Back

ⓘ Խաչվերաց




Խաչվերաց
                                     

ⓘ Խաչվերաց

Խաչվերաց ի տօնը եկեղեցւոյ հինգ տաղաւարներէն մէկն է, որ կը տօնուի Սեպտեմբեր 15-ի նախորդող կամ յաջորդող Կիրակին: Տօնը նուիրուած է Յիսուսի իսկական խաչափայտի գերադարձին:

                                     

1. Պատմական

Առաջին քրիստոնեայ կայսր՝ Մեծն Կոստանդիանոսի մայրը՝ Ս. Հեղինէ 326 թուին ուխտագնացութիւն մը կը կազմակերպէ դէպի Երուսաղէմ, ուր կը յաջողի գտնել Քրիստոսի իսկական խաչափայտը: Կը կառուցէ Ս. Յարութիւն եկեղեցին Քրիստոսի գերեզմանին վրայ եւ այնտեղ կը տեղադրէ Քրիստոտի խաչափայտը: Դարեր ետք, պարսից Խոսրով Բ. Թագաւորը կը յարձակի Երուսաղէմի վրայ, կը գրաւէ քաղաքը. Նաեւ գերի կը տանի խաչափայտը՝ դէպի Տիզբոն: 627 թուին, Հերակլ կայսրը յաթելով եւ կը յանձնէ Ս. Յարութիւն եկեղեցւոյ: Փոխադրութեան ընթացքին Հայաստանի ճամբով, տեղի կունենան մեծ հանդիսութիւններ եւ կրօնական արարողութիւններ: Այս դէպքի յիշատակը յաւերժացնելու համար, կը հաստատուի խաչի գերութենէն ազատագրումի այս տօնը: խաչվերացի տօնին Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցիներու մէջ, Կիրակի երեկոյեան տեղի կունենայ՝ ռեհանով զարդարուած խաչով հանդիսաւոր թափօր, Անդաստան:

                                     

2. Աւանդութիւններ

Մարաշի մէջ խաչը կը զարդարէին տեսակաւոր, գոյնզգոյն ծաղիկներով, ինչպէս նաեւ հոտավէտ ռեհանով: Տոնը, ժողովըրդական լեզուով կը կոչուէր Սըրբխէչ, որ կը տօնուէր աշնան սկիզբը: Ուրախութեան տօն էր, տեղի կունենար կերուխում. Նաեւ կը յիշէին իրենց մեռելները եւ աշնան բարիքներէն մաս մը կը հանէին:

Շաբաթ օրը, կիները խմորեղէն կը թխէին, տղամարդիկ ուլ կը մորթէին: Սըրբխէչի տօնին համար ուլի միսը առանձնայատուկ էր եւ անհրաժեշտ ուտելիք: Այս էր պատճառը, որ Խաչվերացի տօնը կը կոչուէր նաեւ ուլնոց: Մորթուած եւ մաշկուած ուլը կը կախէին թոնիրին մէջ, ուր նախապէս դրուած կըլլար ձաւարով լեցուն կաթսան: Ուլը կը խորովուէր մարմանդ կրակով, իսկ ուլին իւղը կը ծորէր ձաւարին վրայ: Ցաւարը կը ծծէր ճարպը ու կեփէր: Այս ճաշը կը կոչուէր Քաշկակ: Նոյն արարողութիւնը կը կատարուէր Շիրակի եւ Վայոց Ձորի մարզերէն ներս: Կիրակի առտու կանուխ, մարդիկ կուղղուէին դէպի գերեզմանատուն, իրենց հետ տանելով ուտելիքներ՝ մրգեղէն, խաղող, ձմերուկ, խմորեղէն, պանիր, եւայլն, ինչպէս նաեւ ուլի միս:

Քահանան գերեզմանատունը օրհնելէ ետք, խնճոյքը կը սկսէր, սփռոցները կը բացուէին գերեզմանաքարերուն վրայ, քահանային եւ իրեն ընկերակցողներուն ուտելիքը կըլլար լաւաշ հացին մէջ փաթթուած Քաշկակ եւ ուլի միս: Այս ուտելիքները կը կոչուէին "նան ու տիր": Այդ օրը ողբի օր չէր, այլ ուրախութեան եւ ուխտագնացութեան: Խնամիները զիրար կը հիւրասիրէին, նորահարսերը նուէր կը ստանային: Երկուշաբթի՝ ինչպէս իւրաքանչիւր Տաղաւարի յաջորդող օրը, Մեռելոցի օրն էր: Տեղի կունենար ննջեցեալներու համար Պատարագ: Շատ մը տեղեր, Սըրբխեչ օրը կը նկատուէր աշնանամուտի օր:

Մշեցիները այսպէս կըսէին, Աստուածածնին բակը մտիր, Սըրբխեչին ալ ծակը մտիր: Քէսապցիներն ալ կըսէին, խաչ, վերմակը առ, ներս մտիր:

                                     
  • մէջ Ս. պատարագ մատուցելու արտօնութիւն տրուած է միայն տարին մէկ անգամ Խաչվերաց տօնին նախորդող Կիրակին Եկեղեցին նաեւ կը գործէ իբրեւ թանգարան այս նպատակով
  • Սուրբ Զատիկ, Այլակերպութիւն կամ Վարդավառ, Վերափոխումն Սուրբ Աստուածածնի եւ Խաչվերաց Հին Կտակարանին մէջ կը նկարագրուի հրեաներու մեծաշուք արարողութեամբ տօնախմբուող
  • կոչուին նաեւ տաղաւար Սբ Ծնունդ, Զատիկ, Վարդավառ, Համբարձում, Աստուածածին, Խաչվերաց Հայաստանի մէջ սահմանուած են հետեւեալ տօներն ու յիշատակի օրերը. Ամանոր

Users also searched:

սբխեչ 2021,

...
...
...