Back

ⓘ Բարսեղ Կանաչեան




                                     

ⓘ Բարսեղ Կանաչեան

Բարսեղ Կանաչեան ծնած է 1885-ին, Ռոտոսթօ։ Կօշկակարի մը զաւակ է։ Երեք տարեկանին կը մեկնի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կէտիկ Փաշայի Ազգային Վարժարանը: 90-ական թուականներուն կը գաղթէ Պուլկարիա եւ կը շարունակէ ազգային ուսումը։ Վառնայի մէջ կը յաճախէ հայկական վարժարան, որուն զուգահեռ կը հետեւի ջութակի դասընթացքներու, աշակերտելով Մեծիկեանի եւ պարսկահայ ջութակահար Նաթան բէկ Ամիրխանեանի: Վառնայի մէջ կ՚աշխատի վաճառականի մը քով իբրեւեւ գրագիր։ 1905-ին ընտանեօք կը փոխադրուի Պուքրէշ, ուր ջութակի դասերը կը շարունակէ ռումանացի ջութակահար Ժորժ Պույուքի քով։ Նկատելով Կանաչեանի ընդունակութիւնները, Պույուք անոր կը սորվեցնէ դաշնակ նուագել: Կ՚երգէ եկեղեցիներուն մէջ եւ ջութակ կը նուագէ նուագախումբերու հետ, մաս կազմելով նաեւ տեղւոյն սիմֆոնիք նուագախումբին: Քաղաքական պատճառներով դարձեալ կը գտնուի Վառնա, ուր կը հրաւիրուի Պենլեանի օփերային թատերախումբի նուագախումբը ղեկավարելու: Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, 1908-ին կու գայ Պոլիս եւ հոն կը կազմէ ու կը վարէ հայկական առաջին նուագախումբը՝ "Քնար" ը, ապա "Մասիս" ը: Կը դասաւանդէ ազգային վարժարաններէն ներս: 1910-ին ոգեւորուած Կոմիտասի առաջին համերգէն, կանդամակցի անոր երգչախումբին, ապա կը դառնայ մեծ երաժիշտին լաւագոյն աշակերտներէն մէկը՝ 1913-էն 1915:

                                     

1. Պոլիս, Փարիզ, Եգիպտոս եւ Լիբանան գործունէութիւնը

Պոլսոյ մէջ կը հանդիպի Կոմիտաս վարդապետին եւ ներկայ կ՚ըլլայ անոր համերգին։ Մեծապէս ազդուած, խումբին կ՚անդամակցի իբրեւ "պաս": 300 հոգինոց խումբէն Կոմիտաս վարդապետ 16-18 հոգի կ՚ընտրէ իբրեւ սան, որոնց թիւը հետզհետէ կ՚իջնէ 5-ի։ Ահա ասոնցմէ մէկն էր Կանաչեան։ Ա. Աշխարհամարտին կը զինուորագրուի եւ զինուորական նուագախումբին մէջ կը նուագէ մինչեւ որ կ՚աքսորուի Տիգրանակերտ, ուր ծանր կերպով կը հիւանդանայ։ Կը ղրկուի Հալէպ, ուր գտնուած միջոցին զինադադար կը կնքուի։ Եղեռնէն վերապրած այլ մտաւորականներու հետ, Կանաչեան Հալէպի մէջ երիտասարդութիւնը իր շուրջը հաւաքելով համերգներ կը կազմակերպէ, գաղթականներուն ի նպաստ, մեծ խանդավառութիւն ստեղծելով հայ թէ օտար հասարակութեան մէջ։ Այդ շրջանին կը յօրինէ Կամաւորական քայլերգի "Յառաջ, նահատակ" ը երաժշտութիւնը Գէորգ Կառվարենցի հետ։ Կ՚անցնի Կիլիկիա, ուր համերգներ կու տայ, ապա կ՚երթայ Պոլիս։

Կոմիտասի սաները Պոլսոյ մէջ կը կազմեն "Կոմիտաս Սանուց Միութիւն" ը կամ "Կոմիտասեան հինգ սաներ" խմբակցութիւնը: Իրենց ուսուցիչին գործը յաւերժացնելու նպատակով համերգներ կը ներկայացնեն, "Կոմիտաս Ֆոնտ" մը կը կազմեն եւ Կոմիտասի երգերը կը հրատարակեն` "Հայ Գուսան Երգեր" ը երեք երգարաններու մէջ։ Անոնք երգչախումբեր կը կազմեն եւ նոր սերունդի դաստիարակութեան գործով կը զբաղին: Այս շրջանին Կանաչեան կը գրէ իր գլուխ գործոցներէն մէկը՝ "Օրօր" ը, մեներգի եւ խմբերգի համար:

Կոմիտասի սաները Փարիզ կը ղրկուին իրենց ուսումը կատարելագործելու համար։ Կանաչեան 1921-ին կը մեկնի ֆրանսական մայրաքաղաքը, ուր կը հետեւի երաժշտական բարձրագոյն ուսման հետեւելով Ռընէ Լընորմանի դասընթացքներուն։ Կանաչեան Փարիզէն կ՚անցնի Եգիպտոս, ուր համերգներ կու տայ: Հոն կը գրէ "Տալիլօ" ն: Երաժշտական գործունէութիւն ունեցած է նաեւ Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութեան մէջ։ 1932-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր 1936-ին կը կազմէ "Գուսան" երգչախումբը, որ մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերէ հայկական եւ լիբանանեան շրջանակներու մէջ։ Համերգային ելոյթներով կը շրջի Դամասկոս, Թրիփոլի, Զահլէ, Լաթաքիա, Ալեքսանտրէթ, Հալէպ եւայլն:

Կանաչեան երկար տարիներ մանկավարժ,երգի ուսուցիչ ու խմբավար եղած է Համազգայինի "Նշան Փալանճեան" Ճեմարանի մէջ։ Ան իր ամբողջ կեանքն ու գործունէութիւնը նուիրած է հայ երաժշտութեան, տարածելով կոմիտասեան սկզբունքները, իր արժանաւոր տեղը գտնելով երաժշտութեան գանձարանէն ներս: Ստեղծագործած է խմբերգեր ու մեներգեր: Կատարած է նաեւ ժողովրդական եւ հայրենասիրական երգերու մշակումներ, յօրինած է մանկական երգեր ու դաշնամուրային գործեր:

                                     

2. Կանաչեանի գործերը

Գրած է "Վարդերի հետ" ինչպէս նաեւ մեղեդիներ, խմբերգեր եւ նուագախմբային հատուածներ, որոնց թիւը կը հասնի 25-ի: Ունի մանկական երգերու շարք մըն ալ, որոնցմէ 20-ի չափ հրատարակուած են առանձին գրքոյկով: Ան արաբական ժողովրդական երգեր ալ դաշնաւորած է առաջին անգամ ըլլալով: "Աբեղան" օփերան կը համարուի անոր գլխաւոր ստեղծագործութիւններէն մին, Մատթէոս Զարիֆեանի "Խենթը" բանաստեղծութենէն ներշնչուած մեներգը, Մեներգերուն ամէնէն նշանաւորը կը համարուի "Օրօր" ը, որուն մեղեդին սրտառուչ յօրինումը երգչախումբի ընկերակցութեամբ քաղցրօրէն հիւսուած շեշտ մը ունի: Մեներգերէն են նաեւ՝ "Ծով Աչեր", "Պճինկօ", "Ցայգերգ", "Ալվարդի երազը" եւ "Ծիծեռնակ": Առաջին խմբերգերէն են՝ "Տալիլօ", "Հոյ Նար", "Վարդերի հետ", "Մարալօ", "Հելէ-Հելէ", "Շուշօ", "Գորանի", եւ "Նեննիր Նայ" խմբերգերը: Իսկ երկրորդներէն՝ "Լուսնակն ելաւ", "Խնճոյք", "Ռազմերգ", "Կամաւորներու Քայլերգ", "Սօսին", "Հոփ Կիւլիզար", "Հայրենի Կարօտ", "Գարուն Եկաւ", "Կամերգ" եւ վերջապէս "Նանօր" վիպական - ողբերգական բնոյթի խմբերգային պատկերը, որ կը նկարագրէ դէպի Ս. Կարապետ ուխտագնացութիւնը:

Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ Կանաչեան սերտօրէն կապուած է ազգային երգարուեստին: Ան ընդհանրացումներ կատարած է օգտուելով գեղջկական եւ գուսանական երգերու տարբեր յատկանիշներէն ու արտայայտութեան միջոցներէն: Յատկապէս խմբերգերու պարագային օգտագործած է բազմաձայնութեան ոճական ուղղութիւնը:

                                     

3. Պէյրութի մէջ

1936-ի վերջերը Պէյրութի մէջ Կանաչեանի աշակերտները կը կազմեն "Գուսան" երաժշտական միութիւնը, որ կ՚աջակցի Կանաչեանին վարչական գործերուն մէջ։ 1933-46 շրջանին Կանաչեան իր "Գուսան" երգչախումբով ամէն տարի կանոնաւոր կերպով տուած է մէկ կամ երկու մեծ համերգներ Պէյրութի մէջ, մէկ կամ երկու համերգներ Պէյրութի արուարձաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայաշատ կեդրոնները՝ Հալէպ, Պիթիաս, Սօուք Օլուգ, Դամասկոս, Թրիփոլի, Լաթաքիա եւ Զահլէ արժանանալով հայ եւ օտար հասարակութեան գնահատանքին։ Հայ եւ արաբ մամուլը բազմաթիւ սիւնակներ նուիրած է Կանաչեանի արուեստին եւ անոր միջոցաւ հայ ֆոլքլորին։ Կանաչեան նոյն ատեն երաժշտութեան ուսուցիչ եղած է Ս. Նշան Ազգ. վարժարանի եւ Հայ ճեմարանի մէջ։ Ունեցած է բազմաթիւ աշակերտներ՝ ջութակի, դաշնակի եւ հարմոնիի։

1945-ին կը կորսնցնէ իր տեսողութիւնը՝ աչքի ջիղերուն քայքայումին հետեւանքով։ Կը հաստատուի Պաղտատ, ուր կը մեռնի:

Կանաչեանի անունով կը կոչուի Պէյրութի Համազգայինի "Բարսեղ Կանաչեան" երաժշտանոցը։

                                     
  • Կիպրոս եւ այլ երկիրներ Սուրիոյ Հալէպ գաղութին մէջ եղած է Համազգայինի Բարսեղ Կանաչեան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասատու 1993 - 1994 Իբրեւ մենակատար
  • ղեկավար, 1999 թուականէն Մադրիգալ անսամպլի ղեկավար, 2000 թուականէն Բարսեղ Կանաչեան երաժշտանոցի տնօրէն Երուանդ Երկանեանին գործերը հնչած են ԱՄՆ - ի, Ֆրանսայի
  • ընդհանրապէս լոկ հայ երգահաններու ստեղծագործութիւններէն ինչպէս Կոմիտաս, Կանաչեան Ալէմշհ, Սիւնի, Մեհբապետն, Սայեաթ - Նովա եւն.: Քանի մը երգահանդէսներ տուած
  • կը սկսի անոր առաքելութիւնը երաժշտական աշխարհէն ներս: 1992 - 1998 ան Բարսեղ Կանաչեան երաժշտանոցին մէջ Յարութիւն Թոփիկեանի եւ Երուանդ Երկանեանի օժանդակւոթեամբ
  • տնօրէն եւ ուսուցիչ: Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Բարսեղ Կանաչեան երաժշտական դպրոցի ուսուցիչ: Հայ Առաքելական Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ
  • Կոմիտաս Կանաչեան Շնորհալի Յոբելեանական երգչախումբերը վիթխարի դեր կատարած են հայ համայնքներու կեանքին մէջ Շրջան մը, ստանձնած է Բարսեղ Կանաչեան երաժշտանոցի
  • ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ Գրիգոր Սիւնի, Մեներգներ եւ խմբերգներ Բարսեղ Կանաչեան Ամբողջական գործեր Երկու ձայնագրութիւններ դաշնակահար Շահան Արծրունիին
  • Վարդավառ Անթոսեանը եւ ուրիշներ Շարք մը հայ երաժշտագէտներ կը դասաւանդեն Բարսեղ Կանաչեան եւ Թէքէեան երաժշտանոցներուն մէջ Լիբանաի մէջ հիմնադրուզծ են Ալեմշահ
  • Հայ գուսան երգչախումբին կազմութիւնը երգչախումբին մասնակիցներէն Բարսեղ Կանաչեան Միհրան Թումաճեան, Վարդան Սարգիսեան, Վաղարշակ Սրուանձտեան, Հայկ Սէմէրճեան
  • Նազարեան կը նուիրուի երաժշտութեան Իր առաջին ուսուցիչը կ ըլլայ երաժշտահան Բարսեղ Կանաչեան Այդ շրջանին ան կը կատարէ փնտռտուքներ, կը հաւաքէ Ակնայ հարսանեկան եւ
  • Մինչեւ հասնինք սէգ սարերուն Հայրենի Խօսք Մուշեղ Իշխան Երաժշտութիւն Բարսեղ Կանաչեան Նորկազմ Միութեան առած առաջին քայլերէն մին կ ըլլայ խմբագրել ստորեւ երեւցող

Users also searched:

...
...
...