Back

ⓘ Ինքնաթիռ




                                               

ՄիԿ-31

Միկոյեան ՄիԿ-31 կը հանդիսանայ գերձայնային արգելակման ինքնաթիռ, մշակուած է յատկապէս փոխարինելու ՄիԿ-25-ը: Foxbat, որ կը նշանակուի աշխարհի ամէնէն արագ մարտական ինքնաթիռներէն մէկը։

Ինքնաթիռ
                                     

ⓘ Ինքնաթիռ

Ինքնաթիռ, օդէն ծանր թռող սարք՝ շարժիչներու եւ թեւերու օգնութեամբ մթնոլորտին մէջ թռելու համար։ Մեծ արագութեան, բեռնունակութեան, գործողութեան շառաւիղի, յուսալիութեան շնորհիւ ունի աւելի լայն գործողութիւն, քան միւս թռչող սարքերը։ Ինքնաթիռը կը տարբերի ուղղաթիռէն եւ օրնիթոփտերէն թեւերու անշարժութեամբ, իսկ շարժիչի առկայութեամբ կը տարբերի սահասաւառնակներէն։ Տիրիժապլէն եւ օդապարիկէն ինքնաթիռները կը տարբերին անով, որ որպէս վերամբարձ ուժ կօգտագործեն աէրոտինամիկ ուժեր, աէրոսթաթիքայի փոխարէն։

                                     

1. Պատմութիւն

Թռող սարքերու առաջին գծագրերը յայտնաբերուած են Վերածնունդի դարաշրջանի իտալացի մեծ նկարիչ, քանդակագործ ու գիտնական Լէոնարտօ տա Վինչիի ձեռագրութեան միջոցաւ։

Ասկէ յետոյ շատ ու շատ գիւտարարներ զբաղած են թռող գործիքներ ստեղծելով, ոմանք նաեւ կը նմանէին թռչուններու. մարմինին թեւեր յարմարեցնելով՝ կուզէին օդ բարձրանալ։ Բայց մարդը երկինք ճախրեց ոչ թէ մկաններու, այլ բանականութեան ուժով։

XIX դարու վերջին կատարելագործուած ներքին այրման շարժիչները հնարաւորութիւն տուին ստեղծել նաեւ թեթեւ եւ բաւականաչափ հզօր աւիացիոն շարժիչ։ 17 Դեկտեմբեր 1903 թուականինին օդ բարձրացաւ քարիւղով աշխատող շարժիչով՝ ամերիկացի Օրուիլ եւ Ուիլպեր Ռայթ եղբայրներու կառուցած "Ֆլայըր" "Սաւառնակ" ինքնաթիռը եւ անցաւ 35 մ. ճանապարհ։ Թէեւ մարդուն առաջին թռիչքը տեւեց ընդամէնը 12 երկվայրկեան, սակայն այդ արդէն իրական թռիչք էր՝ վերասլացքով ու վայրէջքով։

1909 թուականին Լուի Պլերիոն անցաւ Լա Մանշ նեղուցը, իսկ 10 տարի ետք Էլքոկն ու Պրաունը իրականացուցին առաջին անվայրէջք թռիչքը Ատլանտեան ովկիանոսի վրայով։ 1927 թուականին Չարլզ Լինտպերկը "Սենտ Լուիսի ոգին" ինքնաթիռով, առաջինը աշխարհին մէջ, միայնակ կարողացաւ անցնիլ Ատլանտեան ովկիանոսը։ 1930 թուականին Էմմի Ճոնսոնը անցաւ Անգլիայէն Աւստրալիա եւ եղաւ թռիչք կատարած առաջին կին օդաչուն, իսկ 2 տարի ետք ամերիկացի Էմիլիա Էրհարթը առաջինն էր որ հատեց Ատլանտեան ովկիանոսը։ Անոր թռիչքը տեւեց 15 ժամ 18 վայրկեան։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն առաւել յայտնի դարձան ֆրանսական "Ֆարման", "Վուազէն" եւ "Նիւպոր", անգլիական "Սոպուիչ", գերմանական "Ֆոկեր", ռուսական "Իլիա Մուրոմեց" մարտական ինքնաթիռները, որոնք կը զարգացնէին 90-120 քմ. արագութիւն եւ բաւականաչափ ծանր բեռեր կը փոխադրէին։

1930-ական թուականներու վերջերուն ստեղծեցին ճամբորդական ինքնաթիռներ։ 1920-30-ական թուականներուն Անգլիայի, Ֆրանսայի, ԱՄՆ-ի, Գերմանիոյ, ԽՍՀՄ-ի եւ այլ երկրներու մէջ արդէն ստեղծուած էին մի քանի հարիւր տեսակի ռազմական ու քաղաքացիական ինքնաթիռներ։ 1924 թուականին օդ բարձրացաւ ծանր, ամբողջովին մետաղէ պատրաստուած խորհրդային առաջին՝ ԱՆՏ-2 ինքնաթիռը։ Ան մէկ ժամուան մէջ անցաւ 656 քմ., Անգլիական սահմանէն "Սուպերմարին Մ6Գ" ինքնաթիռը, իսկ Ամերիկեան "Դուգլաս" հաստատութեան ԴՍ-3 ինքնաթիռը երկար տարիներ տարբեր երկրներու մէջ քաղաքացիական հիմնական փոխադրամիջոցն էր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն աշխարհի մէջ ամէնէն լաւագոյնն էր խորհրդային Իլ-2 հակաթանքային օդանաւը, Անգլիական "Սփիդֆայր", Ամերիկեան "էյրքոբրայ" եւ "Մուսթանգ" օդանաւերը եւ այլն։ Պատերազմի վերջին ինքնաթիռներու արագութիւնը կը հասնէր արդէն մէկ ժամուան մէջ շուրջ 700 քմ-ի։ Սակայն այդ շրջանի ինքնաթիռները մխոցային շարժիչով էին, եւ այդ կը խանգարէր արագութեան մեծութիւնը։ Անհրաժեշտ էր ստեղծել աւելի հզօր շարժիչներ։

1952 թուականին սկսաւ մարդատար ռեակտիւ "Հեյվիլենտ Քոմեթ" կանոնաւոր երթեւեկութիւնը։ Այս ձեռքաբերումները թոյլ տուին ստեղծել քաղաքացիական ինքնաթիռներ։ Առաջին ճամբորդական ինքնաթիռը 1960 թուականին ստեղծուած "Կոնկորտն" էր. ան ձայնի արագութիւնը կը գերազանցէր 2 անգամ եւ Ատլանտեան ովկիանոսը կը կտրէր ընդամէնը 3 ժամուան մէջ։

                                     

2. Նորագոյն ինքնաթիռներ

Մեր օրերուն նոր ինքնաթիռներու շինարարութեան մէջ, աւելի շատ ուշադրութիւն կը դարձնեն, ոչ թէ արագութիւնները բարելաւելու, այլ անոնք խնայողական դարձնելու վրայ։ Նորագոյն օդանաւերու մեծ մասի արագութիւնը գրեթէ 2 անգամ փոքր է 1960-ական թուականներէն ստեղծուած յայտնի "Կոնկորտի" արագութենէն։ Ներկայիս համակարգիչներու օգնութեամբ ճարտարագէտները կը մշակեն աւելի մեծ թեւեր ունեցող օդանաւեր եւ կուզեն ստեղծել աւելի քիչ վառելանիւթ օգտագործող ու աւելի քիչ աղմուկ առաջացնող շարժիչներ։ Օրինակ՝ ծախսելով նոյն քանակութեամբ վառելանիւթ, կը փոխադրէ 4 անգամ աւելի լաւ, քան "Կոնկորտը": Ժամանակակի ընթացքին կարեւորագոյն նշանակութիւն ունեցան համակարգիչները։ Թռիչքի տարբեր պատրաստութիւններու եւ փորձութիւններու, ինքնաթիռը ղեկավարողը համակարգիչն է։ Կան նոյնիսկ այնպէս ինքնաթիռներ, ուր օդաչուն անմիջականօրէն չի ղեկավարեր թռիչքը, այլ միայն կը հետեւի ղեկավարող գործիքներուն, որոնք նշաններ կուղարկեն համակարգիչին, իսկ վերջինս արդէն կընտրէ թռիչքի ռեժիմին համապատասխան լաւագոյն լուծումը։ Այս համակարգին կանուանեն կանոնակարգային ռեժիմ։

                                     

3. Կառուցուածքը

Ինքնաթիռի կառուցուածքի հիմնական մասերն են՝ թեւը, ֆիւզելաժը, շասսին եւ ուղղեակները։

Թեւը, շարժումի ժամանակ կը ստեղծէ ուժ, ֆլիւզելաժին կամրացնէ անշարժ, բայց երբեմն կարողութիւնը ունի պտտիլ լայն առանցքի շուրջ կամ փոխել ձեւը։ Թեւի վրայ կը տեղադրեն կողաթեքման ղեկերը։

Ֆիւզելաժը, ինքնաթիռի մարմինը, կը ծառայէ անձնակազմերու եւ ուղեւորներու տեղաւորման համար։ Ան կը կրէ թեւերը, ուղղեակները, երբեմն՝ շասսին եւ ուժային տեղակայանքը։

Ուղղեակները կը պահեն ինքնաթիռի կայունութիւնը, ղեկավարելիութիւնը, հաւասարակշռութիւնը։

Ինքնաթիռի ուժը կազմուած է շարժիչներէ եւ տարբեր համակարգիչներէ ու գործիքներէ՝, օդային պտուտակ, հրդեհային սարքաւորումներ, ուղղութեան փոփոխման համակարգիչներ եւ այլն։ Շարժիչներու թիւը, տեսակը եւ ինքնաթիռի վրայ անոնց տեղի որոշումը հիմնուած է ստեղծուած դիմադրութեան վրայ, շարժիչներէն մէկուն խափանման, առաջացող շրջման վայրկեանին, սարքերու բարդութեան, շարժիչներու սպասարկման եւ փոխոխութեան հնարաւորութիւններու, աղմուկի չափին, ուղեւորներու սրահին եւ այլն։

Ղեկավարման համակարգերը կը բաժնուին հիմնականի եւ օժանդակի միջեւ։ Հիմնականը ընդունուած է ղեկավարել օդային ղեկերը, իսկ օժանդակը՝ շարժիչներու, շասսիի, արգելակներու եւ ղեկավարման համակարգերը։

Ինքնաթիռի վարումը հեշտացնելու եւ թռիչքի անվտանգութիւնը մեծցնելու համար կը գործադրեն համակարգիչներ։ Ղեկերու թեքման ժամանակ ղեկավարող ցողերուն ծանրաբեռնուածութեան թուլացումը կիրագործուի ելեկտրական ուժեղացուցիչներու միջոցով։ Երբ օդային ղեկերն արդիւնաւէտ չեն օրինակ, խիստ նօսր մթնոլորտի մը մէջ թռելու ժամանակ, կօգտագործեն քիմիական կազային ղեկեր։



                                     

4. Ինքնաթիռներու սարքաւորումները

Ինքնաթիռը ծածկուած է վերահսկիչ սարքերով, ռատիոյով, ելեկտրահակասառցակալմանով, բարձունքային, կենցաղային եւ այլ յատուկ սարքաւորումներով, իսկ ռազմական ինքնաթիռները նաեւ զէնք-զինամթերքով։

Վերահսկիչ չափով սարքերը կը բաժնուին դասերու, ինքնաթիռավարման, շարժիչներէ որ աշխատանքը կը հսկեն մանօմեթր, ծախսաչափ եւ այլն եւ օժանդակներէ ամպերմեթր, վոլտմեթր եւ այլն։

Ռատիոյի սարքաւորումները կընդգրկեն ռատիօկապի, ռագիողեկավարման, ռատիօլոկացիոն սարքաւորումներ, թռիչքի եւ վայրէջքի համակարգեր։ Բարձունքային սարքաւորումները օդակարգաւորման, թթուածնի մատակարարման համակարգեր կը ապահեն անվտանգութիւնը մեծ բարձրութիւններու վրայ թռելու ժամանակ։

                                     

4.1. Ինքնաթիռներու սարքաւորումները Ինքնաթիռի աերօտինամիկան

Ինքնաթիռին թեւին վրայ, օդի ազդեցութեամբ, կառաջանայ աերօտինամիկ ուժ։ Այդ ուժի՝ հոսքի ուղղութեան բաղադրիչը կը կոչուի վերամբարձ ուժ, իսկ շարժման հակառակ ուղղուածը՝ ճակատային դիմադրութիւն։ Մերձայնային արագութեամբ կարողութիւնը ունի յառաջանալու դիմադրութեան մէջ։ Վերամբարձ ուժի եւ ճակատային դիմադրութեան յարաբերութիւնը կը կոչուի աերօտինամիկ յատկութիւն, ժամանակի ընթացքին ինքնաթիռներու մօտ այդ մէկը կը հասնի 10 - 20-ի։

                                     

5. Դասակարգում

Ինքնաթիռներու դասակարգումը կարելի է կատարել բազմաթիւ յատկանիշերով, ըստ՝ նշանակութեան, կառուցուածքներուն, շարժիչներուն, արագութեան եւ այլն։

Ըստ նշանակութեան

Քաղաքացիական ինքնաթիռներ

  • վարչական
  • մարզական
  • տրանսպորտային
  • գիւղատնտեսական
  • ուսումնամարզական
  • մարդատար
  • նամակատար
  • հրշէջ

Ռազմական ինքնաթիռներ

  • կործանիչ
  • գրոհիչ
  • հակասուզանաւային
  • սանիտարական
  • կապի
  • ռազմավարական ռմբակոծիչ
  • ռմբակոծիչ
  • հրթիռակիր
  • օդային աւիակիր
  • հետախուզական
  • կործանիչ-ռմբակոծիչ
  • բեռնատար
  • վառելիքի լցոնիչ

Ըստ շարժիչներու տիպի

Ըստ շարժիչներու տիպի կըլլան՝

  • պտուտակաւոր
  • տուրբառեակտիւ
  • տուրբապտուտակաւոր

Ըստ թռիչքի արագութեան

Ըստ թռիչքի արագութեան՝

  • գերձայնային (1
  • մինչձայնային արագութիունը կը համապատասխանէ M < 1 Մախի թուին,


                                     
  • կորսնցուցած է հետեւակի 2 գումարտակ, 7 թնդանօթ, հինգ ՀՄՄ, չորս ռազմական ինքնաթիռ եւ մէկ մարտական ուղղաթիռ, մարտադաշտի մէջ ձգած մեծ քանակութեամբ հրազէն
  • Գործող բանակին մէջ կար 5639 հրասայլ եւ յարձակող հրանօթ, աւելի քան 6500 ինքնաթիռ 61 հազարէն աւելի հրանօթ եւ շաղախ Ռազմածովային ուժերուն մէջ կար 5 գծանաւ
  • 24 - էն յետոյ, երբ Թուրքիայի զինուած ուժերը խոցած էին ռուսական ռազմական ինքնաթիռ որ կ ենթադրուի հատած էր Թուրքիայի սահմանը: Ռուս պաշտոնեաները հերքեցին
  • Թուական Ֆիլմ Այլ բեմադրիչներ 1966 Գառնի 1975 Շէկ ինքնաթիռ Ա Հայրապետեան 1978 Արեւիկ Ա Հայրապետյան 1980 Յոթ սարէն այն կողմ 1992 Ուր էիր, մարդ Աստծոյ
  • Անտրէ 1969 Չախ - չախ Թագաւորը 1970 Մորգանի Խնամին 1973 Քաոս Գրիշա 1975 Շէկ Ինքնաթիռ Զաքար 1976 Պաղտասարը Բաժանւում Է Կնոջից դատաւոր 1977 Յաւերժութեան Նշան
  • ինքնաթիռ 7758 սարքին 52 666 գործիք ու ականանետ 2, 74 մլն մարդ 0, 85 մլն Գերմանիոյ դաշնակիցներ 4215 տանկեր 402դաշնակիցներու թանկեր 3909 ինքնաթիռ
  • Տարի Ֆիլմ Դեր 1980 Կտոր մը երկինք գործարանատիրոջ կին 1979 Օ Գէորգ 1978 Արեւիկ հարսնցու 1975 Շէկ ինքնաթիռ Սաքոյին կինը 1969 Մորկանի խնամին Լիտիա

Users also searched:

ինքնաթիռը թռչում է, կորած ինքնաթիռ, մանկական տրանսպորտ, ով է ստեղծել առաջին ինքնաթիռը, ուղղաթիռ,

...
...
...