Back

★ Հայաստանի Աշխարհագրութիւն



Հայաստանի Աշխարհագրութիւն
                                     

★ Հայաստանի Աշխարհագրութիւն

Հայաստանի աշխարհագրութիւն,Հայաստանը ծով ելք չունեցող երկիր է Հարաւ Արեւմտեան Ասիայի մէջ եւ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Կը գտնուի Հայկական լեռնաշխարհի հիւսիս-արեւելքը, Սեւ և Կասպից ծովու մէջտեղը, հիւսիսէն եւ արեւելքէն շրջապատուած է Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաներով։ Կը սահմանակացնէ Վրաստանի, Ազրպէյճանի, Իրանի, Թուրքիոյ եւ չճանչցուած Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հետ։

                                     

1. Հայաստանի գլխաւոր լեռնաշղթաներն են

Հայկական Պար

Հայկական Պար լեռնաշղթան կը գտնուի Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի կերոնը՝ Բիւրակն ու Մասիս լեռնազանգվածներու միջեւ: Ունի աղեղնաձեւ կառուցուածք, ուռած մասով՝ դէպի հիւսիս։ Երկարութիւնը մօտ 250 քմ է, լայնութիւնը՝ 30-35 քմ։ Առավելագոյն բարձրութիւնը կը հասնի 3445 մ։ Ջրբաժան է Սեւ, Կասպից ծովերու եւ Պարսից ծոցի աւազաններու միջեւ։

Հայկական Տաւրոս

Հայկական Տաւրոս թուրք.՝ Toros Dağları, լեռնային համակարգ Հայկական լեռնաշխարհին, ներկայիս Թուրքիաի մէջ։ Ձգուած է Կիլիկեան Դրունք կիրճէն մինչեւ Բոհտան գետը։ Երկարութիւնը 650 քմ է, լայնութիւնը՝ 35-100 քմ, միջին բարձրութիւնը՝ 1800-2300 մ։ Իշխանասար, Սիմսար, Մարութասար գագաթները ունին 3000 մ բարձրութիւն։

                                     

2.1. Առանձին գագաթներ Արարատ կամ Մասիս

Արարատ կամ Մասիս՝ կոնաձեւ, մեկուսացած հսկայ լեռնազանգուած մըն է, կը բարձրանայ Արարատեան դաշտի հարաւը։ Մարած հրաբուխ մըն է։ Ունի երկու գագաթ՝ Մեծ Մասիս 5165 մ. եւ Փոքր Մասիս 3925 մ.։ Մեծ Մասիսը 4000 մեթրէն վեր ծածկուած է մշտնջենական ձիւնով։ Ոչ մէկ գետ կամ գետակ կը բխի անկէ։ Բուսականութիւնը աղքատ է։ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթն է։ Արարատը խորհրդաւոր ազդեցութիւն ունեցած է հայ ժողովուրդին վրայ, որ կը հաւատայ, թէ Մասիսը քաջաց ոգիներու դիցարանն էր։

                                     

2.2. Առանձին գագաթներ Արագած

Արագած՝ հայկական լեռնաշխարհի մէջ վիթխարի լեռնազանգուած մըն է։ Կը բարձրանայ Սեւանայ լիճին արեւմտեան կողմը, Մասիսի հիւսիսը։ Բարձրութիւնն է 4035 մեթր։ Մարած հրաբուխ մըն է, որուն կատարը ծածկուած է մշտնջենական ձիւնով։ Ունի չորս կոնաձեւ գագաթներ. այդ պատճառով ալ կը կոչուի քառագագաթ Արագած։ Հայաստանի երրորդ բարձր լեռն է։ Անոր վերին լանջերը ջրառատ են. կողերէն կը բխին բազմաթիւ աղբիւրներ, որոնցմէ կը գոյանան լճակներ եւ գետակներ։ Բուսականութիւնը ճոխ է։

                                     

2.3. Առանձին գագաթներ Սիփան

Սիփանը կը գտնուի Վանայ լիճին հիւսիս արեւմուտքը։ Բարձրութիւնն է 4434 մեթր։ Հայաստանի երկրորդ բարձրագոյն գագաթն է։ Հայկական Բարձրաւանդակի միւս գլխաւոր սարերուն մէջ յիշատակութեան արժանի են հետեւեալ գագաթները՝ Կապատջուղ՝ 3904 մ., Սրմանց՝ 3650 մ., Թոնտուրեկ՝ 3584 մ., Արտոս՝ 3550 մ., Նեմրութ՝ 3050 մ., Սուկաւէտ՝ 3445 մ.։

                                     

3.1. Հայաստանի գլխաւոր դաշտերը Արարատեան դաշտ

Արարատեան Դաշտ, Արարատեան գոգաւորութեան փոս կամարաձեւ, գոգաձեւ - անգլ.՝concave յատակն է՝ լի լճագետային, հեղեղաբերուկ նստուածքներով եւ լաւաներով։ Հայկական լեռնաշխարհի ընդարձակ հարթավայրերէն մէկը՝ Միջին Արաքսեան գոգաւորութեան ամէնէն ցած մասը բարձրութիւնը 800 - 1000 մ։Պէտք է ըսել եւ գրել Արարատեան դաշտ եւ ոչ թէ դաշտավայր։ Աւանդաբար դաշտավայր անունը կը տրուի այն հարթավայրերուն, որոնք ծովու մակարդակէն բարձր են ոչ աւելի քան 200 մեթր, ինչպիսին են Ամազոնի, արեւմտեան-սիպերական, Մերձկասպեան եւ այլ դաշտավայրերը: Ամբողջ դաշտը կոռոգուի Արաքս գետէն, որուն շնորհիւ այս դաշտը Հայաստանի ամէնէն բերքառատ շրջաններէն մէկն է։ Ունի խիտ բնակչութիւն եւ դարձած հայ քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կեանքի կեդրոնը։ Հայաստանի մայրաքաղաքներէն մեծ մասը, ինչպէս՝ Արմաւիրը, Երուանդաշատը, Արտաշատը, Վաղարշապատը, Դուինը կառուցուած էին Արարատեան դաշտին մէջ։ Հոն կը գտնուի նաեւ Արդի Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանը։

                                     

3.2. Հայաստանի գլխաւոր դաշտերը Շիրակի դաշտ

Շիրակի դաշտը կը գտնուի Արարատեան դաշտէն դէպի հիւսիս, Ախուրեան գետի աջ եւ ձախ ափերուն վրայ։ Բարձրութիւնն է 1200-1500 մ.։ Ախուրեան գետը կ՚ոռոգէ Շիրակի դաշտը։ Հին ժամանակ, Շիրակի դաշտը եղած է Հայաստանի ցորենի շտեմարանը։

                                     

4. Հայաստանի գետեր

  • Կասպից ծով կը թափին Արաքս եւ Կուր գետերը։.

1) Արաքս, պատմական Երասխ գետը, կը կոչուի նաեւ Արազ։ Արաքսը եղած է զուտ հայկական. որովհետեւ իր ամբողջ ընթացքով հոսած է Հայաստանի մէջէն։ Այդ պատճառով ալ, կոչուած է Մայր Արաքս։ Դարձած է հայ ժողովուրդի ուժի, ըմբոստութեան եւ ազատութեան խորհրդանիշը։ Սկիզբ կառնէ Բիւրակնեան լեռներու Սրմանց գագաթէն, կը հոսի դէպի հիւսիս արեւելք, Հայկական Պարը ճեղքելէ ետք կանցնի Բասէնի, Արարատեան Շարուրի եւ Նախիջեւանի դաշտերէն եւ Մուղանի դաշտին մէջ Կուր գետին միանալով՝ կը թափի Կասպից ծով։ Իր ճամբուն ընթացքին Արաքս կընդունի բազմաթիւ հարկատուներ, որոնցմէ են՝ Ախուրեան, Հրազդան, Քասախ, Ազատ, Արփա, Մեղրի, Որոտան գետերը։ Արաքսի երկարութիւնն է 933 քլմ.։

2) Կուր, որ թէեւ հայկական ծագում ունի, բայց Անդրկովկասեան գետ է։ Երկարութիւնն է 1500 քմ.։ Կը բխի Հայաստանի Արծիան լեռներէն, կը մտնէ Վրաստան եւ Ատրպէյճան, ապա, Արտահանի դաշտը։

  • Պարսից ծոց կը թափին Եփրատ եւ Տիգրիս գետերը։.

