Back

ⓘ Եղունգ




Եղունգ
                                     

ⓘ Եղունգ

Եղունգը կը ծածկէ ոտքի եւ ձեռքի մատներուն ծայրամասի ոսկրիկները: Անոր կազմաւորումը շարունակական է մինչեւ անհատին մահը: Եղունգը իր կազմաւորման եւ աճման հետեւանքով որոշ չափով կերկարի եւ կը ստանայ ձեւ ու տեսք:

Ձեռքի մատներու եղունգները աւելի արագ կաճին քան ոտքի մատներու եղունգները: Եղունգի աճը պայմանաւորուած է անհատի տարիքէն, սեռէն, տարուան եղանակէն, սնունդէն, մարզանքէն եւ ժառանգականութենէն: Եղունգներու աճը կաշխուժանայ ամրան եղանակին եւ առաւելաբար անչափահասներու մօտ: Ան կաճի մօտաւորապէս 3 մմ. ամէն ամիս: Մատի եղունգի ամբողջական աճը կը տեւէ 3-6 ամիս, իսկ ոտքի մատներունը՝ 12-18 ամիս:

                                     

1.1. Բաժիններ Եղունգի արմատ՝ եղնգաբուն

Եղնգաբունը nail root, matrix կամ եղունգի արմատը եղջերային կազմուածքով keratogenic թաղանթ մըն է, որ կը գտնուի մատի մորթին վերջաւորութեան տակը: Անկէ կը ծնին եղջերանիւթէ keratin կազմուած եղնգամարմինի բջիջները: Այս բջիջները կը քալեն դէպի առջեւ՝ կազմելու համար եղնգամարմինը: Եղնգաբունին մեծ մասը անտեսանելի է: Անոր յառաջամասի պզտիկ մէկ բաժինը միայն տեսանելի է, որ կը յայտնուի ճերմակ կէս լուսնի ձեւով եւ կը կոչուի լուսնակ: Բոլոր մատներուն եղունգները կը յայտնուին լուսնակով, բացի ճկոյտ մատի եղունգէն: Բթամատի եղունգին լուսնակը ամէնէն խոշորն է: Եղնգաբունը կապրի այնքան ատեն որ անիկա սնունդ կը ստանայ եւ կը մնայ առողջ վիճակի մէջ:

                                     

1.2. Բաժիններ Եղնգամարմին՝ բուն եղունգ

Եղնգամարմինը nail body, plate կազմուած է եղջերանիւթէ եւ եղունգի տեսանելի բաժինն է: Անիկա կը հանգչի եղնգամահիճին վրայ, ուր կը գտնուի մատի մորթին ծայրամասը: Ուրեմն մահիճը կազմուած է մորթի երկու խաւերէն՝ ենթամորթ dermis եւ վերնամորթ epidermis: Ենթամորթը բակած է մատի վերջին ոսկրիկին եւ հարուստ է ջղաթելերով nerve endings, աւշաթելանօթներով lymph vessels ու արեան թելանօթներով capillaries, որոնք եղնգամարմինին կու տան վարդագոյն տեսք:

Եղնգամարմինը կարծր եւ ողորկ է: Անիկա կրնայ ըլլալ տափակ, կոր-կամարաձեւ convex կամ փոսաւոր concave զանազան հիւանդութիւններու պատճառով: Անոր հաստութիւնը եւ լայնքը կախեալ է եղնգաբունի չափէն, այսինքն՝ մեծութենէն եւ հաստութենէն:

                                     

2. Դերակատարութիւններ

Եղունգը ունի կարգ մը դերակատարութիւններ.

  • Կը պաշտպանէ մատներու ծայրամասի ոսկրիկները.
  • Կը գործածուի որպէս գործիք՝ բռնելու համար մանր առարկաներ.
  • Կը ծառայէ մարմինի մակերեսը-մորթը քերելու.
  • Կու տայ վայելչութիւն ոտքի եւ ձեռքի մատներուն.
                                     

3. Առողջութիւն

Եղունգի առողջութիւնը որոշ չափով կը ցոլացնէ անհատին առողջութիւնը: Բոլորս մեծ ուշադրութիւն պէտք է ցուցաբերենք մեր եղունգներու առողջութեան:

