Back

ⓘ Գուրգէն Մխիթարեան




                                     

ⓘ Գուրգէն Մխիթարեան

Գուրգէն Մխիթարեան, Թթուջուր, Հայաստան - 26 Ապրիլ 1999), հայ փիլիսոփայ։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսոր ։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ծնած է Շապին Գարահիսար, եւ նախնական կրթութիւնը ստացած է հոն։ 1907-1908՝ ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք անցած է Պոլիս եւ հետեւած՝ Ագգ. Կեդրոնական վարժարանի դասընթացքներուն։

1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը, ու մինչեւ Համաշխարհային Ա. պատերազմ ուսուցչական պաշտօն վարած՝ Հայրիկեան վարժարանի մէջ։ Զօրակոչի կ՝ ենթարկուի իբրեւեւ սպայ, թրքական բանակի մէջ։ Կը յաջողի, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել Սկիւտարի "Քարէ Դպրոց" ին մէջ՝ իրրեւ տեսուչ եւ դասաւանդ ուսուցիչ. քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ՝ իրրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Կը գտնեն իր հետքը. ու, դարձեալ բանակ.

Զինադադարին՝ խմբագիր "ճակատամարտ" ի ու, միաժամանակ, այցելու ուսուցիչ Հինդլեանի Նոր Դպրոցին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին՝ ուր աւանդած է գրականութիւն, ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։

                                     

2. Մասնագիտութիւն եւ Գործեր

1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն՝ կանցնի Եգիպտոս, ուր կը ձեոնարկէ "Նոր Շարժում" գրական ամսագրի հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ՝ խմբագիր "Յուսարեր" ի, մինչեւ 1947-ի վերջ։ Համաշխարհային Բ. Պատերազմի ընթացքին հրատարակեց "Յուսաբեր" ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմրագրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին եկաւ Մ. Նահանգներ, իբրեւեւ հանրային գործիչ, եւ 1952-1962՝ խմբագիր "Հայրենիք" թերթի։

Թուականներու սա պատկերէն ալ կը պարգուի, որ Մխիթարեանի քառորդ դարու գրական գործունէութեան կեդրոն կը հանդիսանայ Գահիրէն։ 1946-ին լոյս ընծայեց "Քառորդ դար գրականութիւն" ընդհանուր խորագրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը՝ զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։

Խմբագրական աշխատանքը կլանեց նաեւ տաղանդաւոր այս գրագէտն ու քննադատը, հանրային մեր կեանքին համար բարիքի մը վերածելով անոր խոնջէնքն ու սպառումը, ու մեր գրականութեան համար՝ աւաղելի կորուստ հոչակելով մեկուսացումը կոչումով արուեստագէտ-վերլուծողին։ Ըսինք տեղ մը, թէ ճակատագրական մեր ողբերգութիւններէն մէկն ալ այս եղաւ, Եղեոնէն ու 1921-ի փլուզումէն ետք։ Բենիամին Թաշեան, Շաւարշ Միսաքեան., ո՞ր մէկը յիշել։

                                     

3. Մահը

Մահէն ետք, 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, "Հայրենիք" հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայեց գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, "Հերկ ու Ցան" անունին տակ։

Թարգմանական մեր գրականութեան եւս բերած է իր նպաստը, Զուտերմանի, Զոլայի եւ Կուպրինի կարգ մը գործերուն հայացումով: