Back

★ Դրօ



                                               

Քրիստափոր Բագրատունի

Քրիստափոր Բագրատունի, ծնած 22 Յունիս, 1929-ին, զաւակն էր Մանասէ եւ Մանուշակ Բագրատունիներուն: Մայրը Ցեղասպանութենէն վերապրած՝ 4 տարի քիւրտերու մէջ ապրելէ ետք, փոխադրուած է Հալէպի որբանոցը եւ ծանօթացած է հալէպաբնակ Մանասէ Բագրատունիին:

                                               

1905ի Ջարդեր

Ցարական կառավարութիւնը, տկարացած ռուսեւճափոնական պատերազմէն եւ յեղափոխական խմորումէն, որ զգալի կը դառնար ամբողջ Ռուսիոյ մէջ՝ Մանչուրիոյ ձախաղանքներուն հետեւանքով, շատ չանցած որոշեց ջարդերու դիմել, սակայն ուրիշներու ձեռքով, հայկական դիմադրութիւնը խորտակելու համար։ Թաթար հորդաներ, ռուս իշխանութեանց միջոցով զինուած, Անդրկովկասի հայոց դէմ հանուեցան 1905-ի Փետրուարին։ Ամէնէն կարեւոր կոտորածներն ու թալանը տեղի ունեցան Պաքուի մէջ, Փետրուարի կէսերուն։ Քանի մը թաթար մտաւորականներ, օրինակ նշանաւոր Աղայեւ, որ ապագային կարեւոր դեր մը խաղաց համաթուրանական շարժման մէջ, հլու գործիքները դարձան ռուսական իշ ...

Դրօ
                                     

★ Դրօ

Դրաստամատ Մարտիրոս Կանայեան, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան զօրավար, ֆետայի, Ազատագրական շարժման գործիչ, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան ռազմական նախարար, Հայաստանի դեմոկրատական Հանրապետութեան հիմնադիրներէն։ Բ. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, Դրօն նպատակ ունենալով Հայաստանի անկախութիւնը Խորհրդային միութենէն վերականգնել, Գերմանիոյ զինուած ուժերու կազմին մէջ ստեղծուած Հայկական զօրախումբին հրամանատար։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ծնած է 1884-ին Ռուսական կայսրութեան տարածքին գտնուող Սուրմալու գաւառի Իգտիր քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Մարտիրոս Կանայեան, ճանչցուած էր որպէս խելացի, ուժեղ կամքով, հարուստ, ազդեցիկ եւ ժողովուրդին մէջ յարգանք վայելող մարդ։ Իր մեծ տան մէջ հիւրերը անպակաս էին եւ հայկական շունչ ու ոգի կար անոր յարկին տակ։ Դրօ կը մեծնայ այդ մթնոլորտին մէջ։ Ան կը սիրէր դաշտերը թափառիլ, մանաւանդ՝ զօրանոցներու շրջակայքին մէջ, ուր հմայուած էր ընթացող զինուորական մարզանքներով։ Փոքր տարիքէն հայրը զինք կը տանի Իգտիրի Սուրմալու ծխական դպրոցը։ Սակայն Դրօ գիրքերու եւ ուսման նկատմամբ հետաքրքրութիւն չի ցուցաբերեր։ Ան կը փախչի դպրոցէն Իգտիրի ռազմական զօրանոցներուն մօտ թափառելու նպատակով: Հայրը զինք կը տեղափոխէ Երեւան՝ քիմիագիտութեան-դպրոց։ Ոգեշնչուած հայ ֆետայիներու յաղթանակներով եւ Դաշնակցութեան ազգային գաղափարներով՝ Դրաստամատ Կանայեան դպրոցին մէջ կը ստեղծէ երիտասարդական գաղտնի շարժում մը, որ ուղղուած էր ցարական իշխանութեան դէմ։

                                     

2. Եկեղեցապատկան գոյքերու բռնագրաւման օրէնք

12 Յունիս-ին ցարական իշխանութիւնը օրէնք մը կորդեգրէ, որմով կը բռնագրաւէր Հայ եկեղեցւոյ ամբողջ գոյքերը, ինչ որ հայ ժողովուրդին մօտ զայրոյթ կը յառաջացնէ։ Ժողովուրդը լաւ կը հասկանար, որ այս օրէնքը սպառնալիքի տակ կը դնէր հայ ազգին գոյութիւնը, որովհետեւ հայապահպանութեան մէջ մեծ դեր ունէր եկեղեցին եւ հայոց ամբողջ պատմութեան ընթացքին, երբ հայ ժողովուրդը պետականութիւն չէր ունեցած, եկեղեցին էր որ իր վրայ առած էր հայոց լեզուի եւ հայ մշակոյթի պահպանման հարցերը։ Ուստի Դաշնակցութիւնը կորոշէ զինուած խումբեր ստեղծել, որոնք հանդէս կու գային որպէս եկեղեցական գոյքերու պահապաններ եւ կիրականացնէին զանգուածային ցոյցեր։

Դրօ, որ խառնուածքով ըմբոստ տղայ մըն էր, ամբողջութեամբ կը նետուի կռիւի մէջ։

Նոյն տարուան ամառը մեծ թափ կը ստանայ զէնքի փոխադրութիւնը Սուրմալուի վրայով դէպի Արեւմտահայաստան. դաւաճաններու եւ լրտեսներու գոյութիւնը սակայն ահազանգի կը մատնէ գործը։ Թէջերապատի Սուրմալուի գիւղերէն մէկը գիւղապետ՝ Մարտիրոսը, մատնութիւններ կ՛ընէ։ Հ.Յ.Դաշնակցութեան կողմէ Դրոյի եւ Գերդանի կը վիճակուի անոր հաշիւը մաքրելը։ Կը հասնի յարմար առիթը, երբ Կանայեաններու մտերիմ բարեկամ՝ ռուս սպայ Սաշա Զաբոլոտկօ եւ իր ընկերները Դրոյենց տան հիւրերը կ՛ըլլան։ Երեկոյեան՝ կերուխումի պահուն, լուր կը հասնի Դրոյի, թէ դաւաճանը երկու հոգիի հետ հրապարակի վրայ է։ Դրօ դուրս կը թռչի եւ մէկ հարուածով գետին կը փռէ զայն։ Վրայ կը հասնի Գերդան եւ երկու դաշոյնի հարուած ալ ան կու տայ դաւաճանին։ Երկու ահաբեկիչները կը ձգեն դէպքին վայրը։ Դրօ կը վերադառնայ տուն։ Ծանրօրէն վիրաւորուած Մարտիրոս սակայն անմիջապէս չի մահանար. ձերբակալութիւններ կը կատարուին. կը ձերբակալուի նաեւ Դրօն։ Երբ կը տեսնէ Դրօն Մարտիրոս կ՛ըսէ, թէ ան էր զինք ահաբեկողը։ Ռուս սպայ՝ Սաշան կը պնդէ, թէ Դրօ իրեն հետ էր եւ կ՛աւելցնէ, թէ Մարտիրոս տաքութեան մէջ կը զառանցէր եւ գիտակից չէր իր ըսածին։ Քանի մը օր ետք Դրօ ազատ կ՛արձակուի։

Այս դէպքը Դրոյի մարտական աշխատանքներուն առաջինը կ՛ըլլայ։ Կուսակցութեան որոշումով ան կը հեռանայ Սուրմալուէն, կ՛անցնի Հիւսիսային Կովկասի Պիատիգորով քաղաքը, ուր եւ կը զինուորագրուի։

                                     

3. Հայ-թաթարական կռիւներ

1905-ին Պաքուի մէջ սկիզբ կառնեն հայ բնակչութեան կոտորածները, որոնք կը հրահրուէին ցարական իշխանութեան կողմէ։ 6 Փետրուար 1905-ին Պաքուէն կը հասնին հայ-թաթարական առաջին ընդհարումներուն լուրերը։ Դրօ գաղտնօրէն կը հեռանայ զօրաբաժինէն եւ կ՛անցնի Պաքու, ուր կը միանայ դաշնակցական հայդուկներու շրջանակին, Նիկոլ Դումանի ղեկավարութեան տակ։

Պաքուի նաւթաշխարհին մէջ, հայութիւնը տնտեսական եւ մշակութային մեծ կշիռ կը ներկայացնէր։ Հոն Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը կը ծաւալէր ու կը զօրանար։ Ռուս բռնատիրութիւնը հայոց դիմադրական ուժը կոտրելու համար կը դիմէր որեւէ միջոցի. այս պարագային, տգէտ մահմետականութիւնը կը ծառայէ իբրեւ գործիք հայերու դէմ։ Ռուս ոստիկանութեան աչքին առջեւ յանկարծակիի եկած հայեր զոհ կ՛երթան թալանող ու կոտորող ազերի թուրքին։ Պարզ էր, թէ ցարական իշխանութիւնն էր ծրագրողը այս վայրագութիւնները, զորս կը գործադրէր նահանգապետ Նակաշիձէի ձեռքով։ Շրջանի Կ.Կոմիտէի կողմէ կ՛առնուի անոր ահաբեկման որոշումը։ Նիկոլ Դուման 21 տարեկան երիտասարդ Դրոյի կը յանձնէ այդ պարտականութիւնը եւ 11 Մայիս 1905-ին օր ցերեկով Դրօ կ՛իրականացնէ իրեն յանձնուած գործը։

Պաքուէն ետք Դրօ կը շտապէ Երեւան։ Հոն քաղաքի թուրքերը սպաննած էին 20-25 հայեր։ Շրջանի մարտական ղեկավար Խեչոյին հետ խորհրդակցելով՝ կը ծրագրէ ուժեղ հակահարուած մը տալ թշնամիին։ Նոյն թուականի Օգոստոսին Դուման Դրօն կուղարկէ Նախիջեւան: Նորս գիւղը ընտրելով իբրեւ կեդրոն՝ ան կը սկսի Նախիջեւանի գիւղերու ինքնապաշտպանութեան գործը։ Դրօ այնուհետեւ Արշակ Գավաֆեանի Քեռիի ընդհանուր հրամանատարութեամբ կը վարէ լեռնային Նախիջեւանի եւ Զանգեզուրի ինքնապաշտպանութեան շատ մարտեր եւ ի վերջոյ թշնամին կը ստիպէ պարտուած հաշտութիւն կնքել։ Այս ինքնապաշտպանական մարտերուն մէջ Դրօ կը փաստէ իր հմուտ ռազմահրամանատար ըլլալը։



                                     

4. Ա. համաշխարհային պատերազմ

1915-ին կամաւորական զօրագունդին գլուխը անցած Դրօ կը մտնէ Վան: Անոր կողմէ իրականացած բոլոր մարտերը յաջողութեամբ կը պսակուին։

Դրօ արդէն մեծ հեղինակութիւն ունէր որպէս հրամանատար օսմանեան բանակի դէմ տարած յաղթանակներով։ Մարտ 1918-ին Հայոց ազգային խորհուրդին կողմէ նշանակուած է Հայոց ռազմական բանակին հրամանատար։

Բաշ-Ապարանի ճակատամարտ

23-28 Մայիսին ան կը ստանձնէ Բաշ-Ապարանի հերոսամարտ հրամանատարութիւնը։ Ապարանի ճակատամարտը, Դրոյին փառքի գագաթնակէտն էր։ Հայ ժողովուրդին համար ամէնէն օրհասական այդ օրերուն ան կրցաւ ոչ միայն կասեցնել թրքական 13.000-նոց զօրաբանակին յառաջխաղացքը դէպի Երեւան, այլեւ ջախջախիչ հարուած հասցուց թուրքերուն, որոնք խուճապահար փախան մարտադաշտէն։

                                     

5. Հայաստանի Ա. Հանրապետութիւն

Հայաստանի անկախութեան հռչակումէն ետք, Դրօ ձեռնամուխ կ՛ըլլայ հայկական բանակի կազմաւորման։ Սակայն անոր վաստակը անուրանալի է յատկապէս երկրի ներքաղաքական կեանքի կայունացման գործին մէջ։ Դրօ յատուկ խումբ մը կը յառաջացնէ, որու նպատակը մաուզերիզմի դէմ պայքարն էր։ Դրօ կարճ ժամանակամիջոցի մէջ կը կարենայ խիստ միջոցներով արմատախիլ ընել մաուզերիզմը Հայաստանի մէջ եւ երկրին մէջ կարգ ու կանոն հաստատել։

1920-ի աշնան՝ Սիմոն Վրացեանի վարչապետութեան օրով, ան կը ստանձնէ ռազմական նախարարի պաշտօնը։ Այն ատեն Դրօ կը յատկանշուի իր ռուսամէտ կեցուածքով։ Ան կը կարծէր, որ Հայ-թրքական պատերազմի պայմաններուն մէջ միակ ճիշդ քայլը Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգեր հաստատելն է, ինչ որ չէր հասկնար դաշնակցական կառավարութիւնը։

Նախարարապետ Վրացեան. "Ի նկատի ունենալով արտաքին հանգամանքների շնորհիւ երկրում ստեղծուած կացութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը իր 2 Դեկտեմբեր 1920-ի նիստին մէջ որոշեց հրաժարիլ իշխանութենէն եւ յանձնել զինուորական եւ քաղաքացիական բովանդակ իշխանութիւնը, զօրաբանակի ընդհանուր հրամանատարին որպիսի պաշտօնում նշանակել ռազմական նախարար Դրոյին":

Երբ Հայհեղկոմը Երեւան կը ժամանէ, բնակչութեան դէմ բռնութիւնները կը սկսին։ Դրօն միակն էր, որ կ՛ըմբոստանայ եւ կընդդիմանայ հայ բոլշեւիկներու գործելակերպին։

Յունուար 1921-ին Դրօ Մոսկուա կաքսորուի, ուր չորս տարի կը մնայ։ 1925-ին Դրօ կը յաջողի Փարիզ անցնիլ ապա՝ Ռումանիա: 1933-ին Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Ժբ. Ընդհանուր ժողովը զինք ցմահ կընտրէ կուսակցութեան գերագոյն ղեկավարութեան մէջ։

                                     

6. Հայ-վրացական պատերազմ

1918-ին Հայաստան դիւանագիտական, ռազմական ու տնտեսական մեկուսացման մէջ էր։ Վիճակը կը բարելաւուի, երբ Ա. Աշխարհամարտին 1914–1918 թուականներուն Թուրքիա պարտութիւն կը կրէ եւ կը սկսի հեռանալ Հարաւային Կովկասի գրաւուած շրջաններէն, այդ թիւին մէջ՝ Լոռիի եւ Ախալքալաքի գաւառներէն։ Սակայն այդ տարածքներու պատկանելութեան շուրջ հակամարտութիւն կը ծագի Հայաստանի եւ Վրաստանի միջեւ, որ 1918-ի Դեկտեմբերի կէսերուն վերածուած էր Հայ-վրացական պատերազմի: Հայաստանի դեմոկրատական կառավարութիւնը Դրոյին կը վստահի հայկական բանակի հրամանատարութիւնը ու կը յանձնարարէ Լոռին մաքրել վրացիներէն։ Շուրջ մէկ ամիս տեւած պատերազմի ընթացքին հայկական զօրքերը Դրոյի առաջնորդութեանբ կը ջախջախեն վրացական զօրքերը, Դրօ կը յաջողի մաքրել Լոռին վրացիներէն եւ կը պատրաստուի շարժիլ դէպի Թիֆլիս։ Հայկական գրոհը կը կասեցուի միայն անգլիական դիւանագիտական ճնշման տակ։ Նկատի կառնուի նաեւ որ Թիֆլիս հինէն ի վեր մեծ մասամբ բնակուած էր հայերով։

                                     

7. Հայ-ազրպէյճանական կռիւներ

Դեկտեմբեր 1919-ի կէսերուն 600 զինուորներով Գորիս կը հասնի Զանգեզուր-Ղարաբաղ ռազմական ուժերու ընդհանուր հրամանատար նշանակուած Դրօն։ Կարճ ժամանակի ընթացքին՝ մինչեւ 19 Յունուար, ողջ Զանգեզուրը կազատագրուի: Դրոյին ընդհանուր հրամանատարութեամբ կը կռուէին Եապոնի, Գարեգին Նժդեհի, տաթեւացի Վարդանի, Արտեմ Խանզատեանի եւ միւս հրամանատարներու առաջնորդած մարտական ուժերը: Դրօ փաստօրէն իր աւարտին կը հասցնէ Անդրանիկ Օզանեանի կիսատ ձգած գործը։

Արցախի մէջ արիւնահեղութենէ խուսափելու համար Օգոստոս 1919-ին կայացած Արցախահայութեան եօթներորդ համագումարին որոշում առնուած էր, մինչեւ Փարիզի հաշտութեան վեհաժողովի ընթացքին վերջնական լուծումը, ժամանակաւորապէս ընդունիլ Ազրպէյճանի իշխանութիւնը։ "Ռումբը կը պայթի" 22 Մարտ 1920-ի երեկոյեան՝ իսլամական Նովրուզ-Պայրամի օրը։ Թեժ մարտեր կը մղուին յատկապէս Վարանդայի մէջ, Ասկերանի ճակատին եւ Տումի-Խծաբերդի ու Մսուլմանլարի շրջաններուն մէջ։ Ասկերանի բերդի կռիւները կը տեւեն 18 օր. շուրջ 500 հայեր ընդդէմ՝ 3500-4000 հոգինոց բաղկացած կանոնաւոր զօրքին։ Թուրք-թաթարական ուժերու Ասկերանի գրաւումէն ետք կը սկսի Շուշիի կոտորածը։ Երեք օր ու գիշեր քաղաքի հայկական մասը հրդեհներու մէջ էր։ "Մշակ" թերթի 9 Մայիս 1920-ին թիւին մէջ Մարիեթա Շահինեան կը վկայէ, որ այդ օրերուն այրած է 7000 տուն, սպաննուած՝ 12.000 հայ։ Այս արիւնահեղութիւնը Հայաստանի կառավարութեան կը հարկադրէ օգնութեան հասնիլ Արցախին։ 14 Ապրիլին Դրոյին զօրագունդը կը մտնէ Շուշի: Կը հռչակուի Ղարաբաղի հայկական կառավարութիւն։ Կ՛ազատագրուի Արցախի մէկ մասը, յարաբերաբար խաղաղութիւն կը տիրէ։ 25 Ապրիլին Թաղաւարդ գիւղին մէջ հրաւիրուած Ղարաբաղի հայութեան 9-րդ համագումարը կորոշէ "հռչակել Լեռնային Ղարաբաղի միացումը Հայաստանի Հանրապետութեան որպէս անոր անբաժան մասը":

Հատուած Դրոյի Ղարաբաղի "հայ ազգաբնակչութեան" ուղղած կոչէն՝ 26 Ապրիլ, 1920.

Դրոյի փայփայած երազը, դժբախտաբար, չ՛իրականանար։ 28 Ապրիլին Ազրպէյճանի մէջ կը հռչակուի խորհրդային իշխանութիւն։ Յաջորդ օրը դիմակափոխ մուսաֆաթականները վերջնագիր կը ներկայացնեն՝ զօրքերը Արցախէն դուրս բերելու պահանջքով, հակառակ պարագային՝ կարմիր բանակի օգնութեամբ վռնտելու սպառնալիքով։ 5 Մայիսին Դրոյին հետ բանակցելու համար Արցախ կը ժամանէ 11-րդ կարմիր բանակի ռազմա-յեղափոխական կոմիտէի նախագահ Սերգօ Օրջոնիկիձէի ներկայացուցիչներ Սահակ Տէր-Գաբրիէլեան ու Լեւանդովսկին, 12 Մայիսին կարմիր բանակի զօրագունդը կը մտնէ Շուշի։ 25 Մայիսին, Հայաստանի Հանրապետութեան զօրքերը կառավարութեան հրամանով կը ձգեն Արցախը։ Այսպէս՝ բոլշեւիկներու ճնշման տակ Արցախի ազատագրումը կը յետաձգուի 70 տարիով։



                                     

8. 1920-ի հայ-թրքական պատերազմ

Հայաստանի կառավարութիւնը, մեկնելով ռազմաճակատին մէջ տիրող կացութենէն, հայկական զօրաբանակին հրամանատարութեան ուժերը կը կեդրոնանան հիմնականին մէջ Կարսի եւ Սուրմալուի ուղղութեամբ. եթէ թուրքերը յաղթէին Սուրմալուի ճակատին մէջ, ուղղակիօրէն կը մտնէին Երեւան։ Կարսի ճակատի հրամանատարը Մովսէս Սիլիկեանն էր, Սուրմալուինը՝ Դրօն։ Սուրմալուի ճակատը թրքական կանոնաւոր եւ քրտական աւելի քան 10.000-նոց զօրագունդերու դէմ կանգնած էին 3.000 մարտունակ եւ հայրենիքին ու Դրոյին նուիրուած քաջակորով հայորդիներ։ Քանի մը օր ընթացող կռիւներուն հայ զինուորները պարտութեան կը մատնեն թուրքերը եւ ծանր կորուստներ պատճառելով կը հարկադրուին նահանջել։ Ի տարբերութիւն Սուրմալուի՝ Կարսի ճակատին դրութիւնը գնահատելի չէր։ Կարսի պաշտպանութիւնը ստանձնած ուժերը հայ բոլշեւիկներու շարունակական քարոզչական ազդեցութեան տակ գտնուելով իրենց կարմիր եղբայրներուն արժանաբար եւ եղբայրաբար դիմաւորելու համար հզօր բերդաքաղաքը առանց դիմադրութեան 30 Հոկտեմբերին կը յանձնեն թուրքերուն։ Քանի մը օր ետք Կարս բախտին կարժանանայ նաեւ Ալեքսանդրապոլը: Շիրակի ծանր կացութիւնը Սուրմալուն յաղթած Դրոյին զինուժին կը հարկադրէ ձգել պաշտպանութեան բնագիծերը եւ կամուրջները այրելով անցնիլ Արաքսը:

                                     

9. Բ. համաշխարհային պատերազմ

Բ. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Դրօ, կապեր ունէր Գերմանիոյ բարձրաստիճան պաշտօնեաներու՝ յատկապէս Մ. Պորմանի ու Ա. Ռոզենպըրկի ու այլ բարձրաստիճան զինուորականներու հետ։ Ըստ Դրոյի եւ գերմանացիներու միջեւ պայմանագիրին՝ յաղթելու պարագային Հայաստանի պէտք էր վերադարձուէին Նախիջեւանը, Ղարաբաղը եւ Ախալքալաքի մէկ մասը։ Դրոյի Հայապահպան ծրագիրին կը մասնակցին նաեւ այլ հայորդիներ։ 30 Դեկտեմբեր 1941-ին կը ստեղծուի "Հայկական 812-րդ գումարտակը" Դրոյի ընդհանուր հրամանատարութեամբ, որ ստեղծման պահուն 8.000 հոգի կը հաշուէր, հետագային նազիստներու արեւելեան արշաւանքին ժամանակ գերի բռնուած հայ զինուորներու թիւը կը հասնի 33.000-ի։ Դրօ "812-րդ գումարտակի գործողութիւնները կը ծաւալէ Ղրիմի եւ Հիւսիսային Կովկասի մէջ։ Եթէ Ստալինկրատի ճակատամարտին Գերմանիա յաղթէր, Թուրքիա պատրաստ էր պատերազմ յայտարարել Խորհրդային Միութեան դէմ ու ներխուժել Հայաստան։ Դժուար չէ պատկերացնել, թէ ինչ կը մնար այդ ատեն Հայաստանէն եւ հայութենէն։ Հայկական լեգէոնի առաքելութիւնը պիտի ըլլար Ստալինկրատի գերմանական զօրքերու յաղթանակէն անմիջապէս ետք, հիւսիսէն մտնել Հայաստան։

Բ. աշխարհամարտի տարիներուն գերակշռող էր Դրոյի դերը հայ ռազմագերիներու փրկութեան աշխատանքներուն մէջ։ Ան էապէս կը նպաստէ, որ ֆաշիստ Գերմանիան փոխէր իր վերաբերմունքը հայերուն հանդէպ, եւ հայերը Եւրոպայի մէջ չունենան հրեաներուն ճակատագիրը։

                                     

10. Մահը

Բ. համաշխարհային պատերազմէն ետք Դրօ կը ձերբակալուի, բայց շուտով ազատ կարձակուի։ Կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ նահանգներ, ուր կը շարունակէ զբաղիլ հայկական հարցի լուծման ուղղութեամբ քաղաքական աշխոյժ գործունէութեամբ։ Այնուհետեւ կը հաստատուի հայաշատ Լիբանանի մէջ։ Բուժման նպատակով կայցելէ Ամերիկայի Միացեալ նահանգներ։

Կը մահանայ 8 Մարտ 1956-ին. անոր վերջին խօսքերը կ՛ըլլան. "ախ մէկ էլ երկիրս տեսնէի" բառերը։

Թաղուած է Պոսթըն։ 29 Մայիս 2000-ին վերայուղարկաւորուած է Ապարանի ճակատամարտի յուշահամալիրին աջ եզրաթումբին վրայ։

                                     

11. Դրոյի յիշատակին

ՀՀ պաշտպանութեան նախարարութիւնը հիմնած է Դրաստամատ Կանայեանի անուան ռազմավարական ակադեմիան։ Յունուար 2001-ին ՀՀ պաշտպանութեան նախարարութիւնը կը հիմնէ "Դրաստամատ Կանայեան" շքանշանը, որմով կը պարգեւատրուին ռազմական ուսուցման բնագաւառին մէջ աչքի ինկած զինուորականները, ազատամարտիկները եւ քաղաքական անձինք։

                                     

12. Գրականութիւն

  • Սարդարյան Կտրիճ "Հայ-վրացական հարաբերութիւնները 1918-1921 թթ.", 2002։.
  • Վիրաբյան Վանիկ "Հայաստանի Հանրապետութեան պետական անվտանգութեան համակարգի ստեղծումը եւ գործունեութիւնը 1918–1920 թթ.", 2015, 746 էջ։.
  • Թոռլաքեան Միսաք "Օրերուս հետ", Պոսթըն, 1953, 567 էջ, Թեհրան, 1982, 588 էջ, Պէյրութ, 1963, 2001, 623 էջ։.
  • Վրացեան Սիմօն "Հայաստանի հանրապետութիւն", Փարիզ, 1928, 548 էջ, Պէյրութ, 1958, 684 էջ, Թեհրան, 1982, 684 էջ, Երեւան, 1993, 704 էջ։.
  • Վիրաբյան Վանիկ "Հայ–վրացական հարաբերութիւնները եւ Լոռու Չեզոք գոտին 1920–1921 թթ. տարածքային սահմանազատումը", 2015, 92 էջ։.
  • Վրացեան Սիմօն "Կեանքի ուղիներով", հատ. Դ., Պէյրութ, 1965, 307 էջ, Պէյրութ, 2007, 300 էջ։.
  • "Վէմ", երկամսեայ հանդէս, Պէյրութ, 1934, թիւ 3, 6։.
  • Պետրոսյան Գեղամ "Հայաստանի հանրապետութեան հարաբերութիւնները Ռուսաստանի հետ 1918–1920 թթ.", 2011, 416 էջ։.
  • Վիրաբյան Վանիկ "Հայ – վրացական ռազմաքաղաքական հարաբերութիւնները 1918 – 1921 թթ.", 2016, 828 էջ։.
  • Դրո / կենսագրական։ Հուշեր։ Վկայութիւններ, Երեւան, 1991, 414 էջ, -.
  • Վիրաբյան Վանիկ "1918 թ. վրաց–հայկական պատերազմը, ՀՀ կառաւարութեան ռազմաքաղաքական գործունեութիւնը եւ կուսակցութիւնները", 2003, 252 էջ։.
  • Դրօ, Պէյրութ, 1956.
  • Համլետ Գեւորգյան, Դրո, առաջին հրատ., Երեւան, 1999, 558 էջ, երկրորդ հրատ., Երեւան, 2000, 582 էջ, երրորդ հրատ., Երեւան, 2007, 670 էջ, 4-րդ հրատ, Երեւան, 2014, 920 էջ, -.
  • Վիրաբյան Վանիկ "Հայաստանի առաջին հանրապետութեան միլիցիան եւ ներքին գործերի նախարարութիւնը 1918–1920 թթ.", 2003, 152 էջ։.
  • Վրացեան Սիմօն, Հայաստանի Հանրապետութիւն, Փարիզ, 1928, Պէյրութ, 1968, Թեհրան, 1982, Երեւան, 1993, -.
  • Հովհաննիսյան Ռիչարդ "Հայաստանի հանրապետութիւն", հատ. 1. 1918–1919 թթ., 2005, 604 էջ։.
  • Վրացեան Սիմօն "Մրրկածին Դրօն", Պէյրութ, 1968, 1996, 207 էջ։.
  • Դրօ Դրաստամատ Կանայեան. 1884-1956: Կենսագրական նօթեր, Պէյրութ, 1956, 48 էջ.
  • Դրօն եւ իր գօրծը, Հալէպ, 1948, 52 էջ.
  • Վարանդեան Միքայէլ, Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութիւն, հատ. Ա., Փարիզ, 1932, 510 էջ, հատ. Բ., Գահիրէ, 1950, 133 էջ, 2-րդ հրատ., հատ. Ա. Թեհրան, 1981, 352 էջ, հատ. Բ., Թեհրան, 1981, 351 էջ, 3-րդ հրատ., հատ. Ա. – Բ., Երեւան, ԵՊՀ, 1992, -.
  • "Ալիք" օրաթերթ, բացառիկ համար. "Դրօյի յիշատակին", Թեհրան, 1956։.
  • Չելեպեան Անդրանիկ "Դրօ Դրաստամատ Կանայեան", Սաութֆիլդ, 2003, 422 էջ։.
  • Հովհաննիսյան Ռիչարդ "Հայաստանի հանրապետութիւն", հատ. 4. Սալի եւ մանգաղի միջեւ։ Մասնատում եւ խորհրդայնացում 1920–1921 թթ., 2016, 548 էջ։.
  • Գեւորգյան Համլետ "Ազատագրական պայքարի Կովկասյան ճակատը", 2010, 528 էջ։.


                                     

13. Արտաքին յղումներ

  • Ուիքիդարան - Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթը Դրոյի աճյունը հայրենիքում ամփոփելու առթիվ։.
  • Առաջին այրեր. Դրո -.
  • Դրոյի կեանքն ու ժամանակը: The Life and Time of General Dro. ARF 125 Anniversary. Special. January 15, 2016. Արտատպուած՝ BY JAMES G. MANDALIAN. From The Armenian Review. Volume 10, Number 2, Summer, June 1957.
  • Դրո / Կենսագրական։ Հուշեր։ Վկայութիւններ, Եր., 1991, -.
  • Մեր մեծերը. Դրո -.
  • Համլետ Գեւորգյան, Դրո, Եր., 2000, -.
  • Ելիր, դաշնակ Դրո երգը -.
                                     
  • ճանապարհներով Անդրանիկ Չալաբեան 1988 Դրօ Միսաք Թորլաքեան 1963 Օրերուս հետ Մանուկ Կրզուլեան 2002 Դրօ հայ ազատագրական պայքարի անմահ զինուորը Կովկասեան
  • Նազարբեկեանը, շտաբի պետ Վեշինսկին, յատուկ կոմիսար Դրաստամատ Կանաեանը Դրօ Հայոց ազգային կորպուսին աջակցած է նաեւ Հայկական զինւորական միութիւնը Ա
  • միացած է ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն: Այնուհետեւ, ան աշխատած է որպէս ընկ. Դրօ Կանայեանի քարտուղարը եւ անոր տան մէջ վայելած է ընկ. Սիմոն Վրացեանի ներկայութիւնը
  • պետերուն, Արմէն Գարօ Փաստրմաճեան Թիֆլիսի մէջ, Նիկոլ Դուման Պաքուի մէջ, Դրօ եւ Խեչօ Երեւան, Վարդան Շուշի, զինեալ դիմադրութիւն մը ցոյց տուին ջարդարարներուն
                                     
  • կազմաքանդուած 1922 - ին Հայ կամաւորներ, 1914 - Խեչօ, Դրօ Արմէն Գարօ Հայ կամաւորական 2 - րդ գունդը հրամանատարն է Դրօ Հայ կամաւորական 4 - րդ գունդը հրամանատարն է
  • մէջ 1914 թուական 1914, Հայկական կամաւորական ջոկատներու ղեկավարներ Խեչո, Դրօ եւ Արման Գարօ 1914, Օսմանեան 3 - րդ բանակը ձմեռնային համազգեստով 1915, քրտական
  • իսկ պատգամաւոր ազատագրական շարժման նշանաւոր գործիչ Դրաստամատ Կանայեան Դրօ Հայկական ջոկատի մէջ կը մտնէր նաեւ երկրապահ կամաւորական զօրաբաժինը, որուն
  • Կաղապար: Country data Օսմանյան կայսրությունՕսմանեան Կայսրութիւն Հրամանատարներ Դրօ Էսատ Փաշա, Քիազիմ Փաշա Կողմերու ուժեր 6, 000 13, 000 Կորուստներ Թեթեւ Ծանր

Users also searched:

դրաստամատ կանայան խոսքեր, դրաստամատ կանայան մեդալ, դրո խոսքեր, դրոյի խոսքերից, դրոյի մտքերից, ելիր դաշնակ դրո, նժդեհ, սպարապետ դրո, քրիստափոր բագրատունի, Բագրատունի, Քրիստափոր, ՔրիստափորԲագրատունի, 1905ի ջարդեր, նակաշիձե, նեղուց, թաթարական, միխայիլ, թաթարականնեղուց, միխայիլնակաշիձե, Ջարդեր, իՋարդեր, մնակաշիձե, խոսքերից, կանայան, դրաստամատ, դրոյի, խոսքեր, դաշնակ, դրոյիխոսքերից, դրոյիմտքերից, դրաստամատկանայանմեդալ, ելիրդաշնակդրո, դրաստամատկանայանխոսքեր, սպարապետ, սպարապետդրո, մտքերից, մեդալ, ելիր,

...

Encyclopedic dictionary

Translation

Դրոյի մտքերից.

Դրո ի դատավարություն Առավոտ Aravot. Կոդ 30852. Դրո փ. 72.000 $. Հարկ 5 5. Մակերես 102 մ². 3 սենյականոց. Նորմալ վեր. Խռուշովյան նախագիծ,2. Սպարապետ դրո. Դրաստամատ Կանայանի անվան Ազգային. Իր կենդանութեան իսկ, ԴՐՕ առասպելական հերոս մը դարձաւ հայ ժողովուրդին. Դրոյի խոսքերից. ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար Գիտական Գրադարան. ԴրինքնԴրո DrinknDraw Քննարկման օր Դ՛էնդ՛Դ ​ում․ սպասում ենք այն մարդկանց, ովքեր.





Ելիր դաշնակ դրո.

Երևանի փողոցներում. Դրո Հանրային. Դրո Մանուկյան Վարդանի. Dro Manukyan Vardani. Date of birth​: 1880. Date of death: 1963. Notes Աբելից. Died at the age of 83. Դրո խոսքեր. Դրօ Archives Aniarc. Դրաստամատ Մարտիրոսի Կանայան Դրո Ռազմական Ուժերի Հրամանատար, Հայաստանի. Դրաստամատ կանայան մեդալ. Դրո Դրաստամատ Կանայան Հայ. Դրաստամատ Կանայան Драстамат Мартиросович Канаян. Ծանր բօթ Լիբանանէն. Քորոնաի զոհ. ՀՅԴ Դրո կոմիտեի տարեկան միջոցառումը Կալիֆորնիայում. Մարտի 22 ին Կալիֆորնիայի.


Դաշնակցության երկակի մոտեցումը.

Դրո ի գործով ցմահ ազատազրկման դատապարտվածի հարազատների բաց նամակը՝. Դրո Դրաստամատ Կանայան Ֆիդայի.do.am. Մարտիրոսի Կանայան Դրո 1884թ. Մայիսի 31, Իգդիր 1956թ. Մարտի 8, Բոստոն, Հայաստանի Առաջին. Կոմերցիոն Դրո Սևակ, Առաջին գիծ 05875. Երևանի փողոցներում. Դրո. 09 Հոկ, 2017. Քանաքեռ Զեյթուն վարչական շրջանում գտնվող.





Դրո ի գործով ցմահ ազատազրկման.

Դրո. Дро. Dro.jpg. Այլ անուններ: Կանայան Դրաստամատ Մարտիրոսի. Անգլերեն: Dro Kanayan Drastamat. Մեր ցանցը Հայփոստ. Այսօր Դրաստամատ Կանայանի Դրո ծննդյան օրն է. ՎՏԲ Հայաստան Բանկի քարտեզ ՎՏԲ. Որոնման արդյունքներ. Դրո Քոչարեան.


The memorial of Manukyan Dro Դրո Մանուկյան.

Արդեն 26 տարի բանտում գտնվող Դրո ի գործով մահապատժի դատապարտված Արսեն Արծրունին. Ելի՛ր, դաշնակ Դրո՛. երբ Armlur. Արցախին 1918 1920 թթ. ին. Գարեգին Նժդեհ Դրո Զորավար Անդրանիկ Թաթուլ Հակոբյան.


ՀՅԴ Դրո կոմիտեի տարեկան Ar.

Վթար Սևակ Դրո խաչմերուկում․ կա զոհ. By Azat TV. Հրապարակված է 3 February 2020, 5:00. Share. Tweet. Share. Share. Դրո Քոչարյան StartHub Armenia. Français Mausolée de Drastamat Kanayan Dro. Հայերեն: Դրաստամատ Դրո Կանայանի գերեզմանը։ Inscription, † ԴՐՈ. Անշարժ Գույքի վաճառք և Բնակարան. Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կանայան Դրաստամատ Մարտիրոսի Կանայան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության զորավար, ֆիդայի, վրիժառու, Ազատագրական շարժման գործիչ, Առաջին Հանրապետության ռազմական նախարար, Առաջին Հանրապետության հիմնադիրներից։. Դրո Archives Aniarc. Դրո՛շ պիտի պահես մի օր. Քո ամրացած ձեռիկներում. Ու չմարող իմ երգերով. Պիտի. Դրո Քոչարյան Բիզնես 24. Դրո կառույցի գործի համատեքստում դաշնակ Դրո… երգից այն կողմ շատերը.





ԴՐՕ. Խիզախութեան մրրկածին.

Մենագրություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 2014 թ., 920 էջ 16 էջ ներդիր ISBN 978 5 8084 1901 8. Դրաստամատ Կանայանի Դրո կյանքն ու. Զվարթնոց միջազգային օդանավակայանի տարածքում գտնվող թիվ 0042 փ բ ը գործում է 9:00. Պատկեր:Dro Վիքիպեդիա՝ ազատ. Օգնել Ձեզ: Կայքում առկա նյութերի քանակը 11 918. 05.12.2019. ԳԼԽԱՎՈՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ.


Հաշվետվություն Գեներալ Դրո.

Դրաստամատ Կանայան, նույն ինքը՝ Դրո. Հայաստանի Առաջին Հանրապետության զորավար,. Դրո՛շ պիտի պահես մի օր Հայ զինվոր. Իր կենդանութեան իսկ, ԴՐՕ առասպելական հերոսը դարձաւ հայ ժողովուրդին։ Իսկ. ՀՅԴ Դրո գործով ցմահ դատապարտյալ. Մարդիկ նաև որոնում են.





Հայաստանի ՀԱՅԱՑՄԱՆ պատմակերտ.

ՀՅԴ Դրո գործով ցմահ դատապարտյալ Արմենակ Մնջոյանը բաց նամակով դիմել է ՀՀ. ԳՐՈՅԻ ՌԱԶՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ Էջմիածին. Քանաքեռ Զեյթուն, Դրո փող. Կոդ՝ 2 30443. Բնակարան. Տեսակը, Խրուշչովյան 2.55 մ. Հարկ, 3 5​.


Դրո Armenia Total itar is Պաշտոնական Կայք.

Դրաստամատ Կանայանի Դրո կյանքն ու գործունեությունը 1905 1920թթ. Հայցորդ. Այսօր Դրաստամատ Կանայանի. Ելի՛ր, դաշնակ Դրո՛. երբ Դաշնակցությունը մոռացում է իր անցյալը. Մար 28.2018. Դրո ի գործով ցմահ ազատազրկված. Դրո. Դրո Դրաստամատ Մարտիրոսի Կանայան 1884 ​1956, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության.





Քանաքեռ Զեյթուն, Դրո փող. Yerkir Realty.

ԴՐՈ ՓԱԲ ԹԵՐՈ ԳԱՐԱԲԵՏՅԱՆ ԱՁ, թրո փաբ, դրո պաբ, դրո գարեջրատուն, դրոս փաբ, տրոս, թրոս. Դրաստամատ Կանայան. VNews. Հաշվետվություն Գեներալ Դրո Կանայանի անվ. Հիմնադրամի 2017թ. Վերհիշենք ՀՅԴ ահաբեկչական Դրո և. Նախ հիշեցնեմ, որ խոսքը 1992թ. ՀՅԴ ապահովական խորհրդի կազմում ստեղծված Դրո. Վթար Սևակ Դրո խաչմերուկում․ կա զոհ. ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔ ՆՈՒԲԱՐԱՇԵՆ ԹԱՂԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԱՎԱԳԱՆԻ. ՈՐՈՇՈՒՄ. 25 հունվարի 2003. ԴրինքնԴրո DrinknDraw. Վաճառվում է կոմերցիոն տարածք Դրո Սևակ հատվածում՝5 հարկանի շենքի 1 հարկում:121 Ք. Մ.


ՆՈՒԲԱՐԱՇԵՆ ԹԱՂԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ.

Դրօ հիմնական ներդրում ունեցաւ հայոց ազգային բանակի կազմաւորման մէջ։. Դրինք՛ն՛Դրո երկու arteria. Ծանր բօթ Լիբանանէն. Քորոնաի զոհ գացած է երիտասարդ՝ Դրօ Մանտալեան, Լիբանանի մէջ. Դրաստամատ ԴՐՕ Կանայեան, 1884 1956. Հրանտ Մարգարյանը Դրո գործի շրջանակներում դատապարտվել է, սակայն 1998 թվականի. Ինչպես և ով ստեղծեց Դրո 4rd.am. Մոնթեբելլո քաղաքի ՀՅԴ կոմիտեությանը Ստեփանակերտին հրշեջմեքենա. Դրո – Արցախի Էլեկտրոնային Գրադարան. Դրո Դրաստամատ Կանայան Վավերագրական ֆիլմ.:35. Այցելություններ: 0 Ավելացրեց:.


DocumentView Arlis.

Ռավարիչ Բագադատեսը, Բագրատունիների պատրանք առաջացրեց, սակայն Քրիստափոր Լա. Շտեմարան Հավաքածու Հայաստանի. Քրիստափորի փողոց. Գորկու փողոց. Հ. Թևոսյան փողոց Մայակ թաղամասին հարող հատված. Brusov University Library catalog. Քրիստափոր Խաչատուր Գերասիմի Արարատյանը ծն. 18.06.1876թ., ք. Նալչիկ 10.12.1937թ. Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ. Բագրատունիների օրոք Դվինն ինչ՞ու մայրաքաղաք կուսակցության կորիզը Քրիստափոր.





Միխայիլ նակաշիձե.

Իտալացի պատգամավորը իր ելույթում. La Croix Illustree, 29 octobre, 1905. La Croix Illustree, 29 octobre, 1905. Au pays du petrole. Les Tartares du Caucase massacrent les Arméniens à Bakou. Մ նակաշիձե. Yerkir Daily 1905 թվականին այս օրը՝ Դրոն. Բաքվի ջարդերի փաստերն արձանագրվել են տեղի ունեցել առնվազն 3 անգամ՝ 1905,.


...
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →