Back

ⓘ Ծառ




                                               

Տոհմածառ

Տոհմածառ ը, կամ տոհմային աղիւսակը, աղիւսակ է որ կը ներկայացնէ ընտանեկան յարաբերութիւնները պայմանական ծառի կառուցուածքով։ Տոհմածառերու աւելի մանրամասն տեսակները կ՛օգտագործուին բժշկութեան եւ ընկերային աշխատանքներէն ներս։ Հովհարաձեւ աղիւսակները կը նկարագրեն հայրական եւ մայրական նախնիները։

                                               

Կուղբ

Կուղբ, կրծողներու կարգի կաթնասունի՝ կաթով սնող եւ կաթ սնուցող, կենդանի է: Կուղբերը կապրին անտառային հանդարտ գետերու գետնափոր բուներու մէջ: Անոնց մարմինը ծածկուած կըլլայ մետաքսանման խիտ աղուամազերով․ անոր երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 100 սմ.ի: Պոչը տափակ է եւ կը հաշուէ 30 սմ.: Անոն կրնան ըլլալ շաքանակագոյն, մութ սրճագոյն կամ սեւ: Կուղբերը կրնան առուակներու մէջ ամբարտակներ շինել, անտառի մէջ ջրանցքներ բանալ եւ վարպետ փայտահատի նման հաստ ծառերը կտրտել եւ հիւղակ շինել: Այս կենդանիները ճիւղերով եւ գետնի ցեխով կը շինեն ամբարտակներ, որոնք կանգուն կը մնան նոյինսկ երբ առուակներուն ջուրերը յորդին: Ամ ...

                                               

Ամերիկեան Ձիթենի

Ամերիկեան Օսմանթուս, որ յաճախ Ամերիկեան ձիթենի, կամ վայրի ձիթենի կանուանուի ՝ մշտադալար թուփ մըն է կամ փոքրահասակ ծառ մը, Հիւսիսային Ամերիկայի հարաւ-արեւելեան կողմը: Անգլերենով յայտնի է devilwood անունով: Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ տարածուած է Վըրճինիա նահանգէն մինչեւ Թեքսաս նահանգը, եւ Մեքսիքոյի՝ Նուեվօ Լիոնի մէջ, հարաւը՝ Օախաքա եւ Վերաքրուզ քաղաքներուն մէջ: Ամերիկեան Օսմանթուսը կաճի 4-7 մ. բարձրութեամբ, հազուադէպօրէն կրնայ հասնիլ մինչեւ 11 մ.: Տերեւներուն երկայնքը՝ 5-14 սմ. է, իսկ լայնքը՝ 2-4 սմ.: Ծաղիկները կը բացուին գարնան սկիզբը, փոքր են 1 սմ. երկայնքով, ճերմակ եւ անուշ բոյր մը ունին: Պ ...

                                               

Ձեռնազանգակ

Ձեռնազանգը զանգ է, ձեւաւորուած ձեռքով նուագելու համար: Այն ունի բռնակ մը, որուն շնորհիւ զանգահարը կրնայ զայն բռնել եւ նուագել: Այդ բռնակը ե՛ւ կաշիէ կըլլայ, ՛եւ ձեւակերտէ: Դաստակի շարժման միջոցով ձեւռնազանգի մէջ եղած մուրճիկը կը շարջուի, եւ ձեռնազանգակի մետաղեայ մասին հարուածելով կը ստանայ ձայն: Սովորական զանգակները հեշտութեամբ կը գործածուին, իբրեւ ազդանշան՝ մարդոց ուշադրութիւնը գրաւելու կամ զիրար հաւաքելու համար, իսկ ձեռնազանգը կը համարուի խիստ լարուած գործիքներու խումբէն:

                                               

Արմաւ

Արմաւ, անգլերէն Palm իր պարունակած կենսանիւթերու եւ միքրօտարրերու շնորհիւ կը համարուի լման սնունդ ընտանիքի բոլոր անդամներու համար, անոնց պարգեւելով ուժ, աշխուժութիւն եւ կանխարգիլելով կարգ մը հիւանդութիւններ: Բուսակերներու եւ արեան տկարութիւն ունեցողներու համար ան անփոխարինելի է շնորհիւ իւրաքանչիւր 100 կրամի մէջ պարունակած 1.6մլկ. երկաթի, քանի որ հասուն մարդու պահանջը օրական 0.9մլկ. է: Պարունակած շաքարի տոկոսը կը հասնի 70-ի, իսկ 100կրամը ունի 250 ջերմուժ: Հարուստ ըլլալով բնաթելերով, ունի լուծողական յատկութիւն, կը պայքարի պնդութեան դէմ, ինչով եւ պայմանաւորուած է անոր դիւրամարս ըլլալը: Կը տար ...

