Back

ⓘ Հայաստանի Հանրապետութեան Բնակչութիւն




Հայաստանի Հանրապետութեան Բնակչութիւն
                                     

ⓘ Հայաստանի Հանրապետութեան Բնակչութիւն

1828-ին, երբ Արեւելեան Հայաստանը միացած է Ռուսաստանին, ունեցած է ընդամենը 161 հազար բնակիչ։ Նոյն ատէն Պարսկաստանէն եւ Արեւմտեան Հայաստանէն շուրջ 150 հազար հայ տեղափոխուած է Արեւելեան Հայաստան եւ հարակից շրջաններ։ Արեւելեան Հայաստանի մէջ առաջին մարդահամարը տեղի ունեցած է համառուսաստանեան առաջին մարդահամարի շրջանակներուն մէջ՝ 1897-ին, ըստ որուն՝ Արեւելեան Հայաստանի բնակչութեան ընդհանուր թիւը եղած է 798 հազար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրէին Արեւելեան Հայաստանի բնակչութիւնը եղած է 1 մլն։ 1918-ին Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Հարաւային Կովկասի տարբեր շրջաններէն Արեւելեան Հայաստան տեղափոխուած է մօտ 302 հազար հայ, որուն արդիւնքով բնակչութեան ընդհանուր թիւը ղարաբաղեան պատերազմի, երկրի տնտեսական շրջափակման, ճգնաժամի, ինչպես նաեւ Սպիտակի երկրաշարժի եւ արտագաղթի հետեւանքով հանրապետութեան բնակչութեան թիւը նուազած է շուրջ 800 հազարով, որմէ 475.8 հազարը՝ 1992-1994-ին։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին՝ Հայաստանի հանրապետութեան մշտական բնակչութիւնը 3.213 միլիոն էր։ Հանրապետութեան բնակչութեան թիւը իր ամենաբարձր ցուցանիշին հասած է 1992-ին՝ 3.633.3 հազար մարդ։

Սակայն թուրք-հայկական պատերազմին 28 Սեպտեմբեր-18 Դեկտեմբեր 1920, սովին, եւ դէպի Ռուսաստանին արտագաղթի հետեւանքով բնակչութեան թիւը 1920-ին դարձեալ նուազած է մինչեւ 720 հազարի։ 1 միլիոնը վերականգնած է 1930-ին։ Հայաստանի բնակչութիւնը արագօրէն աճած է խորհրդային ժամանակաշրջանում. 1920-1991 ֊ին բնակչության թիվն ավելացել է 4.9 անգամ՝ հասնելով 3.57 մլն-ի։ Հանրապետությունում վերջին 20 տարիներուն ընթացքին ազգամիջյան հարաբերությունների սրման, Լեռնային Ղարաբաղը ավելացել է 4.5, քաղաքային բնակչությունը՝ 17.1, իսկ գյուղ, բնակչությունը՝ 1.95 անգամ։ 1990-2009-ին գումարային բնական հավելաճը կազմել է 423 հազար մարդ 12 %։ 2010-ին մշտական բնակչության 34.4 %-ն ապրած է Երեւանի մէջ, Հայասատնի հանրապետութեան Արարատի, Արմաւիրի, Կոտայքի եւ Շիրակի մարզերէն իւրաքանչիւրին մէջ՝ մշտական բնակչութիւնը 8.6-8.7 տոկոս է, Գեղարքունիքի մարզին մէջ՝ 7.4 տոկոս, Արագածոտնի, Սիւնիքի եւ Տավուշի մարզերուն իւրաքանչիւրին մէջ՝ 4.1-4.7 տոկոս է, իսկ 1.7 տոկոս՝ Վայոց ձոր մարզին մէջ։

                                     

1. Բնակչութեան բնական շարժը

Խորհրդային տարիներուն Հայաստանի բնակչութեան աւելցումին հիմնական միջոցը եղած է բնական աճը՝ ծնելիութեան բարձր մակարդակը եւ մահացութեան աստիճանաբար նուազումը։ 1920-ական թուականներու կէսերուն ծնելիութիւնը եղած է բաւական բարձր՝ 1000 բնակիչի հաշիւով՝ 56-58 մարդ 56-58 %։ Չնայած հետագայ որոշակի անկումը՝ ծնելիութեան բաւական բարձր մակարդակ՝ 41.2 %, մնացած է մինչեւ Հայրենական, մեծ պատերազմի սկիզբը 1940։ Պատերազմի տարիներուն բնական աճը նուազած է, որովհետեւ կտրուկ իջած է 20-29 տարեկան երիտասարդներու եւ ամուսնութիւններու թիւը։ 1950-ին արձանագրուած է ծնունդներու եւ բնական աճի ցուցանիշներու զգալի նուազում՝ համապատասխանաբար՝ 32.1 եւ 23.6 ։ Անոր յաջորդած է պատերազմներու աւարտին բնորոշ ժողովրդագրական բռնկում, ծնելիութիւնը աճած է, մահացութիւնը նուազած է, որոնց շնորհիվ 1960-ին արձանագրուած են ծնելիութեան եւ բնական աճի հետպատերազմեան շրջանի առաւելագոյն ցուցանիշները՝ համապատասխանաբար՝ 40.1 եւ 33.3 %։ Ապա յաջորդած է այդ ցուցանիշներու նուազման շրջան մը, որ պայմանաւորուած էր քաղաքային բնակչութեան արագ աճով, բնակչութեան մշակութակենցաղային մակարդակի բարձրացումով, կանանց զբաղուածութեան աստիճանի մեծացումով եւ ընտանիքներու փոքրացմամբ։ 1970-ական թուականներուն ծնելիութեան եւ բնական աճի ցուցանիշները որոշակիօրէն կայունացած են, իսկ 1985-ին արձանագրուած են անոնց վերջին շրջանի առաւելագոյն արժէքները՝ համապատասխանաբար՝ 24.1 եւ 18.2 %։ Սպիտակի երկրաշարժի 1988, Ղարաբաղեան պատերազմի 1991-1994, տնտեսական շրջափակման եւ անորմով պայմանաւորուած արտագաղթի հետեւանքով ծնելիութիւնը եւ բնական աճը նուազած են՝ 2001-ին հասնելով իրենց նուազագոյն արժեքներուն՝ համապատասխանաբար՝ 9.5 եւ 3.5 %, որմէ ետք սկսած է անոնց դանդաղ աճի շրջանը։ 2005-ին ծնելիութիւնը աճած է, բայց մահացութեան աճի պատճառով բնական աճը մնացած է գրեթէ նոյնը, իսկ 2010-ին ծնելիութիւնը հասած է 13.8 %-ի, որուն մահացութեան փոքր աճի պայմաններուն անգամ ապահոված է բնական աճի որոշ՝ 5.2 % աւելցում։ Բնակչութեան բնական շարժի փոփոխութիւնները պայմանաւորուած են կանանց ծնունակութեան, տարիքային ծնելիութեան եւ ծնելիութեան գումարային գործակիցներու մեծութիւններով։ Եթէ 1926-ին 15-49 առաջնահերթութիւն։

                                     

2. Հայաստանի հանրապետութեան բնակչութեան սեռատարիքային կազմը

Մինչեւ Հայրենական մեծ պատերազմը 1941- 1945 ՀԽՍՀ բնակչութեան կազմին մէջ գերակշռած են տղամարդիկ, յատկապէս՝ տարիքային ցած խումբերուն մէջ։ Պատերազմի հետեւանքով խախտուած է սեռերու հարաբերութիւնը։ 1959-ին կիները կազմած են Հայաստանի հանրապետութեան մշտական բնակչութեան 52.2 %-ը, 1970-ին՝ բնակչութեան բաշխումին՝ 51.2 %-ը, 1979-ին 51.3 %-ը, 1989-ին 51 %-ը, ըստ տարիքային խումբերու. 2001-ին՝ 52 %-ը, 2010-ին 51.5 %-ը։

                                     

3. Բնակչութեան տեղաբաշխումը եւ խտութիւնը

Հայասատնի հանրապետութեան մշտական բնակչութեան միջին խտութիւնը 110 է 2010։ Երեւանը եւ Արարատեան դաշտը Հայասատնի հանրապետութեան տարածքի մօտ 26.7 %-ն է, որտեղ կապրի ընղհանուր բնակչութեան աւելի քան 50 %-ը։ Համեմատաբար խիտ բնակչութիւն կայ Արմաւիրի մէջ 229 մարդ/քմ2, Կոտայքի մէջ 134, Արարատի մէջ 133, Շիրակի մէջ 105։

                                     
  • 1871 - էն դարձաւ միաւորուած Իտալական թագաւորութիւն, իսկ 1946 - էն Իտալական հանրապետութեան մայրաքաղաք Հայերի բնակութեան մասին Հռոմին մէջ յիշատակութիւններ կան
  • քանակը ամբողջ աշխարհին նուազագոյնը կը կազմէ 10 - 12 միլիոն, ընդ որուն Հայաստանի Հանրապետութեան մշտական բնակչութիւնը 2011 - ին մարդահամարի տուեալներով կը կազմէ 3
  • Հին Երեւան, Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի պատմական կեդրոնը Երեւանը հիմնադրուած է Ուրարտուի թագաւոր Արգիշտի Ա - ն մ.թ.ա. 782 թուականին Քաղաքի
  • ուղղութիւն մը չի համարուիր Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին Ֆինլանտայի դեսպանատուն չկայ, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիները Ֆինլանտա կրնան մուտք
  • էր եւ հայ եկեղեցւոյ եպիսկոպոսական չորս մեծ աթոռներէն մէկը Գիւղ Հայաստանի հանրապետութեան Կոտայքի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն 14 ք.մ. հարաւ - արեւմուտք Կը
  • Դիլիջան, քաղաք Հայաստանի Տավուշ մարզին մէջ, մարզկեդրոններէն 36 քմ հարաւ - արեւմուտք, Աղստեւ գետի ափին Բնակչութիւնը 16 600 մարդ 2016 Հեռաւորութիւնը
  • Տաւուշի մարզ, մարզ Հայաստանի հիւսիսարեւելեան մասը: Մարզկեդրոնը Իջեւան քաղաքն է Տաւուշի մարզը կը գտնուի Հայաստանի հիւսիսարեւելեան հատուածին մէջ Կ ընդգրկէ

Users also searched:

երեւանի բնակչության թիվը 2020, քանի քաղաք կա հայաստանում,

...
...
...