Back

ⓘ Իրաւունք




                                               

Եգիպտոսի Խորհրդարան

Եգիպտոսի խորհրդարան, երկպալատ օրէնսդիր մարմին, կը գտնուի Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետութեան մայրաքաղաք Գահիրէի մէջ։ Իբրեւ օրէնսդիր մարմին խորհրդարանը կ՛ընդունի օրէնքներ, կը հաստատէ պետութեան ընդհանուր քաղաքականութիւնը, տնտեսական եւ ընկերային զարգացման ծրագիրները, պետութեան ընդհանուր ելեւմտացոյցը, կը վերահսկէ Կառավարութեան աշխատանքը եւ ունի իրաւունք քուէարկել Հանրապետութեան Նախագահի հրաժարականի համար կամ արձակել կառավարութիւնը եւ վարչապետին անվստահութեան քուէի միջոցով։ Մուպարաքի ռեժիմի անկումէն ետք խորհրդարանը ցրուեցաւ մինչեւ նոր ժողովրդավարական ընտրութիւններ։

                                               

Չէքիճում

Չէքիճումը, Ուրֆայի ամէնէն ժողովրդական խաղերէն է, որ խորքին մէջ բաւական կոշտ խաղ մըն է եւ կը խաղցուի այր մարդոց կողմէ։ Խաղցողներէն մէկը կորաքամակ կը չոքի, ձեռքերը սրունքներուն վրայ դրած։ Այս անձը "պառկող" ն է։ Խաղընկերները մէկ առ մէկ վրայէն պիտի ցատկեն եւ իւրաքանչիւրը իրաւունք ունի ցատկած պահուն իր ափով ամուր զարնել - "շափլամա" մը տալու - "պառկող" ին կռնակին։ Ասկէ ետք, նոյն խաղընկերները դարձեալ մէկ առ մէկ "պառկողին" վրայ կը նետուին։ Առաջին նետուողը պէտք է փորձէ ոտքերը գետին չդնել, չիյնալ, եւ մինչեւ նախապէս ճշդուած ժամանակ մը այդ դիրքով մնալ "պառկող" ին վրայ։ Եթէ չյաջողի, ապա ինք կը դառնայ " ...

                                               

Ինքնիշխան պետութիւն

Ինքնիշխան պետութիւն, պետութիււն, որ ունի յստակ սահմանուած տարածք, որու վրայ գոյութիւն ունի ներքին եւ արտաքին ինքնիշխանութիւն, ունի մշտական բնակչութիւն, կառավարութիւն, կախեալ չէ այլ երկրներէ, ընդունակ է եւ լիազորուած մտնել միջազգային հարաբերութիւններու մէջ միւս ինքնիշխան պետութիւններու հետ: Ինքնիշխան պետութեան կառավարութիւնը ունի սեփականութեան իրաւունք պետութեան ամբողջ ունեցուածքներուն վրայ: Երբեմն, ինքնիշխանութիւնը կընկալուի որպէս պետութիւն մը, որ կախեալ չէ որեւէ այլ պետութիւններէ կամ միաւորուած պետութիւններէ, թեեւ վերացական առումով ինքնիշխան պետութիւն մը գրնայ գոյութիւն ունենալ առանց այլ ...

                                               

Նուարսակի Դաշինքը

Նուարսակի Դաշինք, 484 թուականին Վահան Մամիկոնեանի եւ պարսկական արքունիքի ներկայացուցիչ Նիխոր զօրավարին միջեւ Պարսկահայքի Նուարսակ բնակավայրին մէջ կնքուած պայմանագիր, որմով վերջ դրուեցաւ 481-84 թուականներու ապստամբութեան։ Պերոզ ինկած էր կռիւի ընթացքին եւ գահ բարձրացած էր անոր եղբայրը՝ Վաղարշ։ Ան հաշտութիւն կնքած էր քուշաններուն հետ, անոնց զիջելով երկու նահանգներ։ Այս պայմաններուն մէջ ան անիմաստ գտաւ կռիւը շարունակել Հայաստանի եւ Վրաստանի մէջ եւ Տիզբոն կանչեց Շապուհ մարզպանն ու բանակին հրամանատարը։ Մինչ այդ, մանրամասն տեղեկանալէ ետք Հայաստանի եւ Վրաստանի կացութեան մասին, Վաղարշ յայտնեց վերջ ...

