Back

ⓘ Լեւոն Ս. Խաչիկեան




                                     

ⓘ Լեւոն Ս. Խաչիկեան

Լեւոն Ստեփանի Խաչիկեան ծնած է Երեւան, 1918 թուականի Մայիսի 1-ին: 1935 թուականին կաւարտէ Երեւանի Աբովեանի անուան միջնաակարգ դպրոցը, ու մուտք կը գործէ Երեւանի Պետական Համալսարան, որուն Պատմութեան Բաժանմունքի ընթացքը կաւարտէ 1940 թուականին: 1941-1944 թուականներուն՝ համալսարանի ասպիրանդականի բաժնին մէջ՝ մեծանուն հայագէտ Յակոբ Մանանդեանի ղեկավարութեամբ կը մասնագիտանայ հայ ժողովուրդի միջնադարու պատնութեան եւ հայ մատենագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ 1945 թուականին՝ "Եղիշէ "Արարածոց Մեկնութիւն" -ը խորագրով իր աւարտաճառը պաշտպանալէ ետք կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու կոչումը: 1941-1954 թուականներուն՝ նախ իբրեւ մատենագէտ, ապա՝ որպէս ձեռագիրներու բաժնի վարիչ, կը պաշտօնավարէ Մատենադարանին մէջ։ 1951-1954 թուականներուն՝ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ պաշտօնի կը կոչուի նախ իբրեւ աւագ գիշաշխատող, եւ ապա՝ հրապարակումներու բաժնի վարիչ: 1954 թուականին կը վերադառնայ Մատենադարան, այս անգամ ստանձնելու անոր տնօրէնութիւնը, զոր կը վարէ մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը: 1961 թուականին՝ ԺԵ. դարու հայ ժողովուրդի պատմութեան նուիրուած իր աւարտաճառով կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան: 1966 թուականին ան կարժանանայ Փրոֆեսորի կոչումին: 1963 թուականին կընտրուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 1971 թուականին՝ իսկական անդամ:

Հակառակ իր պաշտօնին պահանջած վարչական ծանր պատասխանատուութեան, Լ. Խաչիկեան հետեւողականօրէն կը շարունակէ գիտահետազօտական իր աշխատանքին: Իբրեւ խմբագրական կազմի անդամ "Պատմա-Բանասիրական Հանդէս" -ին 1958 թուականին, առաջին համարէն սկսեալ, "Հայ Ժողովուրդի Պատմութիւն" -ի ակադեմական ութհատորեակին եւ պատասխանատու խմբագիրը Դ. հատորին, "Հայկական Սովետական Հանրագիտարան" -ին աշխատանքին ծրագրումի առաջին օրէն, "Արեւելեան Մատենագրութեան Յուշարձաններ" -ուն միութենական կարգի, ան իր բարեխիղճ ու բծախնդիր մասնակցութիւնը կը բերէ իրմէ պահանջուած բոլոր աշխատանքներուն մէջ։ Ան նաեւ անդամ է ՍՍՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Հնագրական Յանձնաժողովին, եւ նախագահ "Դիւան Հայոց Պատմութեան" մատենաշարի խմբագրական մարմնին: Այս բոլորով մէկտեղ՝ Լ. Խաչիկեան 1956 թուականէն սկսած կը վարէ պատասխանատու խմբագիրի պաշտօնը ""Բանբեր Մատենադարան" -ին, որուն տասնմէկ հատորները՝ 3-13 1956-1980 թուականներուն լոյս տեսած են իր անմիջական հսկողութեամբ:

Տակաւին՝ հասարակական կարգով՝ Լ. Խաչիկեան նախագահն է ՍՍՀՄ-Իրան Բարեկամական Ընկերութեան Հայկական Բաժանմունքին, անդամ՝ Սփիւռքահայութեան Հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի վարչութեան, եւ Արտասահմանեան Երկիրներու Հետ Մշակութային Կապի Հայկական Ընկերութեան նախագահութեան, Երեւանի Քաղաքային Խորհուրդի երեսփոխան եւ Խորհուրի Գործաիր Կոմիտէի անդամ:

Գիտահետազօտական, խմբագրական, վարչական ու հասարական իր ծաւալուն գործունէութեան համար Լ. Խաչիկեան 1968 թուականին կարժանանայ ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Վաստակաւոր Գործիչի կոչումին, 1969 թուականին՝ ան կըլլայ առաջին դափնեկիրը ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի բարձրագոյն գնահատանքին՝ "Մեսրոպ Մաշտոց" -ի մրցանակին, իսկ 1978 թուականին՝ անոր կը շնորհուի "Ժողովուրդներու Բարեկամութեան Շքանշան" -ը:

Պատմաբան եւ աղբիւրագէտ, Լ. Խաչիկեանի՝ հայ պատմագրութեան բերած մեծագոյն նպաստներէն մէկը կը հանդիսանայ անոր՝ նորանոր սկզբնաղբիւրներու յայտնաբերումն ու հրապարակումը: Այսպէս՝ "Յաղաքս Տարեմտին Վանական Վարդապետի Ասացեալ", Վարդան Արեւելցու "Վասն Բանին Մասանց" Աշխատութիւնը 1943, Զենոնի "Յաղաքս Բնութեան" Երկի Հայերէն Թարգմանութիւնը 1949, Կոստանդին Բարձբերդցու Խրատական Թուղթը Առաքուած Արեւելեան Հայաստան, Յակոբ Ջուղայեցու Կտակը, Սարգիս Աբեղայի Ուղեգրութիւնը, Հայ Պատմագրութեան Անյայտ Էջերից |1. Ասեփանոս եւ Ներսէս Մեծոփեցիների Ժամանակագրութիւնը. Կիրակոս Ռշտունցու Ժամանակագրութիւնը|:

Լ. Խաչիկեանի պատմա-բանասիրական հարցերու նուիրուած գիտական աշխատասիրութիւններէն՝ որոնք լոյս տեսած են հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ, յիշեցինք՝ Գլազորի Համալսարանը եւ Նրա Աւարտական Ատենախօսութիւնները, Դիահերձումը Հին Հայաստանում 1947, Երզնկայում 1980 թուականին կազմակերպուած Եղբայրութիւնը "Տեղեկագիր", 1951, թիւ 12, Հայկական Գաղթավայրերը Ուքրանիայում, Մատթէոս Ջուղայեցու Կեանքն ու Մատենագրութիւնը, ԺԴ-ԺԵ. Դարերի Հայկական Գիւղական Համայնքի Մասին, Տնտեսական Գործարքների Մասին Գրառումները Հայերէն Ձեռագրերի Մէջ եւ Նրանց Աղբիւրագիտական Նշանակութիւնը, Նոր Նիւթեր Քիեւի Հին Հայկական Գաղութի Մասին 1961, Նախամեսրոպեան Գրի Հարցը եւ Հմայագրերը, Էջեր Համշինահայ Պատմութիւնից. Սիւնեաց Օրբելեանների Բուրթելեան Ճիւղը, Յակոբ Սանահնեցի Ժամանակագիր ԺԱ. դարի, Հայ Բնագիտական Միտքը ԺԴ-ԺԸ Դարերում ՊԲՀ 1971, թիւ 2, էջ 23-44), Օտարալեզու Հայ Գրականութիւնը Չորրորդ Դարում, Արտազի Հայկական Իշխանութիւնը եւ Ծործորի Դպրոցը, Հայերը Հին Մոսկուայում եւ Մոսկուա Տանող Ճանապարհների Վրայ, LE REGISTRE DUN MARCHAND ARMENIEN EN PERSE, EN INDE ET AU TIBET 1682-1698. "Annales", P.5 1967, No. 2:

Առանձին հատորներով լոյս տեսած Լ. Խաչիկեանի աշխատասիրութիւնները՝ Փոքր Հայքի Սոցիալական Շարժումների Պատմութիւնից, Դ. Դար Երեւան, 1951, ՋԴ. դարի Հայերէն Ձեռագրերի Յիշատակարաններ Երեւան, 1950, ԺԵ. Դարի Հայերէն Ձեռագրերի Յիշատակարաններ, Ա. Հտր. Երեւան, 1955, Բ. Հտր. Երեւան, 1958, Գ. Հտր. Երեւան, 1967, Ցուցակ Ձեռագրաց Մաշտոցի Անուան Մատենադարանի, Ա. Հտր., Երեւան, 1965, Բ. Հտր., Երեւան, 1970 |հեղինակից՝ Աս. Մնացականեան|, Յովհաննէս Քռնեցի, Յաղագս Քերականին Երեւան, 1977, Յովհաննէս Տէր-Դաւթեան Ջուղացու Հաշուետումարը Երեւան, 1984 |հեղինակից՝ Յ. Դ. Փափազեան): Անոր գրչին կը պատկանի նաեւ՝ Հայաստանի Քաղաքական Վիճակը եւ Սոցիալտնտեսական Յարաբերութիւնները ԺԴ-ԺԵ. Դարերում ուսումնասիրութիւնը:

Լ. Խաչիկեան կը մահանայ Երեւան, 12 Մարտ, 1982 թուականին: