Back

ⓘ Գրիգոր Լուսաւորիչի Աջը




Գրիգոր Լուսաւորիչի Աջը
                                     

ⓘ Գրիգոր Լուսաւորիչի Աջը

Լուսաւորչի աջը գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի աջ ձեռքի սուրբ մասունքներն են, որոնք 5-րդ դարուն ամփոփուած են բազուկի եւ մատներու ձեւ ունեցող արծաթէ պատեանին մէջ: Հայ եկեղեցւոյ աւանդական կանոնադրութեամբ կաթողիկոսարանին մէջ Լուսաւորիչի աջի առկայութիւնը պարտադիր է՝ որպէս հայրապետական աստիճանի խորհրդանիշ, որուն զօրութեամբ կը տրուին օրհնութիւնները ու կը կատարեն օծումները։ Լուսաւորիչի աջը սուրբ Խաչափայտի ու Աստուածամուխ սուրբ Գեղարդի հետ, գլխաւոր սրբութիւնն է եւ կը գործածուի սուրբ Լուսաւորիչի միւռոնի օրհնութեան ժամանակ։

Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի վախճանումէն 325/326 կարճ ժամանակ ետք անոր նշխարները տարածուած են ամբողջ Հայաստանի տարածքին։

                                     

1. Ղազար Փարպեցիի յիշատակութիւնները Լուսաւորիչի խաչի մասին

Ըստ ղազար Փարպեցիի` Վարդանանց ժամանակ, երբ նախարարները կեղծ ուրացութեամբ կը վերադառնային Պարսկաստանէն, հոգեւոր դասը եկողներուն իրենց քրիստոնեայ ըլլալը յիշեցնելու եւ դարձի բերելու համար ընդառաջած է "առաքելանման նահատակ Սուրբ Գրիգորի նշխարներով: Անոր յաջորդ վկայութեամբ, երբ Վահան Մամիկոնեանը "հայոց ուխտապահ նախարարներով հանդերձ վերադարձած է Պարսկաստանէն այնտեղ 485 թուականին պաշտօնապէս ճանչցուած էր սպարապետ, Յովհաննէս Ա. Մանդակունին անոնց դիմաւորած է "ճգնաւոր նահատակ Գրիգորի սուրբ նշխարներով, որոնց հետ ալ անոնց բոլորին ճանապարհած էր դէպի արքունիք:

                                     

2. Այլ յիշատակումներ

Մասունքներու պաշտամունքը զօրացած է կրօնական մաքառման շրջանին` Քաղկեդոնի ժողովէն ետք։ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի լոյս նշխարները յիշատակած են նաեւ մատենագիրներ Սեբէոսը, Մովսէս Կաղանկատուացին 7-րդ դար, Յովհաննէս Է. Դրասխանակերտցին 9–10-րդ դար, Ասողիկը 10-րդ դար, Վարդան Արեւելցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Մխիթար Այրիւանեցին 13-րդ դար, Առաքել Դաւրիժեցին 18-րդ դար եւ այլք։

                                     

2.1. Այլ յիշատակումներ Մովսէս Կաղանկատուացիի յիշատակութիւնները

Ըստ Մովսէս Կաղանկատուացիի՝ Ներսէս Գ. Տայեցին Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի մասունքներու մեծ մասը իշխան Գրիգոր Պատրիկ Մամիկոնեանի ձեռքով Թորդանէն տեղափոխած է Վաղարշապատ: Այնուհետեւ, եկեղեցաքաղաքական հանգամանքներով պայմանաւորուած, խամրած են մնացեալ նշխարներու մասին եղած պատմութիւնները, եւ միակ ճաճանչող մասունքի վերածուած Լուսաւորիչի աջը։ Որպէս կաթողիկոսարանի գլխաւոր սրբութիւններէն՝ առաջին անգամ կը յիշատակէ Ներսէս Շնորհալիի "Թուղթ Ընդհանրականում":

                                     

2.2. Այլ յիշատակումներ Վարդան վարդապետի յիշատակութիւնները

Վարդան Վարդապետը կը գրէ, որ նշխարներու տեղափոխութիւններէն ետք բիւզանդական Զէնոն կայսրը 5-րդ դարուն տարած է Կ.Պոլիս, ապա անոնք վերադարձուած եւ դրուած են Զուարթնոցի եւ այլ տեղերու մէջ իր օրով մնացած էր միայն "աջն լուսընկալ եւ շնորհաբաշխ": Լուսաւորիչի աջով Հայոց կաթողիկոսները բացառիկ դէպքերուն օրհնած են ժողովուրդը։ Կոստանին Բ. Կատուկեցին, հարկադրաբար հրաժարելով կաթողիկոսական աթոռէն չէ համակերպած Հեթում Բ. թագաւորի լատինամէտ քաղաքականութեան հետ, զգեստաւորած է հայրապետական հանդերձներով, բարձրացրած Լուսաւորիչի աջը, օրհնած Հայոց թագաւորութիւնն ու ամենայն աշխարհը եւ հեռացած կաթողիկոսարանէն։ Հռոմկլայի անկումէն ետք 1292 եգիպտական սուլթանը գերի տարուած է Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցիին` կաթողիկոսարանի սրբութիւններով եւ Լուսաւորիչի աջով հանդերձ:

