Back

ⓘ Դեղնախտ




Դեղնախտ
                                     

ⓘ Դեղնախտ

Դեղնութիւն - դեղնախտ ՝ մորթի եւ աչքերու սպիտակապատեանին դեղին գունաւորումը, որ հետեւանք է բնականէն աւելի արեան մէջ շրջագայող լեղագունակ bilirubin-ի: Անիկա ներքին քանի մը հիւանդութիւններու դրսեւորումն է, որ կը յայտնուի մորթին եւ աչքերուն մէջ: Դեղնութիւնը հիւանդութիւն մը չէ, այլ ախտանշան մը: Անիկա փոխանցիկ չէ եւ կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի, առանց սեռի խտրութեան:

Bilirubin-ը կարտադրուի արեան ներկանիւթէն hemoglobin: Bilirubin-ը լեարդ հասնելէ ետք կարտաթորուի մաղձին հետ դէպի բարակ աղիքներ, ուր անիկա կը տարրալուծուի եւ հասնելով հաստ աղիքներ կարտաքսուի մարմինէն դուրս՝ կղկղանքի հետ:

Դեղնութիւն կը յառաջանայ, երբ լեարդին մէջ bilirubin-ի արտաթորումը արտադրութիւնէն պակաս ըլլայ: Բնական պայմաններու մէջ 100 մլ. արիւնը կը պարունակէ 0.5-1.2 մկ. bilirubin: Երբ այս քանակաչափը բարձրանայ 2-3 մկ.ի դեղնութիւնը կը յայտնուի: Աչքի սպիտակապատեանին դեղին գունաւորումը կը յայտնուի մորթի դեղնութենէն առաջ:

Արեան կարմիր գնդիկները շարունակ կարտադրուին մեր մարմինին մէջ, մասնաւորաբար՝ ոսկրածուծին մէջ: Առողջ կարմիր գնդիկները կապրին մօտաւորապէս 120 օր եւ վերջաւորութեան անոնց ներկանիւթը՝ hemoglobin-ը, կը տարբաղադրուի ազատ bilirubin-ի unconjugated bilirubin, երկաթի եւ globulin սպիտակուցի: Երկաթը կը մնայ մարմինին մէջ եւ դարձեալ կօգտագործուի կարմիր գնդիկներու կազմաւորման գործընթացին մէջ

Ազատ bilirubin-կը մտնէ արեան շրջագայութեան մէջ եւ կը միանայ հոն գտնուող albumin սպիտակուցին, որպէսզի դիւրաւ փոխադրուի լեարդ, ուր ան կանջատուի albumin-էն եւ ածանցուելէ conjugated ետք կարտաթորուի մաղձին հետ դէպի լեարդածորան ու հոնկէ՝ բարակ աղիք: Հոս՝ մանրէներու ներգործութեամբ, ածանցեալ bilirubin-կը վերածուի urobilinogen լեղաներկի եւ urobilin լեղաներկի: Urobilinogen-ի պզտիկ մաս մը ետ կը ներծծուի բարակ աղիքներու պատերուն կողմէ եւ արեան միջոցաւ կը վերադառնայ լեարդ ու մաղձին հետ ետ կարտաթորուի: Իսկ մնացեալ urobilinogen-կը խառնուի կղկղանքին հետ եւ որոշ փոփոխութիւններէ ետք կղկղանքին կու տայ յատուկ կանաչ գունաւորում եւ կարտահանուի մարմինէն դուրս: Կղկղանքով կարտահանուի օրական 40-280 մկ. urobilinogen: Urobilin-ը արեան ճամբով կը հասնի երիկամներ եւ հոնկէ մէզին հետ կարտաթորուի: Անիկա մէզին կու տայ յատուկ դեղին գունաւորում մը:

Բնական պայմաններու մէջ միջին ծանրութեամբ անձ մը կունենայ 5 լիթր արիւն 750 կրամ hemoglobin-ով: Ամէն օր կարմիր գնդիկներուն 1/120ը կը կործանի եւ 6.3 կրամ hemoglobin-էն յառաջացած 250-350 մկ. ազատ bilirubin-էն կարտադրուի 250-280 մկ. urobilinogen բարակ աղիքին մէջ:

250-350 մկ. ազատ bilirubin-ին 80 տոկոսը կու գայ այլափոխուող մահացող կարմիր գնդիկներէ իսկ մնացեալը ոսկրածուծէն եւ լեարդէն:

                                     

1. Յառաջացում

Դեղնախտ կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդութիւններու գոյութեամբ.

Լեարդի բարակ ծորանիկներու ductules խցում

Լեարդի բարակ ծորանիկներու ductules խցում, որ կը յառաջանայ.

  • Լեարդաբորբի պատճառով,
  • Ալքոլի գործածութեամբ
  • Թունաւոր դեղերով,

Լեարդամաղձային ծորանի common bile duct խցում.

  • Լեարդամաղձային ծորանի խլիրդով, որ կը յառաջանայ շարոյրի pancrease խլիրդի զարգացումով
  • Լեարդամաղձային ծորանի քարերով,
                                     

1.1. Յառաջացում Լեարդի բարակ ծորանիկներու ductules խցում

Լեարդի բարակ ծորանիկներու ductules խցում, որ կը յառաջանայ.

  • Լեարդաբորբի պատճառով,
  • Ալքոլի գործածութեամբ
  • Թունաւոր դեղերով,
                                     

1.2. Յառաջացում Լեարդամաղձային ծորանի common bile duct խցում.

  • Լեարդամաղձային ծորանի խլիրդով, որ կը յառաջանայ շարոյրի pancrease խլիրդի զարգացումով
  • Լեարդամաղձային ծորանի քարերով,
                                     

1.3. Յառաջացում Կարմիր գնդիկներու արագ եւ առատ տարրալուծում hemolysis.

Կարմիր գնդիկներու տարրալուծումով մեծ քանակութեամբ bilrubin կարտադրուի եւ տեղի կունենայ զօրաւոր եւ արագ դեղնութիւն: Կարմիր գնդիկներու արագ տարրալուծումը կը պատահի կարգ մը ժառանգական ախտանիշ syndrome հիւանդութիւններով: Կարմիր գնդիկներու արագ եւ առատ տարրալուծումը կը յառաջացնէ արեան կարմիր գնդիկներու նուազում:

Այս հանգրուանին եթէ ոսկրածուծը օգնութեան չհասնի եւ առատ կարմիր գնդիկներ չարտադրէ տեղի կունենայ սուր սակաւարիւնութիւն acute anemia:

                                     

2. Ախտանշաններ

Դեղնախտի ընդհանուր ախտանշաններն են.

  • Մէզի թէյի նման գունաւորում՝ urobilin-ի նուազումով, որ ընդհանրապէս կը յայտնուի մորթին դեղնութենէն առաջ,
  • Մարմնական քերուըտուք,
  • Bilirubin-ի յայտնութիւն մէզին մէջ
  • Աչքերու սպիտակապատեանի դեղնութիւն, երբ արեան bilirubin-ի քանակը հասնի 2-2.5 մկ.ի,
  • Մարմինի բացայայտ դեղնութիւն,
  • Կղկղանքի մոխիրի նման գունաւորում urbilinogen-ի նուազումով,
  • Նողկանք, փսխունք, փորհարութիւն, որոնք տեղի կունենան դեղնութենէն առաջ սուր լեարդաբորբի պարագային,
  • Ախորժակի նուազում, կշիռքի կորուստ եւ յոգնածութիւն, որոնք առաւելաբար կը պատահին ալքոլ գործածողներու եւ մնայուն լեարդաբորբի ու լեարդածորանի խլիրդի պարագային,
                                     

3. Հետեւանքներ

Լեարդամաղձային ծորանի խցումով կը յառաջանայ.

  • Դանդաղ ընթացքով դեղնութիւն,
  • Մարմնական քերուըտուք,
  • Փորի ցաւ, փսխունք, նողկանք, որոնք կը պատահին դեղնութեան յայտնումէն առաջ,
  • Ջերմ եւ դող
  • Արեան bilirubin-ի բարձրացում,
  • Կղկղանքի մոխրագոյն-ճերմակ գունաւորում եւ մէզի թէյի գունաւորում: Այս մէկը կը պատահի, որովհետեւ bilirubin չի հասնիր բարակ աղիքներ եւ պատճառ կը դառնայ urobilinogen-ի բացակայութեան կղկղանքին եւ urobilin-ի մէզին մէջ բացակայութեան

Համբոյրի հիւանդութեան դեղնութեան հետ կը տեսնուի նաեւ մարմինի ընդհանուր աւշագեղձերու ծաւալում: Սպիտակարիւնութեան եւ աւշագեղձերու խլիրդի հետեւանքով յառաջացած դեղնութիւնը կունենայ երկարատեւ ընթացք:

Կղկղանքի պակաս

Կղկղանքի urobilinogen-ի քանակը կը նուազի երեք պատճառներով.

  • Լեարդի հիւանդութիւններ՝ լեարդի փճացում, լեարդի խլիրդ,
  • Լեարդածորանի խցում՝ քարերով եւ խլիրդով
  • Bilirubin-ի արտադրութեան նուազում,


                                     

4. Ախտաճանաչում

Դեղնախտի ախտաճանաչումը տեսնուած բացայայտ դեղնութիւնն է: Սակայն պէտք է ախտաճանաչուի անոր բուն ախտապատճառը, որպէսզի կատարուի ճշգրիտ դարմանումը: Հիւանդին եւ դեղնութեան պատմականը խիստ կարեւոր է: Կը կատարուին արեան եւ մէզի տեսակաւոր յատուկ տարրալուծարանային քննութիւններ եւ նկարահանումներ, ինչպէս՝ համակարգչային եւ մագնիսարձագանգային նկարահանումներ: Յաճախ պզտիկ կտոր մը կը վերցուի լեարդէն biopsy կատարելու համար ախտաբանական քննութիւն:

Դեղնախտի դարմանումը կը կատարուի համաձայն անոր ախտապատճառներու ախտաճանաչումին: Մինչ այդ դեղնութիւն ունեցող անհատը պէտք է կատարեալ հանգիստ ընէ, սննդարար կերակուրներ ուտէ, ալքոլ չգործածէ եւ առատ ջուր խմէ: Լեարդածորանի խցումը կը կարօտի վիրաբուժական միջոցառումի:

                                     

5. Տես Նաեւ

  • Սուր Անակնկալ Շնչառական Համախտանիշ
  • Մանկական Անդամալուծութիւն
  • Գլխապտոյտ
  • Ականջ
  • Փայծաղ
  • Տանկի Տենդ
  • Ողնայարի Կողմնածռութիւն
  • Ականջային Արիւնահոսութիւն
  • Ջղային Անախորժակութիւն