                                               

Հնդկընկոյզ

Ան կը պարունակէ կապրիլաթթու որը ունի հակասնկային եւ հակամանրէական յատկութիւն: Հնդկընկոյզի պարունակած հեղուկը ունի կնոջ կաթի մօտ կազմութիւն: կը պարունակվ կենսանիւթեր, սոտիում եւ փոթասիում: Թարմ հնդկընկոյզի կաթը արժէքաւոր սնունդ է, հարուստ ամինոթթուներով, հոյակապ սնունդ է յղութեան ընթացքին: Ան կը մաքրէ արիւնը, կը կանոնաւորէ մարսողական ուղու աշխատանքը: Կարծր մասը կը պարունակէ 70% ճարպ, որմէ կը ստանանք հնդկընկոյզի իւղը:

Ծառ
                                     

ⓘ Ծառ

Ծառ, երկարակեաց բույս ՝ բազմաթիւ փայտի ցողուններով եւ արմատներով։

Տնկարների ծառերը բունը բարձր է, գրեթէ գլանաձն, իսկ՝ սաղարթը՝ փոքր, բարձր դիրքով։ Բաց տարածութիւններուն աճող ծառերը բունը կարճ է, հաստ, հիմքը լայն, սաղարթը կսկսի ցածր։ Միաշաքիլ ծառերն կունենան բարակ, սնամէջ բամբուկներ, թոյլ ճիւղաւորուած վիշապածառ կամ չճիւղաւորուած, բայց խոշոր տերեւներով արմաւենի բներ։ Առավել բարձրաբուն ծառերն են սեքւոյաները, դուգլասեան սոճ եղննին եւ էվկալիպտները 100-110 մ, առավել հաստաբուն են բաոբաբները տրամագիծը՝ մինչեւ 9 մ., ամենաերկարակեացները՝ սեկւոեան, բաոբաբը՝ 3000-5000 տարի։

                                     

1. Դասակարգում

Ըստ իրենց տերեւները ձնի՝ ծառերը կը լինին տերնաւոր եւ փշատերն։

Փշատերն ծառերն սովորաբար կունենան մշտականաչ փուշեր։ Այդպիսի են, օրինակ, եղննին, սոճին, կիպարիսը եւ այլն։

                                     

2. Ալոճենի

Վարդազգիների ընտանիքին պատկանող թուփ է կամ ոչ մեծ ծառ, փշոտ ճիւղերով։ Ալոճենու լատիներէնի անունը՝ Crataegus L. տերեւները պարզ են հերթադիր։ Ծաղիկները սպիտակ են, երբեմն կարմիր։ Պտուղները մանր են, կարմրաբոսոր, 3-4 սերմերով։ Ցեղի անունը ծագած է յունարէն "Կռատաիոս" բառ, որ կը նշանակէ ուժեղ։

Բոյսի ծաղիկները յայտնաբերուած է եթերայուղ, տրիմեթիլամին, կուերցետին, կոֆեինային եւ քլորագենային թթուներ, հիպերոզիդ, խոլին, ացետիլխոլին եւ այլն։ Պտուղները կը պարունակեն գինեթթու, կիտրոնաթթու, կլատեգուսաթթու, ուրսոլաթթու, օլեանոլաթթու, ֆլաւոնիդդներ, սորբիդ, ճարպային յուղեր, կարօտին, վիդամին C, դաբաղանիւթեր, քիմիական տարրերից՝ կոբալտ, պղինձ, երկաթ, մանգան, ցինկ, մոլիբդեն եւ այլն։

Ալոճի ծաղիկները եւ պտուղները պատրաստուած դեղամիջոցները ուժեղացնում են սրտամկանի կծկումները, բարելաւում սրտի եւ ուղեղի արեան շրջանառութիւնը, վերացնում անօթայի սպազմը, սրտի շրջանի ցավերը, կանոնաւորում սրտի ռիթմը, առաջ բերում տնական հանգստացնող ներգործութիւն։

Ալոճենու պտուղներն կուտեն ինչպէս թարմ, այնպէս չորցած վիճակը։ Դրանցից կը պատրաստեն կոմպոտ, կիսել, դոնդող, մարմելադ, կարամել։ Աղացած պտուղները կը խառնեն ալուրին՝ հացին հաճելի համ տալունպատակով։

                                     

3. Նռնենի

Լատիներէն՝ Punica granatum փոքր թուփ է կամ ոչ մեծ ծառ՝ երկարաւուն կաշեկերպ տերեւներով, ալ կարմիր ծաղիկներով։ Նռնենին վայրի ձնով կը հանդիպի Փոքր եւ Միջին Ասիա, Անդրկովկաս, Իրան, Աֆղանստան։

Հինէն ի վեր տարբեր ժողովուրդներ ան պտուղներ օգտագործած են ծիսական արարողութիւններու ժամանակ։ Պտուղը խոշոր, գնդաձն է՝ հաստ պտղամաշկով, թաղանթաւոր միջնապատերով։ Սերմերը բազմաթիւ են՝ իւրաքանչիւրը շրաջապատուած բաց վարդագոյնի մինչեւ բալի գոյնի յիւթալի պտղամսով։ Կը ծաղկի Մայիսին մինչեւ աշուն, պտուղը կը հասունայ Սեպտեմբերի վերջը։

Անոր ծաղիկները ստացուած ներկը կօգտագործեն բնական գործուածքների ներկման համար։ Տերեւները, արմատը եւ բնի կեղնը կը պարունակեն մինչեւ 32% դաբաղանիւթեր, որոնք եւս կօգտագոծուին ներկերու ստացման, նուրբ կաշիներու դաբաղման համար։ Ւտուղն կօգտագործեն թարմ եւ վերամշակուած վիճակը։ Պետք է հաւաքել հասուն վիճակը, քանի որ պահելով չի հասունար։ Անոր հիւթը կը պարունակէ 8-19% շաքարներ, C վիդամին, ուստի օգտական է ծանր հիւանդութիւններ ապաքինւողներու համար, բուժիչ է։



                                     

4. Բաոբաբ

Այս ծառը կապրի 4-5 հազար տարի, այնքան բարձր չէ 18-25 մ.։ Փոխարեն ուղղակի զարմանհչաշ է բնի հաստութիւնը՝ շրջանագիծը կը հասնի 25 մ-ին։ Բաոբաբը գրկելու համար պէտք է մէկ ամբողջ դասարան։

Բաոբաւն առանձնայատկութիւնները ունի, օրինակ՝ տերնաթափ կը լինի ոչ թէ ձմռանը, այլ ամռանը։ Ափրիկայի, ուր կաճի բառբաը, ամռանը շատ շոգ է։ Իսկ տերեւները խոնաւութեան ենգոլոշիացի։ Բաոբաբը, որպէսզի քիչ խոնաւութիւն կորցնի, շոգին տերնաթափ կը լինի։ Իսկ ձմռան, երբ կսկսի անձրեւներու շրջանը, նորէն կը ծածկի թաթաձն տերեւներով եւ խոշոր, մինչեւ 20 սմ. տրամագիծ ունեցող սպիտակ ծաղիկներով։ Բաոբաբի պտուղները երկար են, վարունգանման, հիւթալի, քաղցրահամ միջոկով, որ կարելի է ուտել։

Բաոբաբի տերեւները թել են կը պատրաստուին, որ կը հիւսուին գործւանքներ ու պարաններ։

                                     

5. Հացենի

Զարմանալի անուններ ունին հայկական բնաշխարհի տարածուած մէկ շարք ծառեր՝ հաճերենի, բոխի, լորենի, հացենի։ Հացենին խոշոր, մինչեւ 25-35 մ., բարձրութեան հասնող է ծառ է։ Տերեւները փետրաձն են, բարդ, այսինքն իւրաքանչիւր տէրն կազմուած է մի քանի տերեւներ։ Կը ծաղկի Ապրիլին վերջը։ Ծաղիկներն անշուք են, բայց նրանց շուրջ յաճախ կարելի է տեսնել մեղուներու, որովհետեւ հացենին մեղրատու բոյս է։

Հացենին բաւական է երկարակեաց ծառ է, կապրի 300-400 տարի։

Հացենի որոշ տեսակներ կիռաւում է նաեւ կանաչապատման նպատակով։

Աննա Սաղպազարեան/Ավազարկղ05
                                               

Աննա Սաղպազարեան/Ավազարկղ05

Ան կը պարունակէ կապրիլաթթու որը ունի հակասնկային եւ հակամանրէական յատկութիւն: Հնդկընկոյզի պարունակած հեղուկը ունի կնոջ կաթի մօտ կազմութիւն: կը պարունակվ կենսանիւթեր, սոտիում եւ փոթասիում: Թարմ հնդկընկոյզի կաթը արժէքաւոր սնունդ է, հարուստ ամինոթթուներով, հոյակապ սնունդ է յղութեան ընթացքին: Ան կը մաքրէ արիւնը, կը կանոնաւորէ մարսողական ուղու աշխատանքը: Կարծր մասը կը պարունակէ 70% ճարպ, որմէ կը ստանանք հնդկընկոյզի իւղը: