Back

ⓘ Գիրք Թղթոց




                                     

ⓘ Գիրք Թղթոց

Գիրք Թղթոցէ, հայ վաղ միջնադարեան մատենագրական կոթողային յուշարձաններեն, կրօնադաւանական բնոյթի ժողովածու, Հայ առաքելական եկեղեցու ուղղափառ դաւանութիւնը հաւաստող հիմնական փաստաթղթերեն։ Կազմուած է դաւանաբանկական վէճերուն Հայ եկեղեցու ուղղափառութիւնը հիմնաւորելու, իրեն անկախութիւնն ու միասնութիւնը պահպանելու անհրաժեշվութեամբ։ Կ՛ենթադրուի, որ "գիրք թղթոցե-ի նիւթերը հաւաքուած են VII դարում` Կոմիտաս ԱՅ Աղցեցու օրօք, ժողովածուն ամփոփուել VIII դարում՝ Յովհաննէս Գ Օձնեցու կաթողիկոսութեան շրջանում։ Այն յետագայում լրացուած է V–XIII դդ. ընդգրկող նմանատիպ նոր նիւթերով ։

                                     

1. "գիրք թղթոցիէ բովանդակութիւնը

Կը բովանդակուի Հայ եկեղեցու հայրերու նամականին, Հայոց կաթողիկոսներու պաշտօնական թղթակցութիւնները հարեւան ժողովուրդներու եկեղեցիներու առաջնորդներու հետ, շրջաբերականներ, ժողովներու արձանագրութիւններ, Հայ եւ Վրաց եկեղեցիներու բաժանմանը վերաբերող վաւերագրեր, դաւանաբանական, ինքնուրոյն եւ թարգմանչական գրութիւններ, հայ-բիւզանդական, հայ-լատինական եկեղեցական միութեանը վերաբերող նիւթեր եւ այլն։ Կարեւոր են յատկապէս Ընդհանրական եկեղեցու մէկ շարք յայտնի գրութիւններու՝ "հենոտիկոնիէ", Կ. Պոլսի Ակակիոս 471–489, Ալեքսանդրիայի Պետրոս Մոնգոս 483–490 պատրիարքներու թղթակցութիւններու հայերէն թարգմանութիւնները եւն։ Թուղթերուն մէջ, որոնք հիմնականին հակաճառական բնոյթի են, արծարծուած են աստուածաբանական, ծիսադաւանաբանական բազմապիսի խնդիրներ, հերքուել արիոսականութիւնը, նեստորականութիւնը, երեւութականութիւնը եւ աղանդաւորական այլ վարդապետութիւններ, մերժուել Քաղկեդոնի ժողովը, Լեւոնի տոմարը։ Ժողովածուի առաջին թուղթը Կ. Պոլսի պատրիարք Պրոկղի նամակն է՝ ուղղուած Հայոց կաթողիկոս Սահակ ԱՅ Պարթեւին եւ Մեսրոպ Մաշտոցին: Դատապարտելով Նեստորին ու իրեն համախոհներուն՝ ինքը Հայ եկեղեցու հայրերուն կոչ է ըրած է զգուշանալ Հայաստանոին մէջ նեստորականութեան տարածումեն։ Երկրորդ թուղթը Սահակ ԱՅ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի պատասխանն է Պրոկղ պատրիարքին, որը որպէս ուղղափառութեան փաստարկ ընթերցուած է 553-ի Կ. Պոլսի ժողոուին՝ Կիւրեղ Ալեքսանդրացու թուղթեն յետոյ։ "գիրք Թղթոցէ–ը կարեւոր աղբիւր է նաեւ Հայ եկեղեցու պատմութեան, ծէսերու եւ դաւանանքի, ինչպէս եւ հայ-ասորական, հայ-հունական, հայ-վրացական եկեղեցական յարաբերութիւններու ուսումնասիրման համար։ Ժողովածուն օգտագործուած է Հայ եկեղեցու եւ երկաբնակ քաղկեդոնիկ հայերու միջեւ ծիսադաւանաբանական վիճաբանութիւններու ժամանակ։ "գիրք թղթոցե-ի ուսումնասիրութեամբ զբաղուած են Հ. Գիւլխանդարեանը, Նիկողայոս Ադոնցը, Կ. եպս. Տէր-մկրտչեանը, Ն. Ակինեանը, Է. Տէր-մինասեանը, Պ. Անանեանը, Հ. Ջավախիշուիլին, Մ. Տալոնը, ԱՅ. Շմիդտը եւ ուրիշներ։

                                     
  • Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէն աւելի եւս հստակեցուց Այս մասին մենք կ իմանանք Գիրք թղթոց ժողովածուէն Հետագայի հայ մտածողները քաղկեդոնականութիւնը համարած են կեղծ
  • մատենագրական աղբիւրները կը լռեն Երեւանը կրկին կը յիշատակուի 7 - րդ դարուն Գիրք թղթոց ի մէջ Պատմիչ Սեբէոսը կը վկայէ, որ արաբական արշաւանքներուն ժամանակ Երեւանը
  • ձեռնարկներէն է Կանոնագիրք Հայոց - ի կազմումը Անոր կը վերականգնուի նաեւ Գիրք թղթոց ժողովածուի խմբագրումը Կաթողիկոսի պատուերով Գրիգորիս Արշարունին գրած
  • օգտագործած է Փաւստոս Բուզանդի, Ագաթանգեղոսի, Եղիշէի, Մովսէս Խորենացիի երկերը, Գիրք Թղթոց Ժողովածուն, Յայսմաւուրքը եւ հայկական այլ աղբիւրներ Մովսէս Կաղանկատուացիի

Users also searched:

...
...
...