                                     

2.3. Այլ յիշատակումներ Առաքել Դաւրիժեցիի յիշատակութիւնները

Ըստ Առաքել Դաւրիժեցիի` Լուսաւորիչի աջը, գերեւարուելով Եգիպտոս, "երբ մտաւ անոնց ապարանքը, պատժեց անոնց մահուամբ, ինչպէս տապանակի միջոցով պատժուեցան այլազգիները: Արդէն անհամար ու անթիւ էին մեռելները, երբ սուրբ Լուսաւորիչ Գրիգորի աջ ձեռքը վերադարձուցին Կիլիկիա` Հեթում Բ. արեւապաշտ թագաւորին։ Ապա ցասումը դադարեցաւ ըստ անոնց "Պատմութիւն", 1988, էջ 325: Այսպիսի եզակի համեմատութիւն կատարուած է Հին Կտակարանի գլխաւոր սրբութեան՝ Ուխտի տապանակի հետ, Լուսաւորչի աջը համարելով Հայոց Ուխտի տապանակ։

                                     

3. Լուսաւորիչի աջի տեղափոխումը Էջմիածին

Լուսաւորչի աջի՝ Սուրբ Էջմիածին տարուելու 1441 մասին ժամանակի աղբիւրները կը նշեն, թէ Աջը Սիսի կաթողիկոսարանէն անհետանալով, մօտ չորս տարի ետք յայտնուած է էջմիածնի մէջ։ Նոյն շրջանի շարք մը այլ աղբիւրները կը նշեն նաեւ, թէ կորսուած Լուսաւորչի աջը գտնուած է Սիսի մէջ, որուն պահպանութիւնը յանձնուած է Աջապահեաններուն։ Աղթամարի կաթողիկոս Զաքարիա Գ. 1434–1464 կարակոյունլիի Շահանշահ խանի օժանդակութեամբ 1461 թ. տիրած է Սուրբ Էջմիածնի աթոռին։ Մէկ տարի ետք, հարկադրաբար հեռանալով Մայր աթոռէն՝ իր հետ տարած է Լուսաւորիչի աջը։

Բերուող Աջին վասպուրականցիները ցնծութեամբ դիմաւորած են, որ կը հաստատեն անոր հանդէպ եղած համաժողովրդական սէրն ու պաշտամունքը։ Ապա, Նախիջեւանի մերձակայ Օծոփի Սուրբ Աստուածածին վանքի միաբաններէն Վրթանէս եպիսկոպոսի ջանքերով, արկածային վիպական մի պատմութիւն յիշեցնող գործընթացով, Լուսաւորչի աջը վերադարձուած է Սուրբ Էջմիածին։ Աջը երկրորդ անգամ Սուրբ Էջմիածինէն հանուած է շահ Աբբաս առաջինի կատարած բռնագաղթէն 1604 յետոյ, երբ ան ի շարս այլ սրբութիւններու քով Սպահան է տարած է նաեւ Լուսաւորչի աջը։ Փիլիպոս Ա. Աղբակեցի յաջողած է 1663 թ ին զայն վերադարձնել Սուրբ Էջմիածին։



                                     

4. Լուսաւորիչի աջի միւս դեգերումները

Նոր Ջուղայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիին մէջ կը պահուի եւս Աջ մը, որ կ՛ենթադրուի թէ մասունք մը ունի Լուսաւորչի նշխարներէն։ Պատմութեան ծանր ժամանակներուն, երբ կաթողիկոսները քաղաքական իշխանութեան կողքին ըլլալու համար անհրաժեշտաբար ձգած են Մայր աթոռը, իրենց հետ վերցուցած են Լուսաւորչի աջը՝ հայրապետական աթոռի եւ պաշտօնի վաւերականութիւնը հաստատելու համար։ 5-15-րդ դարերուն, քաղաքական պարագաներու բերումով, կաթողիկոսական աթոռը Լուսաւորչի աջով հանդերձ բազմիցս տեղափոխուած է. Դուին 484–931, Աղթամար 931–944, Արգինա 944–992, Անի 992–1065, Ծամնդաւ 1066–1105, Շուղրի Սեւ լերան Կարմիր վանք 1105–1116, Ծովք 1116–1149, Հռոմկլա 1149–1292, Սիս 1293–1441 եւ կրկին Էջմիածին 1441 թուականէն մինչեւ այսօր։

                                     
  • կը խառնէ հին Միւռոնը գործածելով Ս. Լուսաւորիչի աջը եւ կ օրհնէ զայն Կ աւելցուի նաեւ շատ փոքր մասնիկ մը Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի պատրաստած առաջին Միւռոնէն
  • այնպէս որ յատկանշական կերպով մասունքներու եւ մասնատուփերու գանձը Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի աջը որ կ օգտագործուի ձեռնադրելու համար կաթողիկոսները, չէ ցուցադրուած
  • ապա մեր Հաւատոյ Հօր Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի օրհնաբաշխ Աջով կը խառնէ նոր Միւռոնը: Այս պահուն է նաեւ, որ Սուրբ Լուսաւորիչի Աջը կաթսային մէջ մտնելով, առանց

Users also searched:

...
...
...