Back

ⓘ Թիֆլիս




                                               

Գուգարք

Գուգարքը կազմուած էր հետեւեալ 13 գաւառներէն. Քվիշափոր Քուիշափոր- կեդրոնը՝ Քվեշ Քուէշ Թռեղք- կեդրոնը՝ Ծաղկայ Ձորոփոր- կեդրոնը՝ Մանից գոմ Շավշեթ Շաւշէթ- կեդրոնը՝ Շատբերդ Բողնոփոր- կեդրոնը՝ Բողնիս Վերին Ջաւախք Վերին Ջաւախք- կեդրոնը՝ Քաջատուն Ծոբոփոր- կեդրոնը՝ Ծոփաբերդ Արտահան- կեդրոնը՝ Արտահան Կղարջք- կեդրոնը՝ Արտանուջ Մանգլեաց փոր Մանգլեաց փոր- կեդրոնը՝ Սակվրեթ Սակուրէթ Տաշիր- կեդրոնը՝ Լոռի բերդ Կանգարք- կեդրոնը՝ Կեչուտ Կողբոփոր- կեդրոնը՝ Կողբաքար

                                               

Գարեգին Սրուանձտեանց

Գարեգին Սրուանձտեանց ծնած է Վան,1840 Դեկտեմբերին։վարագայ ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ աշակերտած է Խրիմեանին: 1861-ին՝ կ’անցնի Թիֆլիս եւ իր այդ ուղեւորութեան տպաւորութիւնները կը ղրկէ Պոլսոյ "Մեղու" թերթին։կ’աշխատակցի նաեւ վարագի մէջ տպուող "Արծիւ Վասպուրական" պարբերաթերթին,որուն տնօրէնը կը դառնայ յետագային։հոն հրատարակութեան տուած անստորագիր գրութիւնները յաճախած կը շօշափեն գաւառի կեանքը։ 1867-ին կը վարէ կարնոյ ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը եւ նոյն տարին կը ձեռնադրուի վարժապետ, վարագայ վանքին։1878-ին, Ներսէս պատրիարք վարժապետեանի թելադրանքով կը շրջի հայաստանի գաւառները ու յաջորդ տարի,Պոլիս ...

                                               

Յարութիւն Աբգարեան

Յարութիւն Աբգարեան, հայ վաճառական։ Հնդկահայ հարուստ վաճառական, որ եօթը պետութիւններու կողմէն շքանշաններով վարձատրուած է։ Ան սեփական նաւարան ունէր եւ իր կենդանութեան ժամանակ խոշոր գումարներ տուած էր՝ նոր Ջուղայի, Պասրայի, Պաղտատի հայոց եկեղեցիներուն, Նարեկայ վանքին, Լիմ եւ Կտուց անապատներուն։ Աբգարեանի գերեզմանը կը գտնուի Կալկաթայի՝ Ս. Նազարէթ եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ, հիւսիսային կողմը։ Որդիքը, Սէթըէ մեռաւ Լոնտոնի մէջ՝ անզաւակ, իսկ իր կարողութիւնն ալ անգլուհիի մը կտակեց․ Յովհաննէսն եւ Պաղտասարը՝ Սինկափուր, Ցէյլոն, Հոնկ Քոնկ եւ ուրիշ շատ տեղեր նաւարաններ եւ շոգենաւային ընկերութիւններ հաստատեցին ...

                                               

Արտեմիս (գրական հանդէս)

Արտեմիս գրական հանդէսը առաջին հայ կանանց գրական հանդէսներէն մէկն էր: Հրատարակուած եւ խմբագրուած է Աղեքսանդրիոյ մէջ, Եգիպտոս, Մարի Պէյլերեանի կողմէ, 1902 թուականի Յունուարէն մինչեւ Դեկտեմբեր 1903: Պէյլէրեանի կեանքի երազն էր հիմնել հանդէս մը ուր հայ կանայք կրնային զիրենք ազատօրէն արտայայտել: Ժամանակաշրջանի մը մէջ երբ կիները մուտք կը գործէին տարբեր ոլորտներու մէջ, Արտեմիսը հարթակ մը հանդիսացաւ ուր կիներ կրնային հրատարակել իրենց կարծիքները արդի հայ կանանց կեանքերու մասին: Յօդուածները կը ղրկուէին սփիւռքի տարբեր քաղաքներէ, ինչպէս Կարս, Նոր Ջուղա, Թիֆլիս, Մոսկուա, Փարիզ, եւ Նիւ Եորք: Հանդէսը գովա ...

                                               

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Վանք (Մեսրոպաւան)

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք կամ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց վանքը, կը գտնուի Մեսրոպաւան գիւղը, պատմական Գողթն գաւառի մէջ, ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն, Ազրպէյճան:

                                               

Պետրոս Աբրօյեան

Աբրօյեան Պետրոս, Զմիւռնիացի նշանաւոր հարուստ վաճառական։ Ապրօ իր եղբայրներուն՝ Աբրահամի ու Ստեփանի հետ, առեւտուր կը կատարէր Եւրոպայի տարբեր պետութիւններու մէջ եւ Հնդկաստանէն, Պարսկաստանէն եւ Տաճկաստանէն ասիական վաճառներն կ՛արտահանէր Եւրոպա։ Գլխաւոր վաճառատունը կը գտնուէր Զմիւռնիոյ մէջ։ Հոլանտայի Ամսդերտամ քաղաքի մէջ ներկայանալով ռուսաց Պետրոս Մեծ կայսեր՝ խնդրագրով մը յայտնեց իր առեւտուրի ծաւալը եւ թոյլատուութիւն խնդրեց Ռուսաիոյ մէջ ալ առեւտուր կատարելու. Ռուսաստանով Պարսկաստանէն եւ Հնդկաստանէն ապրանք տեղափոխելու մասին։ Պետրոս Մեծը սիրով ընդունեց անոր առաջարկն ու 28 Յունուար 1717-էն տուած Ամ ...

                                               

Յովսէփ Յովհաննիսեան Ամարխան

Ամարխան Յովսէփ Յովհաննիսեան նշանաւոր հնդկահայ հարուստ՝ Սմարանգցի։ Ռուս-պարսկական պատերազմներէն դեռ առաջ Ներսէս արքեպս. Աշտարակցին հնդկահայերու հետ սկսաւ յարաբերութիւն մշակել եւ նկարագրելով էջմիածնի ու ժողովուրդի վիճակը՝ կոչ կարդաց օգնելու հայրենակիցներուն եւ միեւնոյն ժամանակ յայտնեց, որ շուտով ռուսական զօրքը պիտի շարժի դէպի էջմիածին։ Ամարխանը, որ առասպելական կարողութեան տէր է, 1829-ի Հոկտեմբեր 20-ին գրեց ներսէսին, որ պատրաստ է գալ Ռուսաստան, ծառայած Ռուսաց կայսեր իր հոգով, մարմնով ու հարստութեամբ՝ մուսուլմաններէն գնելով հայաբնակ գաւառներն եւ յանձնած ողորմած կայսեր՝ կառավարելու։ Ներսէսն այս ...

                                               

Լոռի բերդ

Լոռի բերդը, միջնադարեան անառիկ ամրոց ներկայիս կը գտնուի Լոռիի մարզին մէջ՝ Ստեփանաւանէն հինգ քիլոմեթր հիւսիս-արեւելք, Ձորագետի եւ Միսխանայի միջեւ, եւ գետերու խոր կիրճերը երեք կողմէն անմատչելի դարձուցած են փոքր հարթութեան ժայռոտ բարձունքին գտնուող ամրոցը։ Ընդգրկուած է Լոռի Բերդի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկուին մէջ։

                                               

Արշակ Ադամեան

Ադամեան Առշակ երգահան, մեր լաւագոյն երգահաններէն մին որ առանձնապէս ուսումնասիրած է երաժշտութեան փիլիսոփայութիւնը։ Ծնած է Բագու 1884-ին։ Աշակերտած է Կարա-Մուրզայի եւ Ռէժինսկիի։ Իր քոյրերն Հեղինէ եւ Եւգինէ Եւրոպայի մէջ հռչակ հանած են իբրեւ դաշնակահարուհիներ։ Տակաւին 6 տարու՝ իր եղբայրներուն եւ քոյրերուն հետ սկսած է դաշնամուր եւ ջութակ նուագել։ Ուսուցչի տուած դասը մէկ անգամ լսելով կը նուագէր։ Միջնակարգ ուսումը Բագուի լիսէին մէջ կը ստանայ. այդ շրջանին արդէն կը սկսի երաժշտական կտորներ հեղինակել եւ միանգամայն Մարքսի պատմական Մաթերիալիզմը ուսումնասիրել։ Լիսէն աւարտելէ ետք Ս. Պետերբուրկ կ՚անցնի, հ ...

                                               

Արեւելահայ մշակութային կեանքը 1900-1910-ական տարիներուն

Արեւելահայ ճակատ 1907-էն՝ հոս ծայր առած էին նոր ճնշումներ՝ ոստիկանական հալածանք-ձերբակալութիւն, բանտարկութիւն, դատ ինչպէս Ահարոնեանի եւ ուրիշներու համար։ Բայց սեղմումները՝ հոս, նոյնքան սպաննիչ չեն։ Արեւելահայութիւնը չափով մը կը շարունակէ իր մշակութային առաջընթացը։ Գրական արեւելահայերէնը աւելի կը նրբանայ։ Կրթական այլ օճախներու հետ՝ առաջին գիծի վրայ, կը գործեն Գէորգեան ճեմարանը էջմիածին եւ Ներսէսեան վարժարանը Թիֆլիս։ Կը վերապրին գրական-բանասիրական լուրջ թերթեր տարագիրքեր, որոնք կը հետեւին գրական այժմէականութեան, բայց նաեւ կը լծուին հայ մշակոյթի արմատներու որոնման։ Կը տարուին աշխատանքներ՝ հին ...

Թիֆլիս
                                     

ⓘ Թիֆլիս

Թիֆլիս, Վրաստանի մայրաքաղաքը, ինչպէս նաեւ՝ պետութեան մեծագոյն քաղաքը։ Կը գտնուի երկիրին կեդրոնական մասին մէջ՝ Կուր գետի երկու ափերուն։ Կը համարուի աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկը, որ հիմնուած է Ե. դարուն՝ Վիրքի թագաւոր Վախթանգ Գորգասալի կողմէն։ Դարավերջին, Վախթանգի որդին եւ յաջորդը՝ Տաչի արքան, մայրաքաղաքը Մցխեթէն կը տեղափոխէ Թիֆլիս։ Ռուսական տիրապետութեան տարիներուն Թիֆլիս եղած է Կովկասեան տարածաշրջանի քաղաքական եւ մշակութային կեդրոնը։ Դարեր շարունակ հայերը եղած են Թիֆլիսի քաղաքային կեանքին անբաժանելի մէկ մասը։ Մինչեւ այսօր Հավլաբար թաղամասին բնակչութեան մեծ մասը հայեր են։ Խորհրդանշական է, որ ԺԲ. դարէն մինչեւ Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւն Թիֆլիսի թիւով 47 քաղաքապետներէն 45-ը եղած են ազգությամբ հայեր։ Մինչեւ ԽՍՀՄ կազմաւորման սկզբնական շրջան, հայերը կազմած են նաեւ Թիֆլիսի բնակչութեան մեծամասնութիւնը՝ թիւով գերազանցելով վրացիներուն եւ միւս ցեղախումբերուն։ Եւրոպայի եւ Ասիոյ խաչմերուկներուն՝ պատմական տարբեր ժամանակահատուածներուն Թիֆլիս դարձած է առեւտրային կարեւոր հանգոյց մը։ Թիֆլիսի հազարամեայ պատմութիւնը կարտացոլայճարտարապետութեան մեջ։ Անիկա դասական, մերձաւոր արեւելեան, ռուսական եւ ժամանակակից ճարտարապետութիւններու համադրութիւն մըն է։ Պատմականօրէն Թիֆլիս եղած է տարբեր մշակութային, ժողովրդական եւ կրօնական ծագում ունեցող մարդոց գործունէութեան հարթակ մը։

Ըստ 2017-ի մարդահամարի տուեալներուն՝ Թիֆլիսի բնակչութեան թիւը կը հասնի 1.108, 717-ի։ Բնակչութեան ճնշող մեծամասնութիւնը քրիստոնեայ է․ գլխաւորաբար անոնք վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ հետեւորդներ են։ Թիֆլիսի ամէնէն մեծ ազգային փոքրամասնութիւնները հայերն են, որոնք կը կազմեն ամբողջ քաղաքին բնակչութեան 4.8 %-ը աւելի քան 53 հազար հոգի։ Կան նաեւ ռուսեր, ազերիներ, եզիտիներ, ուքրանացիներ եւ այլ ազգութիւններ։

Թիֆլիսի հիմնական տեսարժան վայրերն են Ս. Երրորդութեան մայր տաճարը, Սիոնի տաճարը, Ազատութեան հրապարակը, Ռուսթավելի պողոտան, Նարիղալան, Թիֆլիսի օփերայի եւ պալէի թատրոնը եւ Վրաստանի ազգային թանգարանը։

                                     

1. Նշանաւոր Թիֆլիսահայեր

  • Ակիմ Թամիրով – թատրոնի եւ շարժապատկերի ազգութեամբ հայ ամերիկացի դերասան։
  • Վիքթոր Համբարձումեան - աստղագէտ, տեսական աստղագիտութեան հիմնադիրներէն մէկը։
  • Տիգրան Պետրոսեան - աշխարհի ճատրակի նախկին ախոյեան։
  • Սայեաթ-Նովա - նոր շրջանի բանաստեղծ-աշուղ։
  • Արամ Խաչատուրեան - Երաժշտահան, ժողովրդական ազգային մասնագէտ նախկին ԽՍՀՄ-ի մէջ։
  • Յակոբ Յակոբեան – բանաստեղծ։
  • Միքայէլ Թարիվերդիեւ - սովետական երգահան, Ռուսիոյ ժողովրդական մասնագէտ, ֆիլմերու երաժշտութեան հեղինակ։
  • Սերգէյ Փարաջանով - Ի. դարու մեծագոյն բեմադրիչ, նկարահան ՀՀ ժողովրդական մասնագէտ 1990, Ուքրանիոյ ժողովրդական մասնագէտ 1990
  • Իսահակ Ալիխանեեան - դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական մասնագէտ 1923, ՎԽՍՀ ժողովրդական մասնագէտ 1941։
  • Նար-Դոս, գրող։
                                     

2. Թիֆլիսի հայկական եկեղեցիներ

  • Հավլաբարի Ս. Կարապետ եկեղեցին, Թիֆլիս՝ վերափոխուած է վրացականի։
  • Օրհնուած կոյս Ջուգուրեթիի եկեղեցի, կառուցուած ԺԹ. դարուն
  • Ս. Գէորգ Զօրավարի եկեղեցի, ԺԹ. դար
  • Նոր Էջմիածին եկեղեցի, կառուցուած 1806-ին
  • Ս. Խաչի եկեղեցի, կառուցուած 1830-ին
  • Օրհնուած Շամխորեցոց եկեղեցի, ԺԹ. դար
  • Կուսանաց Ս. Ստեփանոս վանք
  • Կարմիր Աւետարան
  • Ս. Ստեփանոսի եկեղեցի, կառուցուած ԺԸ. դարուն
  • Ս. Գէորգ եկեղեցի, կառուցուած ԺԸ. դարուն
  • Ս. Բեթղեհէմի կոյսի եկեղեցի, կառուցուած ԺԳ. դարուն
  • Ս. Մինաս եկեղեցի, ԺԹ. դար
  • Նորաշէն եկեղեցի, ԺԵ. դար
  • Ս. Նշան եկեղեցի, ԺԹ. դար
  • Ս. Գէորգ եկեղեցի, ԺԴ. դար
                                               

Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝ Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի Լիմասոլ Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի Հալէպ Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի Թիֆլիս