Back

ⓘ Լիլիթ




Լիլիթ
                                     

ⓘ Լիլիթ

Լիլիթ, միջագետքեան առասպելներուն մէջ եղած է փոթորիկներու չար ոգին, որ կապ ունէր քամիի հետ եւ կը բերէր հիւանդութիւն ու մահ։ Շումերական "Գիլգամեշ" անունով էպիկական պոէմին մէջ ան կը ոչնչացնէ՝ Իշթառ աստուածուհիի, սուրբ ծառը։ Ան կոչուած է "Լիլիթու" անունով մինչեւ Ք.Ա. 7-րդ դար։ Այդ ժամանակէն հրեական առասպելներուն մէջ ան նշուած է "Լիլիթ" անունով։

                                     

1. Ստուգաբանութիւն

Լիլիթը սեմիթական արմատը L-Y-l օգտագործուած է հրեական առասպելներուն մէջ, որպէս՝ գիշերուան չար ոգի։ Աքքատերէնի մէջ "lili" եւ "līlītu" եզրոյթները նշանակած են ոգիներ։ Սումմերներու մօտ "lili" անուանումը կրող էգ չար ոգիները՝ ստուգաբանական, որեւէ կապ չեն ունեցած աքքադերէն "lilu" բառի հետ, որ կը նշանակէր երեկոյ։

Լիլիթ անունը, հրեական համայնքներուն մօտ, դարերով մոռցուած անուն դարձած էր։ Միջնադարուն հրեական ռապայները կը փորձէին պարզել պատճառը, թէ՝ հին կտակարանին մէջ, ինչո՞ւ "Լիլիթ" անունը շեշտուած է։ Միջնադարեան "Պեն Սիրայի Այբուբեն" գիրի մէջ Լիլիթը կը ներկայացուի, որպէս Ադամի առաջին կինը։

                                     

2. Լիլիթը յունահռոմէական դիցաբանութեան մէջ

Եսայի մարգարէի մօտ Աղ. 34։14 Լիլիթը թարգմանուած է որպէս՝ Լամիա։

Ըստ Զիգմոնտ Հուրվիցի՝ թալմուտական Լիլիթը կապուած է յունական Լամիայի հետ, որ՝ ինչպէս նշած է հեղինակը, կառավարած է երեխայ գողցող լամիա-հրէշներու։ Լամիան յայտնի էր որպէս՝ երեխայ սպանող եւ ինչպէս Լիլիթի նոյնպէս անոր վախցուցած էին՝ իր պատճառած չարիքներուն համար։ Անոր ծագումնաբանութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները խիստ հակասական են. ի՛նչ կը վերաբերի արտաքինին՝ Լամիան ներկայացուած է որպէս էակ, որուն մարմինի վերի հատուածը կը յիշեցնէ մարդու, իսկ ներքեւի հատուածը՝ մէջքէն մինչեւ ոտքեր՝ օձի։

Աղբիւրներէն մէկուն մէջ նշուած է, որ ան Հեքաթէ աստուածուհիի դուստրն է։ Այլ աղբիւրի համաձայն՝ Հերա աստուածուհին յետագային անիծած է Լամիայի կապը Զեւսի հետ՝ ցանկանալով անոր, ունենալ մահացած երեխաներ։ Փոխարէնը՝ Հերան զայրանալով, որ Լամիան կենակցած է իր ամուսնու հետ, սպանած է անոր բոլոր երեխաները բացառաբար մէկուն։ Այնուհետեւ, վշտահար Լամիան վերածուած է հրէշի, որ երեխաներ գողնալով մայրերէն վրէժ կը լուծելէ։

Լիլիթը յայտնի էր նաեւ որպէս տղամարդկանց արիւնը ծծող։

                                     

3. Լիլիթը հայ գրականութեան մէջ

Աւետիք Իսահակեանի "Լիլիթ" -ը

Աւետիք Իսահակեանի "Լիլիթ" պոէմը հիմուած է հրեական առասպելի հիման վրայ։ Ան պոէմը գրած է Վենետիկի մէջ,1921 թուականին։ Իսահակեանի "Լիլիթ" -ին մէջ՝ Ադամը, ստեղծուած է հողէն ինչպէս՝ հրեական առասպելին մէջ, իսկ Լիլիթը՝ հուրէն։ Ադամը սիրահարուած էր Լիլիթին, իսկ Լիլիթը՝ Ադամի նկատմամբ, անտարբեր էր եւ Ադամի նկատմամբ հակակրանք կը տածէր, քանի որ ան հողէ էր եւ ո՛չ թէ հուրէ, ինչպէս ինքը՝ Լիլիթը։

                                     
  • Լիլիթ Վաչագանի Հովհաննիսեան ծնած է 7 Դեկտեմբեր 1987 - ին Երեւան: Ճանչցուած է ժողովուրդին կողմէ 2006 թուականին Շանթ կայանէն. Նրան կոչուող աշխատանոց ալպոմը
  • զոհուեցան 1923, Սիմոն Քրքեաշարեան մ.2011 պատմաբան, թարգմանիչ 1987, Լիլիթ Հովհաննիսյան, հայ երգչուհի Քաղաքացիական օդագնացութեան համաշխարհային օր
  • Անոր ուշագրաւ գործերն են Դանթեական առասպել ըստ Չարէնցի, նկարաշար Լիլիթ ըստ Իսահակեանի Անանդան եւ մահը ըստ Իսահակեանի Իմ ժողովուրդ վիմագրութիւն
  • 1888 - 1952 գեղանկարիչ Գրիգոր Բրուտեան 1955 աստղաֆիզիկոս, տոմարագէտ: Լիլիթ Գէորգի Բրուտեան 1953 լեզուաբան: Յակոբ Պետրոսի Բրուտեան 1909 - մշակութային
  • մրցոյթ - ցուցադրութեան մրցանակակիր: Ֆրանսական Առաւօտ շարքէն, 2012 Միայն 2015 Ադամ եւ Լիլիթ 2015 Էմոցիոնալ տատանումներ Արարատի մարզ, գիւղ Նոր Կեանք, 2 մ 25 սմ 6
  • հանդիպումը տեղի կ ունենայ 1955 թ - ին երբ չեխերէնի կը թարգմանէ Աւ.Իսահակեանի Լիլիթ պատմուածքը: Յաջորդ երկու տասնամեակներուն, աւելի քան տասը հատորներ հայերէնէ
  • ամուսնացած է արուեստագէտ Վան Սողոմոնեանի հետ, եւ ունին մէկ դուստր արուէստագէտ Լիլիթ Սողոմոնեան եւ մէկ թոռնիկ Կի Ղազանչեան, ով նաեւ գծագրիչ եւ գանդակագործ է:
  • Armenia Աւստրալիա 1991 Օգնիր եւ օգնութիւն կը ստանաս Վահան Արծրունի, Լիլիթ Պիպոյեան, Ռուբէն Հախուերդեան, ՀՀ 2009 LIVE 2005, 2006, 2009 - Արթիւր Մեսչեան
  • Հայկական հարց հանրագիտարան, խմբ. Կ. Խուտավերտեան, 1996, 528 էջ: Յովհաննիսեան Լիլիթ Հայկական հարցը եւ Մեծ տէրութիւնները 1914 - 1917 թուականներին 2002, 189