է հայերէն ազատ արմատի եւ ուհի մասնիկի միացումով Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց Անձնանունների Բառարան, հ. Ա., Երեւան
  • արական անուն Առաջացած է հայերէն արծիւ բառէն Որպէս անձնանուն հազուադէպ կը գործածուի Կովկասի մէջ Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց Անձնանունների Բառարան, հ. Ա., Երեւան
  • Թուխիկ, հայկական արական ու իգական անձնանուն Յառաջացած է հայերէն թուխ բառէն, ինչպէս որ սեւ բառէն առաջացած է Սեւուկ անձնանունը Սկսած է գործածուիլ 15 - 18 - րդ
  • βραβείον լատիներէն brabeum բառէն Յունարէնի եւ լատիներէնի մէջ որպէս անձնանուն չի գործածուիր Հայաստանի մէջ 18 - րդ դարէն սկսած է գործածուիլ 19 - րդ դարուն
  • շրջանին եղած է արական անուն, այնուհետեւ ձեւափոխուած ու դարձած է իգական անձնանուն Դալալ ձեւով: Դալար Մշեցի, եղբայր Հայրապետի նուիրատու ձեռագիր 1204 թ
  • արեգակ բառէն եւ - ինէ իգական վերջաւորութեամբ Նորակերտ անուն է Տարածուած անձնանուն եղած է նաեւ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ Նման ծագումով անուններ են Արփենիկ