                                               

Սպանիոյ Գերագոյն Դատարան

Սպանիոյ գերագոյն դատարան, բարձրագոյն դատական մարմին Սպանիոյ Թագաւորութեան մէջ, որ կը համարուի երկրի մայր օրէնք հորջորջուող Սահմանադրութեան գլխաւոր երաշխաւորն ու երկրին մէջ սահմանադրականութեան վերահսկող:

                                               

Կանանց՝ ինքնաշարժ վարելու արգելքը Սէուտական Արաբիայի մէջ

Կանանց՝ ինքնաշարժ վարելու արգելքը Սէուտական Արաբիայի մէջ գործի դրուած է 1957-ին։ Ներկայիս Սէուտական Արաբիան միակ երկիրն է աշխարհի մէջ, որտեղ կանանց չի թոյլատրուիր ինքնաշարժ եւ այլ փոխադրամիջոց վարել։ 1990-ականներուն շարժում ստեղծուեցաւ, որ կը պահանջէր կանանց՝ ինքնաշարժ վարելու իրաւունք վերապահել։ Տասնեակ կանայք Ռիատի մէջ նստան ինքնաշարժի ղեկին եւ ձերբակալուեցան ու զրկուեցան անձնագիրէ։ 2007-ին Ուաճիհա ալ-Խուվայտիրը եւ այլ կանայք դիմեցին այն ժամանակուայ արքայ Ապտուլլահ իպն Ապտուլ-Ազիզ ալ-Սաուտ՝ ինքնաշարժ վարելու արգելքը հանելու խնդրանքով։ 2008-ին Կանանց միջազգային օրը ալ-Խուվայդիրը նկարահանե ...

Իրաւունք
                                     

ⓘ Իրաւունք

Իրաւունք, խումբ մը կանոններ որ կը պարունակէ օրէնքներ ստեղծուած եւ պարտադրուած կառավարութեան կամ պետութեան կողմէ ժողովուրդը ղեկավարելու եւ զսպլու համար: Իրաւունքները քաղաքացիներուն կապահովեն յարգանք եւ հաւասարութիւն բոլորին, առանց զանազութեամբ: Պետութեան օրէնքները կրնան ստեղծուիլ ամբողջ օրէնսդրութեան մարմինին կողմէ, կամ նոյնիսկ մէկ անդամի կողմէ: Այս օրէնքներն են որ կուղղեն քաղաքագիտութիւնը, տնտեսագիտութիւնը, պատմութիւնը եւ ընկերութիւնը: Ու դատարանը կը վարուի որպէս հաշտարար կամ միջամտող անոնց միջեւ:

Իրաւաբանութիւնը կապահովէ հարուստ աղբիւր մը տարբեր նիւթերու մէջ, օրինակ՝ փաստաբանութեան կամ դատարանի կանոնաւոր պատմութեան, փիլիսոփայութեան եւ տնտեսագիտութեան մէջ։ Օրէնքները կը կեդրոնանան հաւասարութեան, արդարութեան եւ յստակութեան վրայ։ Ինչպէս հին խօսքը կըսէ՝ "Բոլորը հաւասար են օրէնքին դիմաց":

                                     

1. Սահմանում

Ժամանակի ընթացքին խումբ մը օրէնքներ հաստատուեցան կամ փոխուեցան կամ ջնջուեցան եւ "Օրէնք" -ին իմասը միշտ փոփոխումներու ենթարկուած է: 1973 թուականի բացատրութիւնը կըսէ, թէ օրէնքը օրինաւոր ձեւ մըն է որ կը կառավարէ մարդոց վարքը, միաժամանակ ազդելով անոնց ամենօրեայ բարոյական եւ ընկերային վարուելակերպը որ կայուն ու կարեւոր դեր կը խաղան օրէնքին յարգանքին մէջ:

Շատ մը ջանքեր եւ փորձեր կատարուած են որպէսզի ստեղծուի համաշխարհային ընդունուած իմաստ կամ բացատրութիւն մը "օրէնք" բառին: 1972 թուականի աղփիւր մը կըսէ թէ այս մէկը անկարելի է: Մեծ գիտնականներ հարցնելով "Ի՞նչ է օրէնքը:" սահամանուած պատասխան չէին գտներ: Կլանվիլ Ուիլըմս գիտնականը, ըսած թէ "Օրէնք" բառին իմաստը կապ ունի անոր նախադասութեան հետ, օրինակ՝ սովորական օրէնքը կամ քաղաքապետական օրէնքը ունին տարբեր իմաստներ: Ուրիշ մտաւորական մը, Թըրման Արնոլտ՝ ըսած թէ անկարելի է "Օրէնք" բառը բացատրել, սակայն այս մէկը երբեք պէտք չէ լքուի:

                                     

2. Պատմութիւն

Օրէնքին ստեղծումն ու հիմնումը կապ ունի քաղաքակրթութեան աճումին հետ: Հին Եգիպտական օրէքները գոյութիւն ունէին Ք․Ա․ 3000 թուականէն: Եւ այս օրէնքները սահմանուած էին 12 գիրքերու մէջ, որ հաստատուած էին իրենց մշակոյթի, հաւասարակշռութեան եւ արդարութեան կանոններուն վրայ:

                                     
  • հանրապետութիւններու, ինչպէս ՀԽՍՀ ամուսնութեան եւ ընտանիքի օրէնսգիրք - ը նման իրաւունք չի վերապահեր Երեխաներու մականունը կ որոշէ ծնողներու մականունով Ապօրինի
  • սպաննուեցան հինգ թիկնապահներ 19 Դեկտեմբեր խորհրդային այլախոհ Անտրէյ Սախըրովը իրաւունք ստացաւ Մոսքով վերադառնալու Sovacool Benjamin K. 2008 The costs of failure:
  • երկրի օրէնքները, դատել, պաշտպանել եւ ծառայել յատուկ նպատակներու: Փաստաբանը իրաւունք ունի ունենալ օգնականներ: Փաստաբանները կը հանդիսանան ՀՀ փաստաբաններու պալատի
  • ղեկավարութեան հեղինակային իրաւունքները կը բաժնուին երկու ճիւղերու ատենակալական իրաւունք կամ հեղինակութիւն  potestas tribunicia անգլ. tribunician եւ փոխնահանգի
  • իշխանութեան բարձրագոյն մարմինն էր Առանց այս մէկին համաձայնութեան թագաւորը իրաւունք չունէր հրապարակելու օրէնքներ Պետութիւնը, ֆեոդալիզմի շարժումի շրջանի ընթացքին
  • վաճառաշահ Զարիշատ քաղաքի բարձրանալուն հետեւանքով, որ արքունի քաղաք ի իրաւունք ստացած էր, կը բաժնուի երկու մասի, որոնցմէ արեւմտեանը կը դառնայ Զարիշատի
  • ռազմաքաղաքական դիրքերը տարածաշրջանին մէջ եւ ապահովել իրեն ազատ առեւտուրի իրաւունք նաւթատոլլարներով հարուստ Քուէյթի հետ Իրաքա - Քուէյթեան յարաբերութիւնները
  • կանանց ընտրական իրաւունք կու տայ, բայց պէտք էր, որ անոնք 30 տարեկանէն աւելի ըլլային: Անոնք կը ստանան նաեւ սեփականութիւն ունենալու իրաւունք 1928 - ին վերոնշեալ
  • 8 - 20 տարեկան պատանիներ ընդհանուր թիւը մինչեւ 120 Շրջանաւարտներուն իրաւունք կը տրուէր առանց քննութեան ընդունուիլ եւրոպական համալսարաններ 1933 - ին նիւթական
  • Պելճիքան ստացաւ նաեւ Ռուանտա - Պուրունտիի մանդատը եւ Գերմանիայէն ռազիկ ստանալու իրաւունք 1920 - ին Պելճիքան ռազմական դաշինք կնքեց Ֆրանսայի, 1921 - ին մաքսային դաշինք
  • ըստ որուն ազգային Դուման կը ստեղծուի օրէնսդիր մարմին Քուէարկութեան իրաւունք կը տրուի ըստ որուն ոչ մէկ օրէնք կրնայ գործել առանց Դումայի վաւերացման