1) Եփրատ գետը Մերձաւոր Արեւելքի մեծագոյն գետն է։ Երկարութիւնն է 2700 քմ.։ Եփրատ ունի երկու ճիւղ՝ ա) Արեւմտեան, բ) Արեւելեան Եփրատ կամ Արածանի։ Երկու Եփրատները Խարբերդի դաշտին մէջ միանալով կը կազմեն Եփրատ գետը։ Եփրատ կը շարունակէ իջնել դէպի հարաւ եւ կտրելով Տաւրոսեան լեռները կը մտնէ Միջագետք, Իրանի մէջ կը միանայ Տիգրիսին կազմելով Շաթ Էլ Արապ գետը, կը թափի Պարսից ծոց։

2) Տիգրիս գետ, որու երկարութիւնն է 1900 քմ., ունի երկու ճիւղ՝ ա) Արեւմտեան եւ բ) Արեւելեան։ Երկու Տիգրիսները Սղերդ քաղաքի մօտերը միանալով կը կազմեն Տիգրիս գետը։ Տիգրիս Կորդուաց լեռները ճեղքելէ ետք կը հասնի Միջագետք եւ կը թափի Պարսից ծոց։ Գ) Սեւ ծով կը թափին Ճորոխ, Ալիս եւ Իրիս գետերը։ Դ) Ներքին գետակները, որոնք մեծ գետերու օժանդակներն են, անոնց հոսքը ամբողջութեամբ կը գտնուի Հայաստանի մէջ։



                                     

5. Հայաստանի Լիճեր

  • Սեւանայ լիճ, ՀՀ-ի ամենամեծ լիճը։ Կոչուած է նաեւ՝ "Գեղամայ ծով" կամ "Գեղարքունեաց Ծով", լիճ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզին մէջ։ Հայաստանի Հանրապետութեան ամենախոշոր, իսկ Հայկական բարձրավանդակի՝ մեծութեամբ երրորդ լիճը Վանայ լիճէն եւ Ուրմիոյ լիճէն ետք։ Սեւանայ լիճին մէջ կը թափի 28 գետակ, բայց սկիզբ կառնէ միայն մէկ գետ՝ Հրազդան գետը։Ի տարբերութիւն Ուրմիոյ եւ Վանայ լիճերէն՝ բաց լիճ է եւ ունի քաղցրահամ ջուր։ Աշխարհի՝ քաղցրահամ ջուր ունեցող 2-րդ բարձրադիր լիճն է։ Այն կը գտնուի ծովու մակերեսէն 1916 մ. բարձրութեան վրայ, մակերեսը 1240 ք.մ.2 է, խորութիւնը կը հասնի 83 մ ի։ Սեւանայ Լիճը շրջապատուած է հարաւէն՝ Վարդենիսի, արեեւմուտքէն՝ Գեղամայ, հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Փամբակի, հիւսիս-արեւելքէն՝ Արեգունի լեռնաշղթաներով։ Սեւանի ջուրին քաղցրահամութեան պատճառով այնտեղ կը բնակին ձուկերու բազմաթիւ տեսակներ՝ իշխան, սիգան եւ այլ տեսակի ձուկեր։.
  • Վանայ լիճը կոչուած է նաեւ Տոսպայ լիճ, Ռշտունեաց լիճ եւ Բզնունեաց ծով։ Կը գտնուի Հայկական Բարձրաւանդակի հարաւը։ Շրջապատուած է Գրգուռ, Սիփան եւ Վարագ լեռներով։ Վանայ լիճը ծովու մակերեսէն 1720 մեթր բարձրութիւն ունի եւ կը գրաւէ 3764 քառ. քլմ. տարածութիւն։ Իր մէջ կը թափին քանի մը գետեր՝ Բերկրի, Խոշապ, Արճէշ, բայց լիճէն ոչ մէկ գետ կը բխի։ Վանայ լիճին ջուրը աղի է։ Իր մէջ կը պարունակէ մեծ քանակութեամբ բորակ։ Ունի չորս կղզիներ՝ Աղթամար, Լիմ, Կտուց, Առտէր։ Աղթամար կղզիին վրայ կը գտնուի Աղթամար վանքը՝ Ս. Խաչ եկեղեցիով։ Հայաստանի նախաբնիկները Վանայ լիճին շուրջ ստեղծած են Նայիրիի եւ Ուրարտուի պետութիւններն ու քաղաքակրթութիւնները։.
  • Ուրմիոյ լիճ, որ կոչուած է նաեւ Կապուտակ ծով, կը գտնուի Հայաստանի հարաւ-արեւելքը, ծովու մակերեսէն 1330 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնն է 5775 քառ. քլմ. հայկական լեռնաշխարհի ամէնէն մեծ լիճը կը նկատուի։ Ուրմիոյ լիճին ջուրը շատ աղի է. այդ պատճառով ալ անոր մէջ ձուկ չապրիր։ Ունի բազմաթիւ կղզիներ։.

Հայաստանի փոքր լիճերէն են՝ Չըլտըր, Արփի, Արջակ եւ Ծովք լիճերը։



                                     

6. Հայաստանի կլիման եւ բուսականութիւնը

Հայաստանի կլիման ցամաքային եւ խիստ է։ Ամառը սաստիկ տաք կընէ, իսկ ձմեռը՝ սաստիկ ցուրտ։ Ցած վայրերու մէջ կլիման տաք է։ Այդտեղ հիանալի կերպով կաճին խաղող, բամպակ, բրինձ եւ պտուղներ։ Լեռնային շրջաններուն մէջ կլիման բարեխառն է։ Ծովամերձ շրջաններուն մէջ, կլիման բարեխառն զով է։ Լեռները անտառածածկ են, իսկ հովիտները կընծայեն երկրագործական յարմարութիւններ։

                                     

7. Հայկական բարձրաւանդակ

Հայկական Բարձրաւանդակ, պատմաաշխարհագրական տարածք, հայ ժողովուրդի բնօրրան։ Կը գտնուի Առաջաւոր Ասիոյ տարածքին՝ իրանական եւ փոքրասիական բարձրավանդակներուն միջեւ։ Հիւսիսէն Կովկասեան լեռներն են Սեւ ծովը, հարաւէն՝ Միջագետքի դաշտավայրը։ Հայկական բարձրաւանդակը նկատելիօրէն կը տարբերի շրջակայ տարածքներէն. այն ունի 1 500 - 1 800 մեթր միջին բարձրութիւն, իսկ առանձին գագաթները ունին աւելի քան 3 000 - 4 000 մեթր բացարձակ բարձրութիւն։ Գերմանացի աշխարհագէտ Քարլ Ռիթթերը Carl Ritter Հայկական լեռնաշխարհը անուանած է օդով եւ ջուրով հարուստ "լեռնային կղզի" ։ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր կէտը Մեծ Մասիսն է Արարատ, 5 165 մ։ Բարձրութեամբ լեռնաշխարհի երկրորդն է Սաւալանը, երրորդը՝ Սիփանը Վանայ լիճի արեւմտեան ափին մօտ, բարձրութիւնը՝ 4 434 մ, չորրորդը՝ Ճիլոն Կորդուաց լեռներ, 4 168 մ, հինգերորդը՝ Արագածը Հայաստանի Հանրապետութիւն, 4 090 մ։ Լեռնաշխարհի տարածքը մօտ 400 000 քառակուսի քիլոմեթր է։ Այդ տարածքին գոյութիւն ունին հայկական երկու պետութիւններ՝ Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետութիւնները, որոնք միասին մօտ 42 000 քմ² կը կազմեն լեռնաշխարհի տարածքի մօտ 11 տոկոսը։ Գրեթէ նոյնքան տարածք կը զբաղեցնէ լեռնաշխարհի այն հատուածը, որ կը պատկանի Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան։ Ազրպէյճանի տարածքին կը գտնուին լեռնաշխարհի գաւառներէն Գարդմանը եւ Գողթանը Նախիջեւան, Վրաստանէն՝ Ջաւախքը։ Հայկական բարձրաւանդակի մօտ երկու երրորդը այժմ կը գտնուի Թուրքիոյ Հանրապետութեան կազմին մէջ։Հայկական Բարձրաւանդակը հարուստ է բնական հարստութիւններով. նշանաւոր են աղի, պղինձի եւ երկաթի հանքերը։ Հայաստան մասնաւորաբար հարուստ է իր շինանիւթերով։ Շինութեան համար ամէնէն շատ օգտագործուած քարը տուֆն է։ Կան նաեւ պազալթն ու կրանիթը։ Հայաստանի լեռնաշխարհին մէջ կը գտնուին նաեւ հանքային բաղադրութիւններով տաք եւ պաղ ջուրի աղբիւրներ:



                                     
  • էջ Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն պրակ 1, Երեւան, 1951, 189 էջ Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն պրակ 2, Երեւան, 1952, 272 էջ Հայաստանի պատմական
  • Տուրուբերան Մեծ Հայքի վարչական բաժանում Թ.Խ. Յակոբեան 1981 Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան Միտք 2195 Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 2195 Մեծ
  • պատմիչ եւ աշխարհագրագէտ Հեղինակն է Պատմութիւն չէ պահպանուած եւ Աշխարհագրութիւն երկերուն Ստրաբոն ծնած է ազնուական ընտանիքի մը մէջ, Ք. ա. շուրջ 63 - ին
  • Տէր - Սահակեան, 1940: 44 էջ : նկար, քարտեզ, աղիւսակ, քարտեզ  24 սմ. Հայաստանի աշխարհագրութիւն Պատմական Հայաստան, Կիլիկիա եւ արդի Հայաստան: Բազմաթիւ քարտէսներ
  • որուն պատճառով մոռցուած է հնագոյն անուանումը Արցախ Թ.Խ. Յակոբեան 1981 Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան Միտք Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը
  • ու գրչութեան կեդրոնով հռչակուած Ծործորի վանքը Թ.Խ. Յակոբեան 1981 Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան, Միտք Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը
  • Վասպուրական Մեծ Հայքի Վարչական Բաժանում Թ.Խ. Յակոբեան 1981 Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան Միտք Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը Կաղապար: Գիրք: Կարապետյան: Հայոց
  • Ժամանակագրութիւն հայ. armgeo - Հայաստանի Աշխարհագրութիւն հայ. Հայաստանի եւ Եւրոպական Միութեան յարաբերութիւնները ֆր. Հայաստանի մերձեցումը Եւրոպական Միութեան
  • Հոգեւոր Ճեմարանի Լսարանական բաժնին մէջ, աւանդելով ընդհանուր աշխարհագրութիւն եւ Հայաստանի աշխարհագրութիւնը առարկաները: Վերջին տասնամեակներուն մէջ հրատարակած
  • Հայաստանը ըստ Աշխարհացոյց ի, Երեւան, 1963 Յակոբեան Թ. Խ., Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան, 1968 Յարութիւնեան Բ. Ն., Մեծ Հայքի վարչա - քաղաքական
  • եւ Դու բնակավայրերը, Վաղարշաւան աւանը, Տեւէ - Պոյնու, Աւնիկ բերդը Թ. Խ. Յակոբեան, Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան, Միտք 1968, էջ 128 - 129
  • բաժնին մէջ կը դասաւանդուին հայոց պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն ընդհանուր պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն հայ մատենագրութիւն, հայոց եւ օտար լեզուներ ռուսերէն
                                     
  • որոնք չեն մտած նշուած հարկացուցակին մէջ Թ.Խ.Հակոբյան 1968 Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան: Միտք էջ էջ 212 - 213 Կաղապար: Մեծ Հայքի վարչական
  • Հայագիտական Հիմնարկէն ներս, աւանդելով Հայոց Պատմութիւն եւ Հայաստանի Պատմական Աշխարհագրութիւն 1948 - ին կը ստանձնէ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան Զարթօնք
  • ֆիլոգենեզ տարածումը տարածական բաշխումը Երկրի մակերեսին բոյսերու աշխարհագրութիւն բուսածածկի կառուցուածքը ֆիտոցենոլոգիա կամ երկրաբուսաբանութիւն
  • թուականներուն Պուխարեստի հայկական դպրոցին մէջ կը դասաւանդէր Ռումանիոյ աշխարհագրութիւն ու պատմութիւն: Յետագային Վարդուհի Վարդերեսեան կ ամուսնանայ դերասան
  • դէմքը Անոր աշխարհաբար առաջին հրատարակութիւնն է 1791 - ին Վենետիկ տպուած աշխարհագրութիւն մը Տարեգրութիւնները կը պարունակեն նախորդ տարուան քաղաքական դէպքերը
  • պատմութիւն, հայերէն լեզու եւ գրականութիւն, մատենագրութիւն եւ Հայաստանի աշխարհագրութիւն 2002 - ին փոխադրուած է Կիպրոս Նիկոսիա եւ պաշտօնավարած Հ.Բ.Ը.Մ
  • Կենսաբանութիւն, Շրջակայ միջավայրի գիտութիւններ, Լանտշաֆտային փլանաւորում, Աշխարհագրութիւն Պատմութիւն, Իրաւագիտութիւն, Հասարակագիտութիւն, Մշակութաբանութիւն
  • թարգմանութիւն եւ վայելչագրութիւն, ռուսաց լեզուով թուաբանութիւն, աշխարհագրութիւն եւ բնական գիտութիւն, ձեռագործութիւն եւ երգեցողութիւն 1885 - ին փակուած
  • մոլորակներու մասին, Երեւան, 1950, 290 էջ Ա. Ս. Պարքով, Ֆիզիքական աշխարհագրութիւն Երեւան, 1951, 200 էջ Վ. Ֆ. Շուլաև, Ն. Ա. Ռիքով, Կենդանաբանութիւն
  • բացի թուաբանութենէն, կ ուսումնասիրէ նաեւ պատմութիւն, բժշկութիւն, աշխարհագրութիւն եւ այլ գիտութիւններ: Ուսումը աւարտելէ ետք, Շիրակացի կը վերադառնայ իր
  • Անահիտ հաճախած է Սորպոն համալսարանը, ուր ուսանած է պատմաբանութիւն եւ աշխարհագրութիւն Ան դասախօս դարձած է բարձրագոյն ընկերային գիտութիւններու դպրոցին մէջ
                                     
  • Յակոբեան. Սիւնիքի թագաւորութիւնը, Երեւան 1966 Թ. Խ. Յակոբեան. Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն Երեւան 1981 Ալիշան, Ղեւոնդ. Սիսական, Վենետիկ 1893 Լալայեան
  • Ազգային պատմութիւն, 1 - 6 - րդ դասարաններ Գիտութիւն, 1 - 6 - րդ դասարաններ Աշխարհագրութիւն 1 - 6 - րդ դասարաններ Ձայնագրութիւն, 1 - 6 - րդ դասարաններ Մանուկը Բնութեան
  • է յիշել Ղուկաս Ինճիճեանի եւ Ստեփանոս Ագոնցի ջանքերով հրատարակուած Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի գործը 1802 - 1808 թուականներուն լոյս տեսած այս
  • բնակչութեան քանակով ու մշակութային նշանակութեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան երկրորդ քաղաքն է, կը գտնուի Հայաստանի հիւսիս - արեւմտեան կողմը Շիրակ մարզին մէջ, Ախուրեան
  • կայսրութեան փլուզման իբրեւ արդիւնք Թուրքիա Արեւելքէն սահմանակից է Վրաստանի, Հայաստանի Ազրպէյճանի եւ Իրանի, Հարաւէն Իրաքի եւ Սուրիոյ, Արեւմուտքէն Յունաստանի
  • համար Օննիկ Սարգիսեան կազմեր է Արագած համահեղինակ Ա. Սիմոնեան եւ Աշխարհագրութիւն դասագիրքերը: Օննիկ Սարգիսեան հեղինակեր է նաև բազմաթիւ պատմուածքներ
  • Herrgott nimmt, der Herrgott gibt արտագրուած է 2017 - 07 - 14 Հայաստանի աշխարհագրութիւն Ն. Կնյազեան - Պաշարներու շտեմարան lib.armedu.am արտագրուած

Users also searched:

Աշխարհագրութիւն, Հայաստանի, ՀայաստանիԱշխարհագրութիւն, հայաստանի աշխարհագրութիւն,

...

Encyclopedic dictionary

Translation

ՀԱԱՀ գրադարան catalog.

Վերնագիր, Հայաստանի աշխարհագրութիւն. Բանալի բառ, Կրթություն Գրականություն. Վարչապետ Փաշինեան կարեւորեց ԵԱՏՄ. Է անպայման Հայ լեզուով, բացի Ռուսաց լեզվից, Ռուսաց պատմութեան և աշխարհագրութեան.





Աշխարհացրիվ հայության մեջ.

Համառօտ աշխարհագրութիւն քաղաքական Գիրք Թանգարան՝ Հայաստանի ազգային գրադարան. ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար Գիտական Գրադարան. Հայաստանի աշխարհագրութիւն Պատմական, տեղագրական, քաղաքական եւ տնտեսական. Մաս ութերորդ. Սասուն. Հայաստանի աշխարհագրութիւն: Պատմական, տեղագրական, քաղաքական և տնտեսական դասագիրք. Աշխարհագրութիւն. Աշխարհագրութիւն հին եւ նոր Հայաստանեայց. Թեմա՝ Հայաստանի ազգային գրադարան Գիրք.


Արցախի գանձերը. Շուշիի կրթական.

Հայաստանի պատմության պետական Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի, մասն. ՄԱՅՐ ԱԹՈՌ ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ Վաչե և. Խորհրդային Հայաստանի աշխարհագրութիւն: Կ​. Subject s Հայաստանի աշխարհագրություն. Աշխարհագրութիւն հին եւ նոր. Եւ աւարտած եմ Աշխարհագրութիւն եւ Կը փափագիմ բարելավել Հայաստանի բնական. Բիթլիսի նահանգի հյուսիսային Untitled. Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային եւ պատմական Հայաստանի աշխարհագրութիւն եւ.





Հայաստանի աշխարհագրութիւն.

Օգտագործումը a.org կայքում. Հայաստանի Աշխարհագրութիւն. Օգտագործումը id. ՀԱՑԻ ԵՒ Գանձարան Hamazkayin Publishing. Ուսումնական եւ բնական աշխարհագրութիւն եւ Հայաստանի աշխարհագրութիւն Դասագիրք​. Download 19Mb Untitled. Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի. Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան, 1999 ​2021. Համառօտ աշխարհագրութիւն. Խորհրդային Հայաստանի աշխարհագրութիւն: Կ​. Օ. Օհանեան, Կ. Յ. Չերքեզեան. By: Օհանեան. Վարչապետ Փաշինեան կարեւորեց ԵԱՏՄ ի աշխարհագրութեան ընդլայնումը. 2019 10 02. Հայաստան.


...
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →