Back

ⓘ Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն




Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն
                                     

ⓘ Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն

Թեղենեաց Վանք ը միջնադարեան Հայաստանի հոգեւոր, մշակութային ու գրչութեան կարեւոր կեդրոն էր։ Այն կը գտնուի Բուժական գիւղէն 3 քմ հիւսիս՝ Թեղենիսի կամ Թեղենեաց լեռներու անտառապատ լանջերուն։

Վանքային համալիրը՝ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ "գմբեթաւոր դահլիճ" ի պատկանող ոճով բաղկացած է զոյգ որմնամոյթերով յենասիւն, գաւիթով, սեղանատունով, գրչատունով եւ գաւիթին հիւսիսէն յարող ծայրամաս կառոյցով, հիմնական յուշահամալիրէն 30 մ արեւելք գտնուող 5–7-րդ դարերու քառախորան փոքր եկեղեցի մըն է։

Պեղման աշխատանքները սկսած են 1979 թուականին հնագէտ-վիմագրագէտ Գագիկ Սարգսեանի կողմէն եւ որոշ ընդհատումներով կը շարունակուին մինչեւ օրս։

Թեղենեաց վանքը՝ գրաւոր աղբիւրներուն կը յիշատակուի աւելի քան 8-րդ դարէն, որ իր բուռն ծաղկման հասած է 11–13-րդ դարերուն` Վաչուտեաններու իշխանական տոհմի օրօք եւ այն շարունակաբար գործած է որպէս վանք մինչեւ 17-րդ դարը։ Որմէ ետք վանքը կը յիշատակուի՝ մատենագիտական եւ վիմագրական աղբիւրներուն, որքան մեզի յայտնի է, ոչ որպէս գործող վանք։

Թեղենեաց վանքի պատմութեան, վիմագրական եւ հնագիտական նիւթի վերաբերեալ բազմաթիւ հրապարակումներով հանդէս եկած է յուշարձանը պեղող՝ Գագիկ Սարգսեանը։

Վանքի գաւիթը 4 սիւներով կառոյց մըն է, որ կարծես գաւիթի պատճէնը ըլլայ։ Մուտքի բացակայութիւնը Արեւելեան մասին մէջ կը յուշէ, որ այն եկեղեցի չունի։ Յետագայ շրջանին այն վերաշինուած է եւ կիրառուած իբրեւ տնտեսական նշանակութիւն ունեցող շինութիւն մը, որուն մասին կը վկայէ հարաւարեւմտեան անկիւնը բացուած թոնիրը, ինչպէս նաեւ տնտեսութեան մէջ օգտագործուող տարբեր գործիքներն ու առարկաները։ Սկզբնական նշանակութեամբ այն, ըստ հետազօտողի, եղած է ժողովասրահ, միաժամանակ՝ տապանատուն, նշխարատուն, մատենադարան, ճեմարան։

                                     

1. Գտածոներ

Թեղենեաց վանքի պեղումներով յայտնաբերուած խեցեղէնը հիմնականին բեկորային է։ Այն կը բաժնուի 2 մեծ խումբի՝ տնտեսական-կենցաղային եւ շինարարական։ Իր կարգին, տնտեսական-կենցաղային խեցեղէնի մէջ կ՛առանձնանայ 2 խումբ՝ հասարակ կամ պարզ խեցեղէն, որ գերակշռող մեծամասնութիւնը կը կազմէ, եւ ջնարակապատը։

Հասարակ խեցեղէնը ըստ կիրառութեան կը բաժնուի հետեւեալ խումբերու՝

  • կարասներ
  • ձիթաճրագներ
  • ծխամորճներ
  • ամաններ
  • կճուճներ
  • սեղանի առօրեայ սպասք, մատուցարան)