Back

ⓘ Կարմիր գլխարկիկը




Կարմիր գլխարկիկը
                                     

ⓘ Կարմիր գլխարկիկը

"Կարմիր գլխարկիկը", ֆրանսական եւ նոյնպէս Եւրոպական հեքիաթ է փոքրիկ աղջկայ եւ Մեծ Վատ Գայլի մը մասին։ Պատմութիւնը ժամանակի ընթացքին էական փոփոխութիւններ կրած է եւ բազմաթիւ ժամանակակից տարբերակներ երեւան եկած են։ Առաջին անգամ այդ հրատարակած է Շարլ Փերրոն։

                                     

1. Նիւթի ծագում

Գայլին կողմէ խաբուած աղջկայ մասին նիւթը տարածուած է Ֆրանսա-ի եւ Իտալիոյ մէջ միջին դարերուն: Ալպերի շրջակայքը եւ Տիրոլուն հեքիաթը ամենաքիչը 14-րդ դարէն մեծ տարածում ունէր: Զամբիւղի պարունակութիւնը կը փոխուէր. Հիւսիսային Իտալիոյ մէջ թոռնիկը մեծ մօր թարմ ձուկ կը տանէր, Շուէտի մէջ գլուխ մը պանիր, իսկ Ֆրանսայի հարաւը` կարկանդակ եւ կարագ: Ժողովրդական պատմութիւններուն մէջ նիւթը կը նկարագրուի հետեւեալ ձեւով:

Մայրը աղջկան կ՛ուղարկէր մեծ մօր քով կաթով եւ հացով: Ան կը տեսնէ գայլը, կը պատմէ անոր, թէ ուր կ՛երթայ: Գայլը առաջ կ՛անցնի աղջիկէն, կը սպաննէ մեծ մօր, անոր մարմինէն ուտելիք կը պատրաստէ, իսկ արիւնէն` ըմպելիք, կը հագնէ անոր հագուստները եւ կը պառկի անոր անկողինին վրայ: Երբ աղջիկը կու գայ, գայլը անոր կ՛առաջարկէ ուտել: Մեծ մօր կատուն կը փորձէ զգուշացնել աղջկան, որ ան կ՛ուտէ իր մեծ մօր մնացորդները, բայց գայլը կատուին վրայ կը նետէ փայտր կօշիկները եւ կը սպաննէ անոր: Յետոյ գայլը կ՛առաջարկէ աղջկան հանել հագուստները ու պառկիլ իր կողքին, իսկ հագուստները նետել կրակին մէջ: Ան այդպէս ալ կ՛ընէ, եւ, պառկելով գայլին քով, կը հարցնէ, թէ ինչու ան այդքան շատ մազ ունի, ինչու ուսերը լայն են, եղունգները երկար եւ ատամները մեծ: Վերջին հարցին գայլը կը պատասխանէ. "Աս անոր համար է, որ քեզի աւելի շուտ ուտեմ, իմ բալիկ" եւ կ՛ուտէ աղջկան:

Այսպէս կ՛աւարտեն գրուած նիւթերու մեծ մասը, չնայած որոշ պատմութիւններու, ուր աղջիկը կրնայ փախչիլ գայլէն իր խորամանկութեան շնորհիւ:

                                     

2.1. Գրական մշակում Շարլ Փերօ

Շարլ Փերօն թարգմանած է նիւթը: Ան հեռացուցած է հանիպալիզմի հատուածը, կատուի կերպարը եւ անոր սպաննութիւնը գայլի կողմէն, հեքիաթի մէջ ներառած է կարմիր գլխարկիկը, որ կը կրէր աղջիկը: Ամենակարեւորը, ան աւելացուց բարոյախրատական հատուած, ըստ որու աղջիկը կը պատժուի, քանի որ կը խախտէ կարգը: Հեքիաթը հրատարակուեցաւ 1697 թուականին Փարիզի մէջ "Գուսինի մեծ մայրիկի հեքիաթը կամ հին ժամանակներու ուսուցողական պատմութիւններն ու հեքիաթները" գիրքին մէջ, որ աւելի յայտնի է "Գուսինի մէծ մայրիկի հեքիաթները" անունով:

                                     

2.2. Գրական մշակում Կրիմմ եղբայրներ

Հեքիաթի այն տարբերակը, որ դասական դարձավ ժամանակակից մանկական գրականութեան համար, գրուեցաւ Փերրոյի մահէն 100 տարի ետք,: Հեքիաթին աւելցած է դրական աւարտ. այս տարբերակին մէջ փայտահատները աղմուկ կը լսեն եւ կը սպաննեն գայլը, կը բանան անոր փորը եւ կը փրկեն մեծ մօր եւ Կարմիր գլխարկիկին: Ըստ մէկ այլ տարբերակի, այս դրուագը վերցուած է մէկ այլ յայտնի գերմանական հեքիաթէն` "Գայլը եւ ուլիկները": Ըստ մէկ այլ տարբերակի, աւարտը վերցուած է "Կարմիր գլխարկիկի կեանքը եւ մահը" կտորէն, որ գրուած է 1800 թուականին գերմանացի վիպապաշտ գրող Լիւտուիկ Թիքի կողմէն: Ըստ Փերրո-ի, Կարմիր գլխարկիկը կը խախտէ մայրիկի կամքը, եւ հեքիաթի բարոյախօսութիւնը հետեւեալն է. "Պետք է լսել մայրիկի պահանջները եւ անտառին մէջ այս ու այն կողմ չվազվզել:

                                     

3. Պաստառի վրայ ցուցադրութիւն եւ բեմադրութիւններ

Պատկերաւոր արուեստ

  • Հենրի Պիչ Ռովինսոնի լուսանկարը, "Կարմիր գլխարկիկը իր մեծ մօր տան դռան քով" 1958
  • "Կարմիր գլխարկիկը", Լուիս Քերրոլլի լուսանկարը

Երաժշտական ստողծագործութիւններ

  • Կարմիր գլխարկիկը 1911, երգահանը՝ Ցեզար Կիւի մանկական օփերա-ին
  • Ռախմանինոֆի "Կարմիր գլխարկիկը եւ մոխրագոյն գայլը" պատկերը
  • Կարմիր գլխարկիկը 2001, ժամանակակից ֆրանսացի երգահան՝ Ժորժ Ապերկիսի մանկական օփերա-ին

Դասական աստառի վրայ ցուցադրութիւն

  • Կարմիր գլխարկիկը 1937, Պրումպըրկ քոյրերու սեւ ու սպիտակ մանկական տեսաժապաւենը, ԽՍՀՄ
  • Կարմիր գլխարկիկը 1989, Ատամ Պրուքսի երաժշտականը, ԱՄՆ-Իսրայէլի համատեղ արտադրութիւնը