Եղունգները առողջ կը մնան՝

  • Շաքարախտէ եւ սրտանօթային հիւանդութիւններէ զերծ մնալով.
  • Հանգիստ կօշիկ եւ մաքուր գուլպայ հագնելով.
  • Եղունգը հարուածներէ եւ վնասներէ պաշտպանելով.
  • Ոտքի եւ ձեռքի մատներու առողջութեան հետեւելով.
  • Առողջ սննդականոնի հետեւելով. բնասպիտները protein, երկաթը եւ կիրը խիստ կարեւոր են.
  • Պէտք եղած հիմնական կենսանիւթերը գործածելով, մանաւանդ՝ A, D եւ B-12 կենսանիւթերը.
                                     

4.1. Հիւանդութիւններ Ախտանշաններ

Եղունգը յաճախ կը կորսնցնէ իր առողջ վիճակը եւ կը յայտնուի զանազան հիւանդութիւններով ու անբնական երեւոյթներով, որոնք կը յայտնուին եղնգային զանազան ախտանշաններով.

  • Գոյնի ախտանշաններ՝ ճերմակ բիծեր, տժգնութիւն, կապտութիւն, կարմրութիւն, դեղնութիւն.
  • Հիւսուածքի եւ տեսքի ախտանշաններ՝ հաստութիւն, բարակութիւն, կոշտութիւն, կարծրութիւն, կակուղութիւն, դիւրաբեկութիւն, ակօսութիւն, ճեղք.
  • Ձեւի ախտանշաններ՝ գնդակաձեւ clubbing, կոր, փոսիկանման, դգալանման spoon shaped.
  • Թարախակոյտ abscess
  • Բորբոքում
  • Արիւնակոյտ hematoma
                                     

4.2. Հիւանդութիւններ Տեսակներ

Եղունգի հիւանդութիւններն ու անբնական երեւոյթներն են՝

                                     

4.3. Հիւանդութիւններ Այլանդակ եւ տձեւ երեւոյթներ deformities

Այս այլանդակ երեւոյթները կը յառաջանան հետեւեալ պատճառներով.

  • Ծինային genetic անբնական կազմաւորում.

Այս պարագային այլանդակ երեւոյթը կը յայտնուի ի ծնէ եւ կըլլայ ընդոծին congenital.

  • Հարուած-վնաս trauma.

Մատներու եղունգները կրնան վնասուիլ ուղղակի կամ անուղղակի հարուածով: Ծանր առարկայի մը իյնալը ոտքին վրայ, եղունգին ուղղակի վնաս կը հասցնէ: Նեղ կօշիկ հագնելով՝ անուղղակի հարուած կը հասցնենք եղունգին: Եղունգի հարուած-վնասը կը յառաջացնէ եղունգի զանազան անբնական երեւոյթներ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝ ճերմակ կէտաւորում, կապտութիւն, եղունգի ճեղք եւ կոտրտուք, աւելորդ նոր եղունգի աճ, շրջա-եղնգային եւ ենթա-եղնգային արիւնահոսութիւն եւ բորբոքում: Ենթա-եղնգային արիւնահոսութեամբ, անհատը կունենայ ուժգին ցաւ, որ կանհետանայ ծակելով եղունգը եւ կուտակուած արիւնը արտահանելով: Կուտակուած արիւնը չարտահանելու պարագային, եղունգը կը մահանայ ու կիյնայ:

  • Յոռի սննդառութիւն, մասնաւորապէս՝ բնասպիտի, կիրի եւ երկաթի նուազ սպառում: Բնասպիտի անբաւարարութեամբ, եղունգը կունենայ ճերմակ բիծեր, իսկ երկաթի պարագային՝ եղունգը կունենայ մակերեսային դգալանման փոսիկ
  • Մորթային հիւանդութիւններ.
  • Կարգ մը դեղերու գործածութիւնը, ինչպէս օրինակ Tetyracycline-ի գործածութեամբ, եղունգի մարմինը կրնայ բաժնուիլ իր մահիճէն.
  • Տարեցութիւն, որուն հետեւանքով, եղունգին վրայ կը յայտնուին հորիզոնական խորունկ ակօսներ.
  • Մարմնական հիւանդութիւններ, օրինակի համար՝ շաքարախտ եւ սրտանօթային cardiovascular հիւանդութիւններ, որոնց պատճառով մատներու եւ եղունգներու արեան շրջագայութիւնը կը նուազի եւ տեղի կունենան զանազան անբնական երեւոյթներ.
  • Սնկային fungal հիւանդութիւններ.
  • A, D եւ B-12 կենսանիւթերու անբաւարարութիւն.

A եւ D կենսանիւթերու անբաւարարութեամբ տեղի կունենայ եղունգի չորութիւն եւ ճեղքռտուք. իսկ B-12 սննդանիւթի պարագային՝ եղունգը կը դառնայ թուխ եւ չոր:



                                     

4.4. Հիւանդութիւններ Եղունգի շրջաբորբ paronychia

Ասիկա եղունգի շուրջը պատահած սուր եւ ցպկային բորբոքում է: Եղունգի շրջաբորբը կը պատահի ընդհանրապէս՝

  • Այն անձերուն մօտ, որոնք կը կրծեն իրենց ձեռքերու մատները եւ եղունգները.
  • Շաքարախտէ տառապողներու մօտ.
  • Ծայրամասային զարկերակային խցում peripheral vascular obstruction ունեցողներու մօտ.
  • Նեղ կօշիկներով երկարատեւ մարզանք ընողներու մօտ.
  • Ոտքի մատներու եղունգի մխրճում ingrowing toe-nail ունեցողներու մօտ.

Շրջաբորբը շուտով կրնայ վերածուիլ թարախակոյտի. եղունգի շրջաբորբի դարմանումը տեղի կունենայ հակացպկային դեղերով, թարախակոյտը բանալով եւ թարախը արտահանելով:

                                     

4.5. Հիւանդութիւններ Մխրճուած եղունգ

Մխրճուած եղունգի ախտապատճառներն են՝

  • Եղունգի մնայուն-երկարատեւ բորբոքում.
  • Մարմնական ընդհանուր ջրուռեցք edema.
  • Նեղ եւ անհանգիստ կօշիկի գործածութիւն.
  • Տարեցութիւն, անշարժութիւն եւ նստակեաց կեանք.
  • Ընդոծին անբնական եղունգի գոյութիւն.
  • Յղութեան շրջանին ոտքի մատներու ուռեցք.

Այս հիւանդութեան պարագային, եղունգը կը մխրճուի շրջապատի մորթին եւ մկաններուն մէջ, ու կը յառաջանայ բորբոքում եւ նոյնիսկ՝ թարախակոյտ: Անհատը կունենայ հետեւեալ ախտանշանները՝ զօրաւոր ցաւ, կարմրութիւն, ուռեցք եւ ջերմութիւն: Մխրճուած եղունգը կը դարմանուի հակացպկային դեղերով եւ վիրաբուժական գործողութեամբ:

                                     

4.6. Հիւանդութիւններ Եղունգներու անբնական գունաւորում

Այս մէկը կը յառաջանայ՝

  • Մարմնական զանազան հիւանդութիւններու հետեւանքով.
  • Կարգ մը դեղերու գործածութեամբ եւ դարմանական միջոցներով, օրինակ՝ հակամալարիայի դեղերով, Tetracycline-ով եւ քաղցկեղի քիմիական դարմանումով chemotherapy.
  • Արեան կարմիր գնդիկներու բազմացում polycythemia, որուն հետեւանքով եղունգը կունենայ կապտախտի cyanosis երեւոյթ
  • Սրտանօթային հիւանդութիւններ, երբ տեղի կունենայ արեան ծայրամասային շրջանառութիւն եւ արեան նուազում: Այս բոլորին հետեւանքով, եղունգները կը ստանան մանիշակագոյն կամ կապոյտ գոյն
  • Եղունգին ուղղակի կամ անուղղակի վնաս-հարուածը, որ կը յառաջացնէ կապտութիւն եւ ճերմակ կէտաւորում.
  • Սնունդին մէջ բնասպիտի անբաւարարութիւն, որ կը յառաջացնէ ճերմակ բիծեր.
  • Սնկաքարութիւն, որ կը յառաջացնէ ճերմակ կամ դեղին գոյն.
  • B-12 կենսանիւթի անբաւարարութիւն, որ կը յառաջացնէ թուխ գոյն